Literarishe bleter · 1932-06-03 · 23 (3.6.1932) · p. Seite 366

ריחול\ראויט\(\ ברטלזטר 23 ן1.422 ^48 מ*4 זײט 366 י װעד דאדק באקרמען די פרעמיע? \א\ טלסיניללר א\י\> רטר א\?טסיל\ ב\\ רי ״רילז. ברל\סי(\ו״\ זײער ניט טוען די ״אייט. בלעטער״• וואס זײ נעבן די מענ־ לעכקיימ די לעזעד אי־ויסצוזאגן זיך ווע׳נן דעם, ווער עים דארל* באסיטען די םדעט־ע פארן בעסטן ײדײטן בוך. נעווים, עפעס א ־ט״בות צו ידעם האט דאך דער אעזער אױך. דער לעזעד הוקט זיך צו זײעד או־פטעל־יזואם צו דעם, װאם ם׳טוט זייך אין די קי׳נסט־ רעד־טע קרײזן. א־ון איך מוז זאנן, אז בייםט יוױיניק האמ אוגז דא פאיױװנדע־׳ט ד־ ־דמךז, װאם מ׳ג־ט אי־בעד פוין וסאי־״זע, אז איד־קע רוקן אירו־ס ־. מ. וױ־סענבערנן אלס קאקד־דאט ציו באקזמען ד־ פרעמ־ע פאד־ בעסטן בעלעטריסטײטן בוך. איז עם דען מענלען־, איז אזא מ־ן נעדאנק זאל אפילו אחײױ ב״ רעם, װעלכער האט אז עדנטטע באציוננ צו דע־ ײדישער ־'־טעראטור און אירע בעםמע שאפיע־? ־. מ. וױ־םענבערנ תאט דאך ד־ לעצטע ־ארן פאראומ־ װ״־דײט ד־ ײד־־צע ל־טעידאטור; סײ •־.זר־פמלעך און סײ מינדלעך האט עד;עדא־טז א״ז אײז דעדוױיז;, אז אלע אננעזעעלסטע ײדישע ק־ינסטלע־ זענען פאי״תו־פטע נפשות, או־סוװרםן, אפעדיטטז, טוי־ נענ־בטסן. און מיעט ניטט, אז אט דעד מיאוסעו־ סם האמ נישט נעהאט זיין וױדקוננ אויױ דעי־ באצװננ פוז דעם אעזער צז די יידישע קינסטלע־. שאעבסע נאזן דערױייעיז און שפאי־ז ז־ך דירך־ װי מען זאי1 זי־ פא־ זײ :ישט היטן. :עבן א פי־עמ־ע אט רעם מענטשז, װאם האט;עב־אכט אזא מין דעמאראליזאעיע אין דער ײדישעד ליטע־אטוי־. הײםט באשטעט־קן דאס, װאם ער האט אין י׳ו־ף פון ־אדן ,,:יעפ־ײד־יט״. איך שטעל מ״ר באמת נישט פאר, אז א ש־־פטשטע־׳ע־ מ־ט װ־ידדע זאל קאנעז הו־בן א האנט פאר וױי־ םענבעד:ן. שוין דעיר פאליט נופא, אז מעז קאן וױיסענבערנן ארויס־ ׳־ײ־ז פאר א קאכד־דאט פדעמי־ט צו זוער־, באיוױיזט באש־־נפערלעך■ אז א־ן ד־ װאדשעװער *־טע־אר־שע מדײזן א־ז :־שט א־ן א־דענוכי. צ־ קאז מען אזו־-אריום װעקן צי־סדו־, אכטוננ צו שריפטשטעלער. װעלביע האבז פאו־לײי־ז איבטיכנ צ׳' זיד אלײן אין צו דער ל־׳טעראטו־? דאס ׳־עדט זװ אײד א לײענער פון חער זײט, װאס פאלנמ נאך אויפמעדקזאם נאך דעם אלעם, װאס ס׳טוט זיך אין דער לימעראר־- ־נועי װעלט. זאא דאס װארט םון דעם ייײענער כישט דין נריננ אין אײערע אוינן! מיט ח־ך־ארץ ביאליםטאי^ יפזראי יסװיפ דעד שטענדיהער אדרעם פון דכיאל טשאדכי זויז: 30 ,1^ מ11זם8 ,ץוויוכווסם! .0 35 .זזימפ^יססזוו^יו^ס טעיעםאז :י 01-69 גנלח־חזסס קבוט האמםונס װערה צרנמ פרעמיע-פרײז די אבאכעכטן קאנען באסומעין פאלגכדיקע ביבער צום *־עמיזדפרײז. אגשטאט סיט פארטא די װאלגער- 14.80 נילדן 6.10 ניאדן מיםטעריען —-— — 10.40 נילדן 4.90 נילדן די לעצטע פרײר-- .4 נילדן 2.90 נילדן וױקטאריא און מלכה שבא-.4 גילדן 2.80 נילדן דעסלעך ציו אלע 4 יביבער צו 1.26 גילדן. אדדעם פאר געלטז פ. ק. א. 639. י י .10/8 632110)1 ,3׳\\328'81ז\\ ,"•816161 1326־נ8ז6<ן[ן1,, א־ד ט־פ שוין םין אנפאנ; אז, בעת זי פחעןננט אהײם דעם טאטן א פאיזו־עדטן איון א פא־װיסטן, און זי• איז ראס ד־, װאס םיט דעם תמ־מ־תר־קן פ־אטעכט א־ן א־י־ ־וגנע־ כשמה, ינייט ז־ אװעק צ־ם אניד׳ מאזעם בעטן;ידימ פא־ז טאטן. זי אנטװ־קייט ז־ך םון םצענע צו סצעכע אי־ן בדענ־ט אד־־ס שטײנעדיווננ יבי״ז צו י״ מאמענטן. ותז ז־ א־ז ש־־ז אכק,* מאזעס װ־־ב און ט־איבכז פ־ן משאדאי, דעם בימ־״חע־. ז־עם הא־' מאי־הםנ־ק, װעלבן ז־ האמ א־בעדניעב־טן פא־ יעס ׳־״־בן אניל... ז־ האס ועקענמ יײכמ א־־עפא4: א־ן ײעראדדאמע, און נא־ ב־ל־קע מידיאו—אמע דעדצ־, אבע־ ז־ א־יז ארו־ם;עסר־׳עמ ר״" א־־ טאיענט א־ן דו־בנעפ־ידמ ר• ׳־אי׳ איהײ און כעס. ד־ מע־יסטע זענעז פאקאכמש ש׳ױש©יאעד, װעלכע נ־עמען אנ־ מ״א צװ־שן זײ מא־יז שוױיד און יעסב מעסטעא ־עחע ׳•־אלע רא א־ז װ־בט־ק. אין יד־ ־עזש• האמ באמת סעשאפן א מאיפנב־לד! ז־׳ האבן ז־׳־ באמ״מ, א׳ז עס דאלז ז־־ א־ײסדען ני־צמ נא)־ אײנצלנע— ר־ הײפמ־אנטײי׳נעמע־, נא־ *־־־־ ד־ עפ־זארן־י־אלן אוין דװקא ואלן ײ־ א־נטע־נעשט־אבן װערן. דע־מ־מ האס ד־ ־יעזש־ דעדנדײבמ א מו—־־ פ־ז אז עבמן ת״נסט־פײם, א פ־יי׳ם. װאס האט ינ־שט :ע־ מ״נע־מ דעם בב־ד פ״ן דעם ש־ייב׳ע־ — שלים אשן. דע־ פײם, װ־ דאס ב־־, א־ז אימע־־קאנ־ש, א־סט־ם־יד־נײ־ ־א׳־ק־ש. עס א״ז אן עפאם פ־ן ד־ א־מ־־י־׳ייס־הזע צ־״טז מ־מ ״ארן צ״־־י. אין—עם א־ז פ־־ש א־ן אסטיעל אײד הײנט צו טא:. די קאנ־ ײי־קטז זענע• בי'מע אין אינ׳טע־נעשמ־אדע־ע. כאציאלע מאטױון, ״לאכי־א•;טע׳־״ז•־ד• זעעז ז־״ אז א־־ױ ש־־ט איז טרי׳ט. עס מאכט;־שט א־־יס װאם דע־ ,,ק*אכ" א־בעסע־. זעכעז באיבע־וײסע א־ז בא״א־בױיקעד־קע ײדז אי־ן האלמז ז־■;־שט בא־ קייז ,.א־בעטאי״ע־" :א־ פא־... 4אנדסי״־־מ פ־ז אניל מאזעס, דאך, ד־ צײט, ד־ אומ־ שסעניז;־סז אי־־־ז ־זמעם באװ־סטז־־ן א־ן ד־ מ־הי־ת פון די קאפא־ סע—יז. ד• *אנזײײמ־הברהד־קע א־בעטע־, א*ז װען עם קומט צ־ אקט־װז אי־יי־םט־־מ. :ײט מעז, פא־האלט מען זיד נישט, בלײבט מע• י־שט אפנעשטאכען. חי־ץ רעס כאצ־אלז טא׳מענס האס ז— ר־ ־עזש־ אי־־י באמ־מ אחו־סצ־ב־ענ״עז דאס םאליהט־בלעבע ידאס ־־—שלעבע א־ן האמ א־ז א'׳~ א׳י״״ נעלינינעז. מ־ס ניײע פא׳־ט־אכמע מימלעז אי־ף אז אלטע־ קאגװע. דאס א״ז ד■ התינה מ״ז א׳ניי׳ מאיזעס מ־ײ מואשעלע. ־ייז־ם װ־״זט ד־ ־׳עזש־ -- א בעמ אננעפ־לט מי׳מ... קינדע•־ דאס זעכעז ד־ קינחע־, װאס פ־ײנמ אײ יי־רב־ם האביז מיטזעבראכמ צו דער חת־כה א־ו מען ־לאט ז־י כ־שט װו איהיכצ־מיז ליײט מעז זײ צינוויף. װי איז א ש־תםית א׳־ײז. זעמ מעז טאסע א כ׳עסיש פין העכסלעד. פיסלד־. בלאכדע איז שװארצע קעםיעד... בײ די ט־שז זיצז שײז אמער־קא׳נעי חברה: א :עמיש פ־ז אמד —קאנ־ימקײמ איז ..־ענע זיש ימריקיש״ אח איז אייז צימער — דאס א׳למװארנ. אכקל מאזעם לאגדמיײמ״נעזעלז. זײערע טעגץ יעכען אונטע׳־ײעשטדאכז נעװארז ד־רי־... וױטז די באײענוננעז פ.־ז ד־ פ־ס, א מ־׳יזל װאס מעז באנ׳רצט דיד שטאיק א־ן דעם פ־לם איז ײאם שאפט ד־ א־ליז־ע פיז פ־ײד. פ־ן מאכץ. פיז א־־פיעהײמערמקײט. דאם זעיב״קע א״ז ד־ סצזמע מ־ט דעם בדחן. װעייכעד ..זאנט״ א שט־קעיע. אין דאס ..װאחט״. וואס מא״ים שװארץ. אי׳ס אנק׳ מאזעס — דער חתז האט נזהימעז. דאט;עהאט אין ז־ד א װעי׳ס י־־ס ־יי־מא־״. א פאראד״ע א״־ף ד־ אלע . זוערטער״ װאה מענסלזי א־ז זי־ז ״־אד דא־״פן •־עד־ איז אי־אניע אייוי א' אייטייאהאיפענעם יז׳אס אי״־ח א ה*אס. װאם קאז עסטפחאיאט־־ז איז ט״לז צז־ק־ל א־- מעטים דײו א בעלײע׳צה איז זױ׳ײז ײעז עס קימט א ■״״־ ורזר׳י״עי־ א־י״טצ״־עדן ,,פאי־ מענטשן״, װע־ט מען דערשטיקט אינאײנעכ מ״טל װא־׳מ. איה* טאזעט״ א־ז פ־4ש א״ז א ־׳־׳•יכע דעד־יײבי:• פ׳י־ דעײ ײז—צ״״ע־נד״חז װארט. װא״׳־ם ראס שט־ק ײר־״נ־אמטר־דאוע־ שי״ײ- ־עי חע־יז ײעײ ז־י א־צט ײ־א:ן א־ײער שטעט אוז מד־וי־ח װע־ טחז יא1* פאי־^־־פ־ק פאו־ה־קז די חסדייניװז פיז דענז.?לי־בד אײי •׳־־״ידז ־־נ4־ — ד־ דהױ׳־ וראס ערדלעי־ א־י אד־־סיטרדער־י־ ־עװארז א׳ אײיזד״ק צ־נער׳־־״טע־. ועהער־ק נעיעפ״י׳טע־ א־ז כא־ בע־ םע■־ אי־ח־עפי־׳מעי ״דיש־־עולד־קער םילם, איז װעז מעז :עמט :א־ איז אכט אי דע־ פיי׳ם איז פיז א ײדיש װערק םיוז א ראד־יטנד־ק• ײדישן ש-פט^טעלעי, מיז מען יעס מיטן נאנצן הארצן באינריםן.