Literarishe bleter · 1932-06-10 · 24 (10.6.1932) · p. Seite 374

דיסינודאריטס בלססיטר זװז. 24 ץ423) זיך דעדזוארבן ןזדוחזיצטמוכן דו-ם. טשאפצין איז סעם?>גז, די צו־ שויעד צטכן. אבער כאגזצ טשא#לינם פ:״ם ״בלי״פט :לייכניצטיק, קײן װי״מיק, הײן יבײזק״ט, קיין בענקיטאםט״ — איז װעקושין אוים־ נעבדאכמ, אים ״איז אוטבאריננט נויט־ק נעותן צו זויםן פאדװןזם לאכן מענטשן, װען א טענטעז האט זיך צעקצאםט $; דעם בררק?״ דער טעגטש ־?•ט זיך ני׳שט צעקלאפט, ןזבער והזק׳שין וױתס 8׳ױיפ א מארנע געםילבאדק״ט פון א םענטימענטאצעד םאטזעל און סקאנ־ דאלעזזעט, זידלט זיך: ״סותןלןזסשעם, פאוױוןוס ל*כט איר?" איך בין זיכער, אז װעהשין איצ״ן הןזט שטענד״ק נעצאמ*, װען עד ד>ז*ם סעזען *ידיגר זעט, אז א טענטש םט?ט אין אזעלכע ם*לן איז זעלמן־ װער עם?אכט נישטק רער אקט םון פאלן איל סמעט ׳טטענדיק קאטיש, באזונרעדס נאך װען עס םאלט יא דיקער סענסש. שפעמער, אויף דער נאנצער צעגנ פונם ,־אטאן, ודיזט װעקשין טער נישט ארוים אזא סעגטיטױױיײט און בכצ׳צ, דאכט זיך, איז ער אן אי־ בעדיקער פארשוין אין דעם ראמאן. די םינורן םון די אצוטע אר־ בע׳טער זענעין ב״ איציענהאװן ׳העצער נעוטאכט, װי די םיגורן םון די ױנגע. דאט איז מסתםא ד• ״פידנדיקע אקם״. סי<־ דאכט זיך, אז אין דעם פאצ האט איציענקאװ דערצאזט א װידערשטרוד טיט דעד װירקצעכקיחט און אז ד■ סעכאנישע דאציע טון דער ״פירנר־קע־ אקם״, װ■ א ט״צ םון א צאקאטאטױו, האט צופיצ פאדטדשירט ד• אדבעט פ<ן דעד פאציטיש־םירנריקער אקפ. כאטש טעגצעך איז, אז איך כין נישט נעדעכס, וױיצ עם איז נישט נאד קצאר. א־ן וחעצכע יארן עם אנטװיקצמ זיך די האגרצונג םון דעם דאטאן. אפנים —;ישט אין אונזעדע סענ, װי״צ אויױ דער םאבריק סעקן: ־י פ,־אצעסן פון סאציאוציסטישן פארםזןםט, שלאנצע־ און נאך םיד זאכן, װאם זענען כאדאקטעדיםסיש פאר די צעצטע שיר יאר. איציעגקאװ איז א "׳גאציסט און זײער א שטרענגע,־. ער האס ציב און קאן 1אונטעו־שטר״כן א״ניקע דעטאקן םון אוונזעד זויר׳ק־ רעגקי״ס צםשצ: ״דער צװײ־יאריקער פזזטפיק איז נעזעסן אויםן שסענצ און :עשצעפט אין טויצ פארטריקנטע חזירשע צואה׳/ איך וי־ים נישט אויד װיפיל אנדדעד ושאנר איז כאראקטעריםטיש פאר אינזערע סענ. ״דער םענטש האס א קוק נעסון אויםן הימצ און פאנאנדערגעשפיצישט די הויזן״ — אזוי באשרי״בט איציענקאװ דעם ״פאדביםענעם זשאראװ.. זײער שװאך בארעכט־סט איז דעד טובעדקוצאזע־ :אסאװ, װאס צעברעבט רעם נראמאםאן און צע־ שטערמ די נאגצע ״הײמצעכקײט״, ,װאם איז אננעוקציבן געװארן ־ודך יארן םון הארעװאניע. םענטשן םון זײן סיפ זאגן זיך נישמ אפ פון ה״טצעכגעיט אזוי גדיננ, װי דאם רערצ״צט איציענקאזו. װענן דעם פאז־טיװן באדײט םון איציענקאװם ראטאן װעצ איך נישט רעדן. איך װעצ נאר צונעבן, או דעד אויטאר איז אן צװייםצ ז״ער א טאצאנטםוצער םענטש, װעצכער איז פעיק אויף א ׳נרויםער ארבעננ אבער עם איז אבסאצומ נזיסיק, ער זאצ זיך באציען צו זײן ארבעט עדנסטער, טער זיך ארײנטראכמן אין איר, :ישם מאטערן זיך םיט קײן ״ביצדצעכקײט״, נישט קאציעטשען יי שפראך. אױןי םײן קוק איז איציענקאנוס דאמאן צוםיצ נעצױכט :עװאדן םון א גרופע ציטעראטן מיט םעדאםיטאװיטשן אין רער שפי׳ז, און עס קאן זײן א נעפאר, אז אט־די איבעדנעטריבענע צויב־ :עיזאנגען װעצן נישטברעננען קײן נוצן דעום אױטאר םון דער ״פירנ־ ־יקעד אקם״. אט די װערטצעכע אהס איז געבױט נעװארן םון נוסן ״אטעריאצ, אבער — גישט נוט גענוג נעבויט און דעדםאר האטפרא־ טיט־דט זי דעם טאטעו־יאצ. דא װעמ ז״ן אויפן פצאץ צו פארצײכענען זײעד א שערצעכע דערשיינוננ, װאם טרעםט זיך בײ אונז נישט זעצטן: א יוננער סעגטש שרײבט אן א בוך, זײנע נוטזט״לענריקע חברים צײענען איבער דאם בווך נישט ז״ער אויפוטעדקזאם און הויבן אן צו צייבן אינ־ דעד־ײך, שדײען: אך, װי טאצאנטפזצ! באםציגצט טיס צויב, םאד־ ד״סט דעד אויסאר דעם עק איויפן ריוקן, נ״ט ארום איבער דעד ערד ׳װ• א צײב און, רעכענעינד־ק, אז ״אצץ, װאס עד האס נזגסאנט, האט ער שוין דערנרי״כט״, קערנט ער זיך םער ני׳שט דורשט ער װײטער זיך צז םאדשיכורן מיט צויב. אבער טען טראנט זיך ארום טיט אים א דרײ װאכן און דעדנאך װארםט םען אים ארזנטער פון דעד הויך, אויף װעצכער סען האט אים אונמארזיכטיק אויפ־ געהויבן. :עוױינצעך טראסט ער זיך נישט ארײן אין דעס, םאוחוואם מען האט אים או־פנועתױבן אוון ער פאי־שטײט נישט, םארװאס מען האט אים ארונטעחנעװארפן. אן איבעראשסעד, א באצ״דיקטער, שרײבט ער איטיצן םאדצװײםצסע םו־ױו, אין װעצכע זײן קצײנ־ זײם 374 ״טכשטים״ — א פראדוקט םון פאנטאזיע — זענען ארײן אין ד־ער װעצט פון אננזערע םארשטעצוכגען א סך פריער, װי עם האבן עקזיסטירס אצכעםיקער אין דער װירקצעןבק״ס. הײסט עם, אז טבשיםים האבן יזיך נישט נעקאנט באנוצן טיס רעצעפטן, זואם האבן נישט עקזיםטידט, און, בכצצ, האבן זײ זיך נישט גענײטיקט אין ריעצעפסן אויף צו באקוטען :אצר. ״זאמד, װאס א־ז אנג־עטראגן נעוזואו־ן ' דורך יארסוױנומער און װאסער״ — דאס איז אױך ״.אױדיצ־־ע״ — זאמד, װאס איצייעונקאװ װאחפט אין די אוינן פון דעם צײעגעד. רודך דעם םארבינד־צײבן ״און״ מײצט ער םאגאנידער די נצײכצײטיקי״ם סון דער װידקונג פון צײט א,ין װאםער. װאסער װירקט בײ אים װי אױפער צײט און אוםאפיהענניק םון ׳דעד צײט. אזעצכיע פאיקםן פון באד־טערײ טיט ביציקער ״ערודיציע״, אוספאר־ זיכסיק אדױסנעסציקט םון ביכצעך, זענען םאדאן א םך בײ איציענ־ קאװן, און זיײ באשײנען נישט זײן עי־נסט; דאסא;. ני־שט זײיעוד נעצונגען זאדנס זיך איציענקאװ װיעגן דערנר״כן אײנגארטיק״ט אינם ״סטיצ״ סון ז״ן ראסאן. דער װערט פון ז״ן ״וױעדטעד־שאפו:;״ א.יז זיײעד א צװײפצהאסטעד. דער אויטאד קאן דערװירעדן, אז יער האס אצײן נעוזערט אזעצכעי טין װערטעי. אבער מאצע װאם און װי אזו■ טיען רעדט אין אונחור נרויםן צאונד — דיעד ציטעדאט דאדף אין זײן אדב־עט פון שיצדיעדן דודך װאדט אפקצ״בן נאר ד• כאטיע אעובנסביעיקיע, כוצטיע, אײנפאכע און קקאדיע וױעדטער. דיער ציטעדאט איז נישט מחויכ זיך צו באנוצן טיט רער נ״עקאליעטשעטיער שפראך םון די העןצדן םאר זײנע שיצדעריגגען. יע־ ־אנזצט זיך םיט דער דאזיקעד שס־אך בצו־ז צו כאראקטעריזידן פענטשן. טיר ציעובן א■; א לאנד, װו אצץ — אויך די שסדאך — װיערט באנײם, םארפוצקאסט. איז עס צעניעג־צ־עך א׳ון מאדנע צו כא־;עגענען אזעצכע קאםבינאציעןם םון װעדטער, וױ צטשצ: ״עס האוט א םצײץ געמון דעד אקארד״, ״אי״נצוימען טיטן צאסא םון געדאנק״, ״א פ־.יפ, דיורכגעצײכנט טיט כטו־נעקײט״ און ענצעכע אוטזיניקע ,ױערסער־קאמבינאציעס, װאם ואנן נארנישט ״נישט רעם פארשטאנד א.י; נישט דיעם הא־ץ״. די פרװון צו שרײבן כיצדער פידן איציענ־ קאװן צו אזעצבע עםעקמ;: ״טיעציעדשקי;, א נצײכער װי א םצאקן, האט זיך ארײנגעשטעקמ םיטן קאפ אין ד־&ר סטעציע״. עס צויםט א טענטש און — ״איבעריאגנדיק אים, װי אן אפנעריםענער דורכן װינט, איז איבעד דע־ צוםט געפצוינן ז״ן אײנענער טויטצע׳ױנעצעד סוס״. דער אויטאר האט געװאצט טאכן ״שרעוקצעוך״, און ארויס־ :יעקוסען איז קאמיש. אין וױיצ דעד מעגמש איז;יעצאפן ביינאכס, אין אן ״ערב־שטורעום־ם־נםטערניש״, האט ער קו־ם ׳געקאנט זיען ד־עם קאציד םון זײן פום. אצע אזעצכע ניעמאטערטע קונצן שארן זײיער דיעם דאטא!• * איך וױיס נא־ םון ביכער דיעם שטײגעד און די סביבה, װאם װיעדן נעשיצדעדט אין דיעם דאםאן ״ד■ םירנדיקע אקב״ — איך האצט זיך, נאטייי־צעך, נישט באריעבמיקט צו דעדן װעגן דעם אינהאצט סוגםראפא;, קדיטיקירן די קעגגז״טיקע באציוננען םון ז״נע היעצ־;. דע□ שטײנער־צעבן םון םאריש״דיעניע קצאשן אין א״ראפע קיען איך אויך;אד םון ביכ־ער. אבע־ האטםון, באצזאק, זאצא, מאפא׳םא;, דיקעגס, האדדי און אנדערע ציטעדאטן םון אי״דאפע װעקן ב־י םיד, דעום צײעניעד, זײעד זעצמן א צוױיםצ אין דעד פינקטצעסקײט פון זייערע שיצדע־ונגען פון;עשע־עגישן, כאדאקטערס, צאניק םון ניעוםיצ אען ניעדאגק. איציענקאװ דוםט בײ מיד נישט ׳עטענדיק א׳־זיס קיין צוטדוי צו די פאקסן, וועצכע עד טראנט םיר אונטער. אזו־, צטשצ, אײנעד פון ד• העצדן איין זײן דאמאן, זאיצעןװ, האט צװישן 16 טויזגט ארבעטער געםיגיען בצויז דרײ, װעצכיע ״טדאכטן איב־עד דעד מאי־שין״, ד. ה. סטארען זיך שסודידן, פארשטײן די מאשין, טאכן זי אונטערטעניק צוס טענטשצעכן זויצן. בצויז דד״? םיר דאכט זיך, אז דאם איז װ״ניק אױף 16 טויזנט ״באװנדעדע, פאר־ שײדענע צעבנס, װאם זענען צונויסנעבונידן אין איײן שטארקן קגופ דודך ד׳ער באװעגוננ םון טעטאצ םון געשטעצ צו ניע׳שטעצ״, — װי יעם זאגט זיך בײ איצײענקאװ;. וױ״נ־ק םאר א צאנד ,װו עס איז אזוי בר״ט אגטוױקצס דעדפינדעדישקײט צוױשן אדבעטעד. םענטשן שיצדערט דער אויטאד דורך זײער פאראײנםאכסע םיטצען, אגן דיערפאר ש־צדערט ער זײ נישט זײער איבערצײנגדיק. אס, לוטשצ, סערנעי װעיקשין. פאראן אין ידעם כאחאקטער עפעס אזוינפ, ויאס עם גצויבט ז״ך נישט: אויפן צײװנט אין קינא זעט ער, װי טשארצי טשאפצין שאלט אום; קאמיש םאצן און בכצצ קא־ ם״ש, צעבן — דאם איז טשאפציגם פראפעסיע, טיט דעם האט ער