Literarishe bleter · 1932-06-10 · 24 (10.6.1932) · p. Seite 375

ארויס׳מטע׳אצן, אדויםציען דעם װיריז׳צעכן אסת םון ד׳ט־ קונסט. סעז מ*ן ■נײטט בראטן א האן צוזאמען מיט די פעדעדן, און דאם סאאן כורעים םארן פאיןט שירט גראד ׳רעדצו, וואס פיי אונז טישטי סען צ,״זאסען דאם צחםעאיקע און גייםט־װעזנטלעכע פ־ט דעם גרינסאעבן און טי׳פישן. טען דא׳־ר זיך אערנען ארו־סצוםאישן ד• גײפטדװע׳זיגגד אעכע פעדערן פון דעם םאטט, טען דארןי קאנען אר׳ויטציען םוגס םאקט זיין זין. דעד טעמפ םון אונזער יעבן כאדעכטיהט גישט קײן ארבעט אויף־ונ•;־, װ-עס־איז, אב• אפגעטון. די פרעדיקוג׳ג םון םאר־ א־יגפאבן ד־ ארבעט םונם איטעראט קאן זיך פארװאנדאען אין א :ע־ װיו־נהײט אאץ צו םאראי״גםאכן, קאן ם־דן נא׳־ צו אעבאאזן גאטודא־ א־זם, צו ער טויטער םאטאנראם־ע םון יענער אאמעבט־קער אדבעט, װאט אעבמ אויף די װעאט פון די ארבעטנד־קע, באסרײט ז־ םון דעי דורות־אאנגער סארשקואאםוגג םון שטייגער און נעדאגק״ ד• פדעד־קוננ םון פא.־אײנםאבוננ קאן זתך םאיחװאנראען אין א געוװינ־ הײט אאץ צו םאראײגםאכן, בדי צו בארעבמ־סן ר־ שעגדאעכע ס־דה םון גאבאעסיקער ארבעמ, וואס א־ז גייפט װערט ד־נם מאטעריאיא, װאם פארקריפאט אים. צװ־שן םא־א״גםאבונג און אײנםאכקײט איז םאראן א ײזמנמ־ א׳עבע־ אונטעריגױ־ד. פען גאן דאם אויסדר־קן אזו־: םאר־ אײגםאכוננ — דאם איז קיגסטאעבקײט און, פמיאא, םאאש׳; אײג־ פאבקײט איז אמתע קונםט. דער אסת םון דער צוקוגפמ א־ז אײנ־ פאך און קאאד. דער פראאעסאר־שער איטעראם רארף זיך אט דאס שטעאץ םאד זײן ציא — אײנפאכקײט, קסארקײט, או־טדריקאעכסייט. ]/40 ליסטראריפזט בלסססר "ײ 24 אעכע אײנגאיבע בדעננט ארוים זײנע םאציאאע און איטערארישע עם־הארצות און אויך זײן נישטחפעיקײמ צו םאדשטײן ר־ טיפסטע באדײטונג שון דעד איטערארישער ארבעט א־ן אונזינר אאסד, אין אונזעדע באדינגוננען. אפס ט־עפט, אז פען לזױבמ דעם א׳ײמאד ארו־ף און פען װא׳־םמ אים אדונטער צואיב חשבונות פון יענג־ גרוסאױע א־נטעדעםן, װאם תאבן בפעט נאדגישט צו טון םיט דער נרארער, קואטו׳־־רעװאאוצ-אנערעד איניע םון דער איטעראמור. דאם איז זייעד שאעבט און װ־ אאץ, װאס שאעכמ א־ז. איז דאם אבםאאוט אוכגויטיק אויטא׳־ן, װאס מען האט זײ אוםגעריעבמ דערהויבן און דערגאך אדונמערגעװאדםן, זעגען בײ אוגז םאראן א םך, און םיא פון זײ ״פאדםםען רי אטמאספעד״ פיטן קװיטשען אוז טקר־פען קין באאײדיקטע אײנגאיבעס. פאאעט־ז־רגריס םיט סואאיען, האט נעהיגגא דעידקאעדט: ״אזיב איד קאגט :־שט שר־יבן :וט, א־ז שר־יבט ׳נארג־שט״. דאס א־ז, פארשטײט ז־ך, צו שטדענג געואגט, און :עזאיגט א־ז דאם םון א פיענסשן, װעפען עם א־ז :ישט קאאד און, נזעניעך, אינ־ נאגצן פרעמד דער ׳דעװאאוצראגערער ז־ן און דער קי־אט־דעאער צ־א םון דעד פראאעטאר־שער איטעראטב־. ד־ עצ־, א־ן װעאנער עם כו־ט־קט ז־ך דער פראא־עטא־־שער שרײבע־, קאיננט אגדע־ש: חב־ א־ד זענט פארסא־בטעט ז־ך צו אערגען און;-!.״סאעדגען זי׳ך צו ־שרײבן ב־כעד אויסגעצ־ידנט, דאם א־ז אײער חוי םאר א־יער ק-אס! או־ב צו ש־לדערן דעם חעאד פון רער עפאבע א־ן דער בא־ או־בטוגנ, װעאכע ער םארר־גמ, שטערט אײך דער ,־עאא־זם, —■ א־ז זוכט אנרעדע טימאען, ארבעט זײ אױס. א פאקט — א-ז נאך נישט דער נאנצער אסת; עד איז רער רוי־מאטעדיזפא, םון װעאבן מען דארף אויפלעפונג איז דעד ײדישעד מולםור סוז אםונדיהע דאס הײסט, אז אנשטאמ די םד־ע־־אײננעפירטע און טײאוױיז ש,ײן איסװיז־־רטע עננאישע ״פײרזשעס״ — הויבט מען שוין אן אײגצופ־רן אין דער ײדיש־אומעריקאגישער פרעסע ״פי־דזשעם״ סאד דעם ״באעװאהטן״ ײדיש. א־ן דער ״איטעראטורוכראגיק״ פו׳גם זעואגין װאכנבאאט אייעגען מיד, אז םאר די אזוצטע חידשים זענען דערשינען אין נױ־יא,־׳ק בינער םדן גחום י״ ז. װײנפע־ ה. אײװיק, ב. ־. ב־אאאסטאצק־, סאכה אי, דוד אינגאטאװ, װ. נאטאגסאן, אוי;אאדבערנ, מעגקע קאץ, א. כא־ גוקאװ, י. פפ־װאק פעם• העדשסיאדחפאמוג־איגץ, ־. שטײנבוים, און אז עם נעםינען זיך אין דרוק די ביבעד סון י. אפאטאשו, ד״ר י. שאצקי, א. אעד״־עד און א. אזצק־. אין ״אויסקום״ גומעד 2 םאד ר• חדשים מע־ץ־אסריא 1932' (זיבעטעד יארגאננ!) אײענען פ־,־, איז עס זעגעז אויך דערשינען די ביכער םון י. א. כהן(סאאקם־מעיטױת), םון ־. •. שװארץ (איבעד־ זעצוגנען פון ידי שסאג־ש־ײדישע דיכטער א־ן ם־טאאאטע־), םון ד״ר א. אײסען (אן איביגרזעצוננ םון בײראנם ״קין״), סון אײדע םאזעס א,ין םון נ. י. נאטאי׳ב (אין קאנאדע). — ״ם׳ארא םיעע׳ קאאעקציע גײע ביכעד!" — שרײט אוים םים םרײד דער ״או־םקום״ און, אורטײאנדיק אױט די עטאעכע ביכער, װאם אינן שוין אויף םײן שדײבט־ש — וױאט זיך טיר גאך םוםיף זיין: — ס׳ארא פײנע קאאעקציע שװארבן ברענכען אונז דץ_בשורה סון א כ״עם פו־־איננ א־ן דער םאדהא׳־בסטיקט־געיװאדענעד ײדישער איטעראטור (נישט נאר םון אפעריקע אאײן)! נײן, נישמ נאר שװאאבן, זעגען די ״אומקום״־״אויפקוום״־ ביכער םון ה. אײװיק, ז. װי״נפער, ב. ביאאאםטאצקי, נ. י. נאטאיב און די אאע אגדעדע, װאס האבן זיך או־סנעאײנט אויף מ״ן שרײב־ טיש• * ן *ז ת. אײײיק איז אײנער סון די ערשטע (אויב נישט דער ער־ יב׳סע־), װאס האט פיםן חאף םון דער צײם (םון אונזער אאעסענס צ״ט) זיך םאר״^יטן אין אוגזערע ,,נענז״־ און ״סעאבער״־ העאזער, ײאם אעבצן נאך א נײער בו־כה םון דער ערד. איגם ערשטן נוםעד ״ײדיש״ (װאבגשדיפט ם,־ן דער ײד. קואטור־נעזעאשאסט) אײענען מיר: ״...דע־ דאות האט עפעם נע־ בוירן. א שאיח סין א נרויםן ײדישן אדדען(אין אםעריקע) האט זיך ד• טעג אחטגעקערט םון א רײזע א־בעדן אאגד און דע־צײאט, אז אין רי אאדזשעם קוטט סאר א שטיקא איבערקערעניש: די דעפרעסיע (אויף אונזער אשון — דער קריזיס) תאט א קער נעטון דעם מעגמיט צו איגטערעסן העכערע, געזעאשאסטאעבע און םען זובט כ״םטיקן אינהאאט. ״אזא נדום װענן דעס נעוועישאסטאעך־אסגעשטאנעגסטן ײדישן טיגטש א־ן אסעדיקע, דעם אאחשן־ברדער, איז מער, מי אן אגדײט, עם איז אן אפעגער אנזאג, אז דער איבערנעזעטיקמער טעטפער װויאטיק סון דער חומרריקער אמעריקאגישקײט האאט בײם צוזאמעגברעכן. ראם טייגט: דעד עקאגאמ־שעד ק־אך איז נעװען גישט באויז א קאאת, נאר עד װערט או־ך א ברכה. עד הויבט אן (דער קריזים) צו באנײען (דעם אמעריקאגיש־ײדישן) סעגטשן. — ״מיר דזאבן זיך אײנגעשאםט ,־ײכע מעבא אוץ טאשיגען, און;עםײנט, אז ם־ר האבן ז־י װעאמ אין רר׳ערד! — א־ז;עזאגט גע־ יוארן אויף אײגעמ א יבאגקעט םון א ראר־קאאער ארנאג־זאציע — איצט זעגען די מאשיגען ס־ט די שײגע דידוח אװעק צום נצװוא, און עס איז צײט םאד אוגז אוסצוקערן זיך צור־ק צו דעם, װאס סיר ׳האבן םא־סאנט אסאא: צום אידעאאיזם םון אוגזערע װײניקער־ זאטע טענ״ (זע ארגזיקא ״װעגן ״ײדיש״). און אין אײנעם אן ״עדימאריעא״ םוגם זעאבן װאכנבאאט אײענען סיר, אז — ״אן אבאגס אין ״מארגן׳זשורגאא״ םון 2־טן מא־ םאכט באקאנט, אז דער באר־סטער ־ידישײקזגעד אלעקםאגדעיר הארקאוױ הויבט אן צו םירן א־ן יעכער צײטוגג א קורם א־ן ײדיש סאר אוגזערע *מעחקאגישע קיגדעד. א-ינם זעאבן :וסעד ״מארגן־ זשודנאא״ איז אויך םאראן אן אד׳טיקא םון רוד אײדאםבעה ״דעד הוב צו ײדיש״, וױ עם װערט דערקאעיחס, אז ״צװישן ד־;רו־םע ײד־שע גאציאנאאע װעדטן, װעיכע איק־ן פון שאעכטן םזא בײם ײדישז סאאק, איז ד• ײדישע שפ־אך איינע םון (די) אסעחסטן־ באעװאהטע״.