Literarishe bleter · 1932-06-03 · 23 (3.6.1932) · p. Seite 365

־ן ליסיפיתיריפומ גלנוסיטר 1\<ז. 23 (־22^ זײם 365 4 ארײז. דאס אײגעכע ד>$ט ט׳עאדנע געהאם פאדצװוארפן דעם מז;. װאס םא־ א טאטע איז עד, אז זי האט פון א־ם אזא םאכםער. איז זי שוין אבעד נעיװען בייד םון דעם געשאענ, און די פינגער דעגיעז בײ איר נעװןזרן נעשװאלן איז נעהדאלן פון דער ביעניע-ע- וזעסטשסע. האט זי :אכן אעצטן ׳סטוים אין בויך ארײן ז־ך גאד אויסגעצ-״גן אויף דער םאדאאיגע און נעבליבן אן באיװעגוננ. זענען טזגט׳שן ארײן זי צו מעגטעדן, און שיניע האט :אך באײיזי, אײ צוצװוארםן: — איג אין געהאסטע יםורים, פנירה אײ:ע, ביסט מ״ראוריז אורך ני׳עט בעםעד נעװען, רו... קאטאדדטגיקס טאבטער אײ:ע... עד האט ז־ך א&געװ־שט דאם צעדביטע פ:ים, א־ז ארויס, און כז־ט ירציחה נעגומען פאנאכדעדט־ײבן דעם ע,יאם, װאם פאר ד■ פעכסטע־. דערנאך האמ ׳עד װי א צערײצטע ח־ה, גיייט װאכלדיהנ טדיט געאאזט זיך גײן אויף זײגע בערייגוע, בדי״טע פים, א־ן טארק אר״ן צו דעד םו־׳עיע*־ ׳נעכס. און א־ן שמוב א־ז טשארנע געזעסן אויף דער פאדי״אנע שו־ן א דערמינטערטע און נאך אלץ נעדיעשעט: — טשיפע, ט־טיפע, האסט מ־ך נע״באבטן אן א מעםער. ט׳ט־פע, טשיס־ע. איך א־ן ידײנע יארן... כ׳װעא דאך קא דו אין קבר ני־טט האבן. ט׳טיפע... טשיפע... — אז ט׳ר-אט א חראגיעעזזאוטע טאסטער, ה#צט מען זי אין שסוב און ם׳צאזט זי נישט נײן צום נעריכט דער שרײבער װעט זי איבערםירן... א װארט םאר א װארט, ביז טשארנע צויפט צו צום שוםאאד םון שאסה און סטראישעט םיט דער באפכעדנער העינטשקע. שבת א״כדערםרי טראכט זי,ך סון שיםע באככיא׳זשס שטוב א ־אמערלעך נעשדײ. כאפן זייך די כשנים אויף און עם װערט א בײז נעצויף םון די נארכם און פון די פעדערהײזער און א געשטײ ה־נטער די פענםמער. צייגן מענגזשן צו די םנ־מער צו די שויבן און װערן פון דעם געקוקערײ נעװאר, אז מאן און וױיב ״רעדן ו־ך איבער״. שימע באבניאוש סאפעט דאס וױיב, און טשאחנ׳ע חײבט ז־ך אצע װײצע אויף םון דש־ עורד און םציאונמעט דעם מאן םיט דע־ ביע־ בערנער הענטשקע איבער דעם צעדםטן פנ־ים. דוכערט שימע מיט א צעב׳וטיקטער נאסבע אויםן זױיב: — דו, פלאד־ער אײנם, װו איז אהיכגעקומען דאס צירוככ? אזוי האםטו נעהיטן די דחאכיעװאטע מאכטער? אװדא־ מיטן שר״- בער אנטאאפן... איגגדטן דע־ נאכט. ט״ײטיק צו־נאגטם אכמצאפן םיט א שײגעץ... אזו־כם האט כאך אין מיין משפחה זיך ינישט םאר־ צאפן. אום םרײטיק צו־כאכסס... און דאם צירוכג צונעכנבעס. נא, דא האסטו פאר דײן טאכטער — און א קאפע טשארנען אין בו־ך?. ס?ז)ן/;יז־יןוק שלוכם זי^שם ,אנקל מאזעס״ - זיין רעדנדיקער פילכם רער םילם תויבט זיך אן מ־ט א מאסן־םצענע, גיענוכיען א־ן דער איםט־סײד אין נמו־יארק — דעור צענמער ם״־ן דער יידישער א־מ־נראציע און ארעמקײט. דער אפאדאט ם־רט דודך עטאעבע אזעלבע כא*סן און נעמט ארום די באר־מטע ״פושקאדט״־פעדלער, רי קלײכתעגדאעד א׳ויף װעוגעלעוך, שײאט או־ס עטל־עכע םײן־א־אפ־ געבאפטע טיפן, װאמ גיבן באאד א־בעד די םביביה םון ד־עם פי־לם, ביז ראיס או־נ שטעאט דיך אפ בײ א ש״צדא ״אגקל מאדעם״ און זײן םלבוש־ם־שאפ. באצד ועט זיך טאקע דער יכ־אפ גופא. ד• אילע באקא׳נטע ט־פן, װאם מ״ר באנענעגען א״ן דאמאן און װאם מ־ר האבן נעוען אײף רער ב״ניע, נאר ם־ט מער םאו־כעם, מ־ס ד־ ברײטעדע טענאעכתייטן, װאם דעד פ־לם נ־ט, — .ד־ מ#סן, מעד פצאץ םאר דעם ישאפ, די אצעדצײ װ״נסעאעך שאר אן אפים, דאב אאץ א״ז אוישנענוצט :עװא־ן םון דער רעזש־. דא זעט מען װ־ א ,־ביצע קומט צום אנקצ מאזעם און זעצט זיך װארטן, אין באצד ז־עט מען אנקל מאזעם, פ־אבטפוצ געש׳פילט םון מארים שױארץ, ד־צט אין א דעדבײא״קן דעםטאראן, מען פ־לט ד■ סביבה, די נע־ בדאמעכע לעבערצע־ די פופיקאעך, רי העלזצעך א־ן אגקל מאזעה עסט, עסט צוםד־דן, דאם שמאאץ צענ־םט זיך א־ן א־ם און םא־שאפכ־ א־ם חנאה, און גאך מע>- צעניסט זיך א־ן א־ם ד־ הכאד, װאם א חבי איז נעסומען צו אים א־ן יכ־אפ א־ײן, און מען רוםט א־ם ־ו־בן טעאעפאן װעגן דעם פון דעסטאדאן, ד■ צוםר־דנקײט סון אן א־ו״םכעאדבעטן, םון אן אצדײטג־ק, ניט מאר־ם שװא־ץ איבעד אין דעם או׳םן, װי ער יכ־א־ט צו זיך צ.־ די צײן־שטעבערצעך און נד־באט ז״ך די צײן... און וױיסע־ נײען שוין ד־ אלט־באקאכטע ב־אדער, רי גאלעד־ע פון טיפן, באראקטעדן און פא־־שו־נען, מ־ט װאס שלום אשם ראמאן צייכנט זיך אױם. מא־־ם שװארצם פאדטנעדקע, ד״אט נעשפ־למ א ״וכנע, כאך נאד אן אנפאננעדין, םײ אויף דעד ביכע און ם״ אי־ן פירם, דאם איז ־הודית אבארבאנעל. אין דעד דאלע פון ״מאשא״ א־ז ז־ אזו־ נוט נעװען, אז זי האט ממש ניעלו־כטן. אויפן לײװגט. א׳נב, א־ז זי נעװען די אײנציקע, װעמענס שט־מע עם האט זיך רעניםסדי־ט און איז ארויםנעקומען קלאר, קליננענדיק, ממש א נעזאנ:. עם קאן זײן, אז דאס האט ציו טון דערמיט, װאם זי האט בכלל א געשולטע שטימע, א שטימע, װאם אקצענט״דט און באטאנט, האט זי מאקע אדײננעסדאכן א םך פדײד אין ׳דעם פילם. ז• האט אדויסגעבדאבט אין קלינטאן טעאטער, אין דער נעריכטעניש םון איסט סײד, אין נ״ו־יארס, איז םארסעתומען די טענ די אדעכײעדע פון דעם ערט\ם\ ײדישן רעדנדיקן סילם־. אן אינסצעגיזירונג פון שלום אשם דאמאן ״אנקל מאדעם״. א״ך חאב אונטערנעשטראכן דאם װארט ״ע־שטער״, וױיל ד־ ביד־איצט׳קע ״פרויײן״ צו ׳טאסן ײד־שעי דעוגדיקע פ־למען, האט אוגז מער וױ חדפה, גישט פא־שאפט, פונקט אז׳וי װי עם זענען ד• ״ײדישע דאד־א־שטוגדן״ אין אמעריקע. מאריס שװארצם םצעני־ זירדננ און אוינדדזוגינ םון ״אנקל מאזעם״ א״ז רער אמתדיקער ערשטער אנהד״ב און א סדײמע םארמעסטוננ סאר דע־ פראדוקציע םון ײדישע רעדניד״קע פילסען, װעלםע װעלן װך איצטער מםתמא מערן א\ן םארבעםערן. ע׳ם איז גלימנער בײם אניהויב אנצונעבן רי חסרוגות סון דעם פילם, סדי עס זאל כישט שטערן דעם שפעטערדיקן אײנדדוק. דער חמחוזן איז, װאם ״סץ־" האבן אב״םעלע םארשפעטיקט מ־ט רעד טעכנייק, לכבי ידי כישט-ײדישע פ־למען. און אין גאך עפעס. די אויפיר׳ער םון דעם םילם האבן נישט אינזיסען נעהאט, אז די קוגסט םון ידערן פארן מיקראסאן איז א נאכץ אכדעדע — וו• כאכרעדן חעם סוםלער, איון מען האט אויך נעדארםט װ־׳סן, אז אזא בארימטע־ אקטיא־ װי דזשאן נילבערט, װעלסער האט ממש ויעלטן גע־״סן טיט ויין שפ״לן אין ד• ״שטוסע״ בי׳לחער, אי־ז איצטע־ במעט פארגעםן. די םיבה איז, װאם ז״ן ־טט״ם ״רטגיפגזרירסי■־ זייך נישט. גו, אז נילבעדטם שטים רעניסט־ ־יחט זיך גישט, איז נ־שנכ שפילמ ער גישט אב־&ד אז ד־ שט־מ־עם פון ײדישע אקטיארן רזוגיגזסורירג ויך אויך גישט םארן מיקראפאן, װאםזשע טיט סען? שפ־׳לט סען פונידעםטװענן. און דער רעזולסאט א״ז, אז בעת די עדשטע עטלעכע םצענעם, שטייט א נעזואלטיקע :רילצערײ, סען העדט אלצד־״כנ, יכאר גישט קײן ירייד, קײן וועדטע־. א״ז אז םען הו־׳בט שױן אן צו כאפן װעדטעד, קוסט עס ארױס פדעמד, װי םון א םאס, און דער עולם, װאם איז אזוי צוכעוװ־כט צו די יװייבע, אננעכעמע שט״כזען סון זײכיע באקאכטע שוישםילער, מ־ט װעלכע ער באפעכגט ז״ך אסט אין ײדישן טעאטעד, ױעדט אנטו״שט, און די אנטוישונכ ני״ט א״ביער אין עגפת־כ&ש, װארום דאם בילר אין אלגעמײן איז איטפאזאנט, כױט א ברײטער האנט אויםגעפירט און סיט באמת א פי״נער פאחוטדאבטוננ און סארטיסוכ;.