Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 351

זיים 351 9 ליסיעראריפזסי ^ריזסוםיז־ ג\\ז. 22 זיבבלדכט טדדקאװ ״אין דאספףטיך דעד ײדישעד ארטיסט אריןש דער באס זינט עסאעבע טעג א־ז דער יח־־שעד או־טיםט אין ווארשע א־וישגעיטרײדעדט פין ז״ן הײם אויף דער :אס. די;א:צע ײדי־טע איטיסטײטע װעאט איז איגדרויםן. קײ:מאא האט מען אזוי :ײטט נעםייוט דעם טיאגיזם פון ״דײען אדטיטט, װי א־צט. אויף הפקד! א ׳טפע:די אויף כװאייעם םון פא־יט־קער״. כאטת, װאם װיא םון זײ מאדק ױװיאעו־ן װאם תאט ער אויױ זײ זיך א:נעזעצט? תאן עד בנװאאט אדויםצװי״ען או־ױ זײ ז״ן דיקטאטור? אויב אאיע ארט־םטן זע:ען איצט קעגן א־ם — ור1־ דעדאויבט עם אים א:װאדםן אויױ זײ זיין יאך, זײן מאבט, זײן ד־קטאטוד? און מיט אזעאבע מיטאען! דאם א־ומב־א;קען םו:ם ״דײםן אדט־סט א־יױ דער גאם מאכט דעם םיױאעכסטן, וױיטיקסטן אײ;דדוק. און דאם קומט םא־ א־ן װאדעע, װו ם׳א־ז דא א ייד״טע א־גאניז־דטע נעזעא־טאםטאעבקײט מיט א ײדײצעד םדעםע! ד• ײדײטע באאנדז־מענדיקע יבטעדן בײ זי״ע־ א־ומבאאנקע; איבע־ ד• :אםן אדום זײע־ םא־מאכטע־ דײם םא־ א טדאנעדיע! און אויך מאגטיק, װען ם׳האט באדא־פט םא־קימען ד■ פײער־ ־עכע עםע:.י:נ םון 15־טן אאנעמײנעם ־אנד־ציזאמענפא־, דאבן ד• אדטיםטן בײם טויעד םון אעטנא 2 נעטדאפן נ׳־עטעדע אםטײאוננען פון םאאיציאנטן. דעד פוםצנטע־ ױב־־צוזאמענפאי ב״ פא־דאקטע ט־דן, ב״ פא'יצײ, װאם דאדױ :ײטט צואאזן ד• ארטיםטן צום ־אקאא, — װײט־ק, בו׳טה, שאנד! צד אלע טשאדטקארדער װי זײ זאין זיך נישס געםינען דעד מקזא־טקאורעד י. א. פ.־ץ־פא־ײן איז צונעט־עטן איױים־ צונעבן א בוך, װאם װעט ארומ:עםען דאם נאנצע ײדייביע 'עבן אין טיטאדטקאװ פון אמאא און הײ:ט. אאע טקזא־טקאורער פאדײנען און יחידיפ, וװ ז״ זאאן זיך;ישט ניעפ־נען, ורעדן :עבעטן ארײםצוקויקן;אטיצ;, מאטעריאא; און זבדונות, װאם :ונע דעם ײד״טן אעיבן א־ן ט״עאדטקאװ, אויטן אד־ע׳ם: ..3ע181ס*1 ,ע\6ז11־1ס2'0 ,אספזפ? ״1 .1 .עוס81 וויןו \ ־ וזעווז א־ן דעם אדטיקא ״מאנומ־עבטאאע קובסט״ םון מ. װאנױיאד, :עדדוקט א־ן פאריקן :ומעד ״איט. בא.״, דענען, אײדעד, אדײנניע־ סאאן עסאיעכע םאדדריסאעכע דד־קםיעא־ע־ און עמאעכע ים־רות נע־ םינען זיך קײםט אויפן ריכטיקן אדנע א תוץ די אײבט־פאו־קזט־ענדאעכע דדיקםעאעד, זענען אדײנ־ נעםאאן פאאנבריקע טעותיפ: ע־קזטע *םפאאסע זײט 336 דא־ף זיך ד• אנד־ע־ע דעדםט פ־ דעם דריטן אפזאץ אײענען אזוױ ״זו־בע־ און פא־עגדיקט און מיט דע־ םו־־קאמענק״ט, װאם אײ נאײכן בדעגנען א־ײם;א־ ד• פײנםידע סוסטעדן סון ד־ בר־םעאעד ־צזפ־צ;.;־עװ־ם א״ז ביי אים דאם אײנ נאנץ ספעציםיש ארגאניזירט און ד־ ז־ביעדקײט פון זײן דאנט א־ז אזוי אומםערבאד, אז דאם מאבט א־ם טענלעך צ־ דע־נ־ײב; א'־ע םרבט־א־ט־עטן און ם־ינעםן פון זײן נ־אנד־עזעד מ־קדא־ט־עבנ־ק. א־; אט א ר־עיד מ־קדאטסאפ־שעד אדבעט באװײזט עד װונד־ע־ פ־ן א־־־ע:־ טאא־׳צע־ :־עדואדזאטקײט״. א־יף דער ז־ע־־בעד זײט צװײט־ע שפאאט־ע ש־־ד 9 ב־ן א־־בן אנשטאט: עבט־אדנאנזנזבםארילניך, דא־ף זײן: ־עבט־או־ינװםארױוױ. שו׳־ה 32—31 אנשטאט: פא־ יעדן ז־ין צו ז־ין, דארף זײן: םא־ ־ערן זײן צום הארץ. שידה 9 םון אי;טן, אנשטאט: באעטער דא־ף ז״; בא־עמאע־ שורה 4 םון או:טן, אנשטאט: מ־ט דעם באמת, רא־ף ז״;: מ־ט דע־ פ־אכט און ר״ך־םא־ב־קײט םון דעם באמת. ד־ אעצטע צורי ־סודות םון ד־עד אעצט־ע שפאאטיע;עדיע־ן נאך •די װערטער ״דאן קיכאט״ אויף דעד זעדבעד שסא'ט־ע, םא־ ד־עם אפזאץ, װאם חויבט זיך אן םיט די װעדטער: ״אין םא־ב־נדו;;״. דאספוטין — בינעץ־עפאחטאזש אין 6 ב״אדע.־ םון א. נזארנזגיאי און פ. פוס־&ונזגלאװ. ׳באאדבעט םאר דעד ײדישער בינע — זזאר? ארזעיסײץ. אינסצעניזאציע און רעזשי — זיגװױסי סױרסאװ. ׳דעקאדאציעם — ז\. װײזסירייר. טעקסט פון די צ־נײנע־־א־דע־ — װירא?אװיזנזןא. עם באטײאיקן זיך רי א־טיסטן: זינסונט סורקאװ, י. ברענמאן, רחא האאצער, בת־שבע קרע־ מער, הערש האנ־ט, י. נרודבעדנ, ד. שאפ־רא, ד. שעדמאן, ש. דיפאק, רחא טודקאװ, .־בקה :אטארסקא. ד• םאאא־נוטעדן א־נם צינײקער־כאר — רבקה :א־ מארסקא. — אין װאדשעװעד ״עא־זעום״־טעאטעד. זינטונט טורקאװם אן אויםירוננ האט אין זיך אאעםאא צו־ צ״ענדיקם. זיײ-־ע א ױאאע םא־מאנט שט־ע;דיק אײד;שאפט'עכם, אנ־ .־עננדיקס. אויך די ״דאםפוטין״־אוים־דוננ תאט אין ז־ך ד״צנדיק־ע פאמעניטן, און זײן ׳דאםפוט־ן־נעשטאאט א־ז בא־־סםק מאמ־ענטניױיז א־נטערעםאנט און אדינינעא אויםנ־עפאסט. אכיער צ־ האט טורקאװ כײ ד־ קאאנעד־־קע םצענ־שע מזננאעכקײטן םונם ״עא־דעוס״, כײ דעם אומבע־ו״עדן נעאט־סאננא, ביי דעם :עניעבענעם אדט־םט;־ פעדםאנאא באדאיםט זיך םאדמעםטן אויף ״דאספוטין״? דורכט זיך, אז נ־שט! אין דער מעשהדדאספוטין האט ז־ך אפנעשפינאט די;רויזאפע, קאספא־צ־רטע, םאדװיקאט־ע דראפע םון דעם צארישן הויף, מיט אאע זײנע א־נט־עעס, םארשװעחוננען און ה־נטעד־ פאאיט־ק; דער :עראננא פון ם־נסטער־ע כתות ם־ט די פי־אנרעס־װע, חאדיקאאע ־עאעסענטן םונם דעמאאסט־קן רוםאאנד. די דעמאראא־- זאצ־־ע םונם נוםסד־קן טדאן און זײנע אעצטע נם־םה־דאננאענ־שן. עקשנות און :אכניב־קי״ט, טידאגײ און װאקכאנאאיע, דאם קאאמ־עדן זיך בײ דעד מאכט און די אויםװאכגדיקע אומצופדידנק״ט א־ן אאנד. אס ראם אאץ איז נעקוטען צום אויסדחוק אין דעד אויםט־ערא־שע־ נעש־כטע מיטן פי־אסטן אבעד דאפיניחטן ״דיײאיקן״ און אם־עי־יסט נרינאר־ דאספוט־ן, יװעאכער האט :עריאמ אזא נרו־סע השפעה אויף דעם נאסנ םון דעד צארישעו־ פאאיטיק בעת דער םאחטה. האט טען כאדארופט האבן :רויסע סצענישע און ארטיםטישע מעגאעכ־ ק״טן, כדי דאם אאץ ארויסצוערעננען אין עטאעכע םצ־ענ־שע ב־אדעד. םון דעם אאעם זענען א־ן דע־ ״דאספוטין״־םא־שטיעאוכנ פאראן בצוױ דםז־ם. מען קאן שאםן בביײז קאד־קאטודן, מאגעקענען םון ניקאאא־ען, םון די רוסישע םיניםטאדן, אבעד סטאט־סטן, װאם שפיאן שאעכמ, םטרן גאאט אװעק רי דאאן, מאכן םון די נעשטאאסן א חודס. און עס תאט זיך באקומען ערטעדײ״ז איבהאכעד־שפיא, װעאכע מאכמ קאאיע דאס, ײאם אקטיארן באמיען ז־ד א־ן ־עד־ער סצענע צו שאםן. און אז אקט־א־ן קאנען יא אםיאו בײ ד־ בא־ דינסתנען נעבן, האבן באװיזן טודקאװ, האאצער, שאפירא, נרודב־עו־נ, ק־עמ־עד, נאמארסקא, האדט (נע:. םאבאאאװ). פון די אאע ביאו־עד איז דאס ערשס־ע, דעד א־ײנפיד, :עזוען א־נטער־עםאנט. עם האט סא־א־נטר־ני׳־ט. עם א־ז נ־עוױען טאן, שפא־ נוגנ, מאנוגנ. אט דאדםן זיך באאד פאנאנדערװיקאען :דויזאמע ב־צדעד — מען װארט, מען גאםט. אבעױ דער טאן א־ז שפ־עוטע־ נעפי>אן, און :אד סאמענסנװײז האט ער זיך װ־דער אויםנעחױבן און נעבאיבן אויף א העטערער םחרנה. אין דער אויש־רוננ קאן מען באויז אויסטײאן אײנ־קע מאמ־ענטן, װאם האבן נעפאכט אן אײנדרוק. און דאם איז דאך וױינ־ק ב״ אזא ם־ן םארשמעאונג, װאס דארף נעסען םיטן נאנצן. זינמונמ טודקאװ האט געשאםן;אך א גאענצנד־ק־ע נעשטאאט, רחא האאצעד האט װידער באװיזן, אז ז־ איז א באנאכטע ארטיסט־ן מ־ט דאנק־ באי־ע מעגאעכקײסן, אויך קדעםער א־ז געװען ערטעדװײז גומ, און אזוי אויך שאפירא און סדודבערג. אבער ד• קאאנעדיקע אדעמקײט, ד־ םוראדיקע קבצנות םון דעד אױסשטאטוננ, םון דער בינע האט געמאבט אםט צונישט זײערע אנשטרעננתגען. — עם איז באמת וױיטיקדיק, װאם אזא טאאענטםואער רעזשיםעד, װי זינסונט טודקאײ באדארף אדבעטן בײ אזעאכע ײדישאעכע, קבצנישע באדיננוגנען. די װאדשעװער ײדישע נעזעאשאםט םענ זיך שעמען! 1. נז.