Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 352

א ליסעבאביטזע בלפלזער ו\װ. 22 ןו142 *■א. זײט 352 ״י,-״,- וועלט־ל־ט/וראט^ד צאזאפישע איײ״פאצן. בושם ביכער דעגען געווען זײער פא6ו5ער בײ די יןיינדער. אריױ ״ז־יש זעגען בייטם אידער םאדיירישט רורך דעם טוגקעין. סד יןזריןטר י\בל ד\\ ל\ד\\י? פוידא. די טענ איז דער באקא־נטער דײט־כידוע' דדאסאםורנ אורװיק םואדא ארט ,נעןווארן 70 יאר. סואדאם פיעסעם ווערן געשפיאט אין ארע טעאטערן סון דער װעלט. צו דײן 70־יאריקן געבויחנטאנ האט דער אאטער חראסאסודג פאדעםגטאעכט א גײע קאמעדיע ״דעד גיײער הארעם״. רארװױנו 50־ססו(\ר יאדפײסי. דעם 19 אפדיא ד. י. אח נעװארן 50 יאר זינמ טשארלז דארװין איז נע׳טטארבן. איגם ראסגפאדבאנר איז דער דאז״קער יארצײט גע־ פײער :עװארן מיט גרויס פאיראד. די םײערונגעז קומען םאר אוגמער דעם פראטעקטאראט פון דער,רעגירונג. אין דער ילעגיגנראדער ־ויםנ־ ׳שאסטאעכער אקאדעמיע האט רער אהאדעטיקער בוכארין נעהאילםו א ,־עפעראט יוועינן דאדװינען א\ן מאדקםן. ױגאנזלאװיע האלסו ניעיסי פ\\ גוזוזנװ. א־ן צוזאםענהאנלנ מ־ט די נעטע־פײערוקגען האמ דאם זאט־עבעד טעאטער געװאאט אויפירן געטעם ״עגםאנט״. רי פאאיצײ תאט די דאז־קע פאד׳שטעאווגג פאדװערט אונטערן אויסדײד, אז ״עגםאנט״ קאן אגיפהעצן דעם עואם — װײא מען קאן םון דאגען ארויםדרינגען אן אגאלאניע צו קראאציען... דער ערױים אי\ אװטריןע א\\ ראפ ב\ך. ד• ביביליאטיגקן אין אימע־יקע מאכן ילעצטנס ני׳שט ■קײן ״גרעכטע;עיטעםטן. די ארבעטטצאזיקײט יוראקםט סיט יעדן םאנ מעגטשן גײען א׳־ום צײד־ק און טען צ־יעגט נעשמאק ביכעד. די צענטראקע פון דעד ביביליאטעקךםאד״גיקונג גיט איבער, איז אין 36 ג־ויםע שטעט אח אין יאד 1931 די צאי צעזער געשט־גן מיט צען פראצעגט. ב־כעד האט סען נעצײענט מיט 8 ימיציאן מעיד, װי אין 1930. דער־ הויפט אח דע־ אינטערע,ם גרו־ם צו נרעםערע ערנםטע װערק איבער עקאגאמישע און פאציטישע םראגן און װ־סנשאסטצעכע עניגים. רי ליבעס פ\\ זפןגז בארױזסיפ טריפוזפונזעלפר. דעד ײיגער שריפט׳נזטעצער האבערט נװמאן האט אגגעשריבן א בוך: ״ליק־ניטאפט: זעקם 5יטערארישע הײראטן״, אין װעצבן עס װערט געשיצדערט רי ציבעם םון נעטע, דאםמאיעװסקי, שע'־, בינ־אן, באצזאוק און םטרינדבעחב פרײװז פו\ רפר הפבסנופר?ולפור. צויט דער איגיציאט״װ סוגם פידאדעגצער פחאפעםאד ביגידא דע װעקק■ האט די איטאקיעגישע ״געזעא׳שאסט שון סרײגט פ־ן דער העפסטער קוצטיר״ באשלאםן איינצואדדענען א-ן ■בז־-־ר פון חגדיכ מא• א רײ צעקציעם סון באריסטע שד׳פטשטעצער פון פאױעײדענע צענדער אויױ טעמעס, װאם יזײ װעצן אריין אויםקצײכן (פארשט״מ זיך גייצגז קײן פאציטישע...). פון פחאגקרײך א־ז אײנגעצאדן גע־ װארן פאצ מאראן, פון דייטשצאגד — טאמאם מאן, פון איטאציע — . דדג־יאװא:־ פא׳פיג־. פון ידי רוסישע ש״־יםטשטעצע־ איז אײגגעצאדן נעװא״־ן ׳ד. ס. סעדעזשקאוװסק־, װעיצכעד האט דעם 12 מאי נעצײעגמ א־יף פדאגציויזיש א צעקציע װענן צעאגארדא הא יװיגטש■־. אגאפאל װראװו ירוטה. יװי באװוסט איז אנאטאיצ פראינם :עװען א צײדגשואםסצעכער קאצעקציאנעד. אייצט האבן רי יוודש־ם באשצאםן זיך באופרײען פון אט דער יירושה. אין פאריזעד ראמעצ ררוא אח סוף אפר״צ פאר־ נעקומען א ציציטאצ־ע ס.־ן םראגם קאצעקציעם. עס זענען פארקויפט נעװארן ביצדער, נראװיוורן, אנטיקצעך, יוואם רער באדיסטעיר ׳ג־דיסט־ שטעצער האט אזײ נעדוצדיק געזאסצט אין משך םון דין גאגץ צעבן. געע\פארב\ דסר רזװיטוער לױזגוראסי\ר־8רױזי5<\ר פיאפר 8אגא\. א־ן מאפקװע איז אין עצטער פון 60 יאר געשטארבן דע•־ דו־ ס־־נדער צ־טעראטור־קר־סיקער און היםטא—קער פ־אטר תאגאן. דער פא־שטארבענער האט זײער פיצ נעארבעם או־פן נעביט פין ד״ע־ ציטע־אטיר־נ־ר־-־־בטע, װעלבע ער האט גענעבן א סאטע־״אציםטישע או־פאםוגנ. פון ז־ינע װערק זענען פאפולער ׳ד• :עש־בטע פון דע־ מע־כ־א״־אפע־״-״ער ציטעראט״ר און פון דער גדיכישער צ־טע־אטוד (פא-־אן א״ף יײד־ש), ז״ן כרעםטאמאט־ע פון דער מערב־א־אפע״ שע־ צ־טעראטור, יסקיצן איבע־ דער;עש״כטע פון דער רוסישער ל־ידע־אט־- א. איגד. ד• דעצטע יאדן איז ער געװען פ־אפעםא״ א־ן ד־ער ״־ום־שעד אקאדעמ־ע. ע־ האט זײער פ״צ נעארבעט און נעגומען אן אקט־װן אנט־יצ אין דעד צעבהאפטע־ ד־סקוס־ע איבער ציטע־ ראט־ר־פ־אנן אין ראטנפארבאגד. פ־ן דעם ציקצא־בעטן זײנע זענען באקאנט ״ד• י־טעדאט־ד פ־ן אונזערע טע:", ״איוגזעדע י־טעראט־ר־ װיכוחים״, ״מאקם־ם נא־קיי״, ״קיציור געש־כטע ם־ן דער ירוס־״-׳ע־ ציטעראטור״ (פא־אן א־ן ײדיש) א. א. װ. ג. \\\יפפוזא\ בא8\\זע\ רי געפע־פרטװיזו. ד• הײ־״א־״קע נעטע־פרעמיע פון ידער שטאט ס־אניקםורט אם מײן אין דע־ תײך םין 10.000 מארק האט כאקימעז דער כא־ ר־מטער דײטש־ש״ער ד־אסאטוי־נ גערהאדדט חױפטמאן. ג׳ירא\רגולינז \ײ װנורע. דער פ־אגצויז־שער ש־״פטשטעצער פיראגידעצ• האט פארעגדיקט די יעצטע טײצ פון ז״ן טריצאגיע איגטערן גאמען ״ידי בע־נ—זן״. ד• ע־־שטע טײצן פון דער טריצאניע זעגען ״די נײע קאצאנ־ע״ און ,,יאידאר־ס״. א וײ װטר? פו\ בטרוארר טא\. דע־ פ־אדוקמיװםטעד אצטיטעקער, א״ביק־ײנגער כערנארד ׳םאו האט א־צט װידער אריויםגעװארפן א ״שטיקצ״ א־בעט: עד האט א׳ננעשריבן א דע־צײצוגנ, אבער דעי־ ינאמען אירער א־ז ניאך נישט באקאנט. ער תאצט די ציטעראר״שע װעצט א־ן שופאגי־ננ — װי״צ דאם אגשד״בן ד־ דערצייצוגג יגופא איז א סעגסאצ־ע — זי״גט דעם יאר 1883 האט בע־״נארד שאו גישט אגנעשריבן קײן א״ין דערצײצריננ. ראדא־ראדאס ספ־יאריקער ױבילײ. די טענ ותרט געפײערט דער 60־יאריקער נעבוירגסאג פון דעם באװוסטן ד״טש־עםטרײכישן םאטיר־קער ראדאװ־אדא. ד״ערהו־פט האט זיך ראדא־וראידא בארימם :עמאיבט מיט זײנע םאט־דעס אײף דער עםטרײכ־שער ארמײ, פאר װעצכע ער אח אצם ־כט־אף בא־ זײטיקט געװארן פון דע־ אי־מײ, װו ער האט ינעדיגט אצס אפיציר. ער איז נעװען א באשטעגדיקער מיטארכעטער פון די הוטא־יםטישע און םאטירישע זשורגאצן ,\י ױננט״ און ״ם״מפציציםמויס״. ער האט אויך ׳געאדכעט פאר דער ב־נע א־ז זײז סאמעד־ע ״חעד פעצד־ הע־נײגנצ״ האט נעהאט נרויס דערפאצנ אויף דער עםטרײכישעד כיגע און אח אין טש־ פין עמצעכע יא־ :אך דעיר עסטרײכישעה ־עװאצוציע ג־שט אדאפ פין ־עפערטיאר. פריעד אי־ז די סאמעדיע, פא־שטײט זיך, נעװען פארכאמן. ד• דאד־קע קאמעדיע אח או־ך איבערנעאידבעט געװארן פארן פיצם און הי״םט ידער ״רג און ק. פיעצדטארשאצעס״. ססגױוריסער געב\יר\װאג פ\\ װילהזולגז ב\עו. אין דײטשצאנד װערט איצט געפײערט דער 100־יעדיקער גע־ בו־רינטאנ סון דעם ינרויםן פאעט און מאצעד ׳װיצהעצם בוש. די רייטשן דעעין א־ן בושן דעם מאצע־ רעם םארגעגנער םוגם אימ־ פ־עםיאגיזם. די צידער זײגע, װאם דעגען נעשריבן צו דישע ציי־ כעגוגגען, זעגען םוצ גישט בצויז מיט הוטאך, גאד אויך םיט פי־