Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 350

לױזעז־אריטזע בלמסיער 22 ןו142 דיירעעט, נישט אומד־רעהט. אייך ׳ווידער האי סרי#- נעוזאט נדויס םימפאטיע יפא־ן ״פיארװעחטם״ און האב אים געשטיצט יצויט םיינע בעםטע אדעמע יןרעפטן״. ז״ן קדיטיק איז אצזא א רײן־אביעקטױוע און באזירט איויױ א צגמ־• אנדע־עד אינ־םויאוננ בנוגע דער רא־ פון ידער ארבעטער־פרעסע און איד װירסוננ. ״און;אך א זאיך — זאנט װייטעד קאפעיליאוו -— ני׳פט קוס״ ד־ס אויך דעם, װאט די צװיי צאנערן, צו װעצכע איך און אב. סאיהאן האבן נעהערט, — בעת די ה־נע באװענוננ איז נאך;עיװען ױנג, — האבן;עסעמפט איינער מיטן אנדערן און אסטכזאצ נאנץ ב־טעד און ׳עאדף, האב א־ך אפעד שטענדיק;עאכט קאהאנען און היאב;עקוקט אויף אים, װי אגיף א רעװאאוציאנער, װאם האט גע־ מוזט אנטרױפן פון רוסאאנד צור־ב זיינע איבערציינונגען און װער־ בעד האט אויך דא איבערנענעבן זיך דער ארבעמעד־באװעינוננ א-ין האט נעקעמפט מוטיס און עיערניש פאר דער סארבעםערוננ םון דעם אדבעטערס צאנע״. אבער ידאס איז אצץ נעװען אסאר — נעענדיסט האט זיך אבער, װ• קאפעציאװ דערװיױט, — גאנץ אנדער׳ט אדן פון דעם נעכע זיך ז־ין בימעדעד אנאציז פון דעם ״פארװערטם״ סע׳עים און זיין סאמפראמיסלאזע שטעלוננ ציו זיי. װי אין זיין סריטיק פון דער צױניסט״שער טאקטיה ׳טטייט עד איליין אויפן נאציאנאלן באדן, אזוי שטייט קאפע'יאװ אין זיין ס־יטיה פון ״פארװערטם״ אויםן באדן םון דער ארבעטער־באװענוננ און זייענד־ק אן אויעעהאלטענער און או־פריסטיקער אנהעננע־ פון יידײע איון יידישער קולטור, קען ער דעם ״פא־װערטס״ או־ך :ישט מוחל זיין זיין נענאציע בנונע דער אנטװיקלגננ פון דע־ יידישער ׳ניפהאך און שול־בויאוננ אין אמערייזע. אלנפאלם האבן מיר א־ן דעם דריטן באנד פון קאםעליאװס זבדונות אפ׳צד װ״דער צום ערשטן םאל אין אונזער ליטעראטור — דעדביי אין רער באזיונדערם באקװעמער סעמואדיםטישעד םאדם — א זעלטן דױיםנדע און אפענע קריטיק פון א ריי דערשיינינגען אין יידי־ען לעבן פון אמעריקע, װאם פיל ׳האבן עס טםתסא נעװוםט און געאנט, האבן אבער ני׳טט נעהאט דעם מוט אדער די נעייעננ־ הייט עם עפנטלעך ארױסצױאגן. קאפעליאװ האט זיך געקענט םאר־ נינען דעם לוקםום ■דאם צו טון, זייענדיק אינגאנצן אוסאםהענגיק און נאך לאננע, לאננע יארן םון אײנעגעי־ ארכעט אין כדטוױדקונג. און ידאם זעלבע נישט נאר בנוינע דעם ״פארווערטם״, נאר אויך בנונע רעד ״צ־יט״. אבשר װעלן קומען אנרעדע און קארענידן. אויך אין דעם טייל סון בוך האבן מיר םאר ז־ך א גאנצע דיי כאי־אקט־עי־יסטיקעם און פא״־ט־עטן (איב. קאיהאן, לואי םילער, א ליעםין, דוד פינסקי א. א.). דער דריטעד כאנד ברעננט מיט זיך א שלל מאטעריאר;, װאכ האבן אן עדשטקלאס-קע באדייטונג, צי כיען װעט מיט א טייל פו ז״ קיענען פסכים זיין צי נישט. װטזז סיאריפ מ^ןקסיבמ ג^זרקיס ביכער צונמ פרעמיע פרײזי קאנען באקומען די אבאנענטן פון ד• ,ליטעראדישע בלעטער״ אנשטאט ינאר פא־ ד• םוטער — —-9.50 נילרן 5.40 נילדי פאמא נאדדעיעװ — — — —-.12 נילדן 4.50 גילד; צװ־שן מענמשן- .12 נילדן 4.20 נילדי ם״ן קינדהײט-— --.6 נילדן —.3 נילדי אין םטעפ א״ין אנד.-6.50 נילדן 2.40 נילה פארטא פון יעדן בוך באװגידער — 60 נדאשן. •*לע 5 ביכער צוזאמעז קאםטן ^נשטאט 46 גילדן באר סל 19 גילת פאידא נאך 2 גילדן װילט איד באקומען די ביכער צו דעם ביליקן פר״ז, שרײנב;לייך אױס! י ־־ אדרעם פאד נעלט: פ. ק. א. 639. .10/8 סםבאפ״! ,^׳װ&בפץ&׳^ז ,"ץ21616 182€ץ£1ץ1.116״ נמש א ק'יין בעלעטדיםטיש װעחק אט די דעדצײלונג װענן נעד־ שוני, אבער דער הו־פט־הערד קימט ארויס אמתד־ק א׳ין יוױ אויפן װאי־. ע־ שילדערמ רעם באד־מטן ־עװאלוציאנער און העלז־ נישט לענענדא—ש, נאר דעאל, — נ־שיט פאנטאםט־ש, :אי׳־ מענטשלעך. מי־ האבן פאר זיך אױך א נאנצע דיי אנידערע רעװאלוצ־אנערע ״נעפט״ א־ן אמעד־קע, װ־ רעד מאטראס סאטושענקא פון ״פא־ ט־אמקין״,;יקאריי טש״קאװסקי, מאקםים :ארק• איין ... שדיהים, װאכ זענען נעק־מען א־ן א־יפט־אנ פון זייעירע פארט״ען יאדאט־ננען, ארױםטרעטוננען, די טוער און פ־־ער, דערהו־פט םול צ־ זאנױען נערט. ס׳װעירן באשריבן אין קלארע פאי־כן די פיטיננען, ד• ם. .־., װעילכע זענען דאן;עװען די דאמ־נידנד־קע פא־טיי, די רא' פ־ן דע־ ײד־שעד פ־עםע, װעלכע א־ז א־־טנעראדעװעט נעלוא־ן פון ײר־שן םאצ־א״זם און פון ד־ ברײיטע אדכעטע־־מאםן, קאמף פא־ השפעה א־ן מאבט, — האפענ־ננען און אנטו־ש־ננען. ד״־ קאפראן, ד״ד זשיטלאװםקי, מ. ב״ץ, אב. קאהאן און ל. םילעד און פי־ אנדערע, — יני־ען פא־כײ מיט זייע־ע כאראקטע־ן און טעט־קײט און ם׳כאקומט זיך א כארויכטוננ פ־ן א נאנצע־ עפאבע א־ן ־־;־ גײע־ געשייכטע פין דע־ יידישער אמעריקע. ד• דאיזקע;עשיבמע פון אן אנדע־ ז־יט װע־ט :אך בד״טעד נעש־רדע־ט א־ן ד־ ארנעכד־נע קאפ־טרען װענן אנטיםעמ־טיזם א־ן ד־ פא־־ינ־קטע שטאטן או־ף די בײשפילן פון ד• בארימטע בשעתו אפע־עם מ־ט דע־ ש־ף־פאמ־ל־ע אין;•ו־יארק א־ן מ־ט ל־אז פ־ײנק א־ן אטלאנטא דזשאדדזש־א, װאס האבן איו־פנערודע־ט (א־ן די ־אדן 1912—1915) גאנץ אמע״קע. און אז״ צװ־שן פאדשייז־ענע עקן פ־ן דע־ נעש־־כטרעבער עפאכע, — צװ־שן שאפן א ײד־שע אדפעטע־־באװענונכ און פרעםע פין א״ן ז״ט און צװ־שן אי״פװעקן נאצ־אנאלע או־פפ־ו־זן פון דע־ צװ־יטע־ ז״ט, — ש־לדע־ט אונז דעד מחביר ד• לעצטע פאז־םן פ־ן דע־ תקופה א־ן אמע־־קע װאם װ־יטע־ אלץ־מעד אין צוזאמענ־ האננ מ־ט ד■ װערסנעשעעכ־שן און מ־ט ז־יע־ע אפקראנגעי א־ן אמע־־קע. און א־נמיטן אױ דאך אייפנעבױט געװא־ן א מעכטיקע ייד־שע קולס־־־פאזיציע אין אמע־יקע. דעד מחבד ש־רדעי־ט נענו־ ד• אנט־ שטייאוננ פון ד• יידיש־יותלטלעכע שרלן, ידי אנטװיקלונו פון רעד שול־באװענוננ, די ״נאצ־אנאל־דאד־קאיזע״ שולן, די װ־דקוננ פון זשיטלאװםקים ״דאס נית לעבן״, זיין ״דיש א,ין נ־יער גייסט. דעד־ יאך, װידע־, די באװענוננ פא־ א ־ידייפן קאננרעם און די נאנצע :ענויע;עש״בטע פון דעם דאז־קין קאננדעם מיט זיינע ז־צוננעז און סועיר (ליוא• מא־שאל, ל. פ־נםקי, פ. ־יטענבע.־;, ד״יר;חפן סירקין, ״בטעד מאק, ב. צוקעירמאן ארן יװידער ד״ר זש־טלאװסתי) בױ רי דעלעגאטן צו דער שליום־קאנפע־־ענץ אין װעדסאר און אזו־ װייטעיד. פון ד־ פאדמײען שטערט זיך דער םחבר אין דעד צזו״טער הערפט ־פין זיין בוך באזונדערם אפ אויף ידי פועלי־צױן א.ין איויף זײעד אי־נאן ״די צייט״, װעלבן ער האט ׳נעהאל&ן בויען און אױ נעותן א :עװיסע צײט אפילו זיין פאי־װאלטעי־. מיד דערװ־םן זיך הא א ה־פש־ ביסל או־םערנעװײנלעך אינמערעסאנטע פדטים פון דע־ פא־טיי־מאשין, פארט־י־א־נאנ־זאצ־ע און פירונ:, צייטונג־ פא־שפ־ייםו;;, צייטוננם־פאנד, צ. קרמענטשן און פאי־ט־ײט־עד. ע־ שילדערט או־ך ד■ דאל פון די אלנעמײנע צױניםטן דער־ הו־פט אויפן ײדישן קאננדעם און דעחנאך אין זיינע .־עפלעקםן איבעד פארעסטינע און בייי־א־בידזשאן אין דער נאד רעצטעד צ־יט. דאך א-ז עד אומבדחמנותדיק־אפן, ׳עאיי־ף אין שנילדיק אין ידעד קד־טיק א־ן דעמזעלבן מעטאד ותנדט עד אן בנוגע דעד פדעםע אין אמעי״קע, כעת עד כא־איקטעדיז־דט דעם ״פא־װערטם״ און ד־ ״װאדהײט״ און דעם קאמף צװישן די בײדע צייטוננען. ער נרינדעט זיין קד־ט־ק אױף א;־ויםע־ צאל פאקטן און שוינט;ישט דעידייי ק״ן פעי־זאן, אכער אין ערנעץ :ישט אלס אזעליבע, נא־ אלם טיוע־ און נוירמים פון נעװיסע נעשעענישן און יפאלגן. און אזוי װעדן דערמאנט אין ביך צענדליקער פערדאנען, אייניקע פון ז״ סיט נאד נדױסע נעמען. ״ד• מעשים פון פארװעירטם״ נ־ט קאפעליאװ אפ כמעט א נאנצן קאפיטל. ע־ ־עכנמ אויס א בינטל חטאים אויפן ״פאדותיחטס״ און גייט גאך טדיט בײ טריט אי׳ד אנטװיקלוננ און;עענדעדטעיח שטע־ לוננ. ״איך װיל 'םען האמת פעםטשטעלן, זאנט קאפעליאװ, אז פעדזענלעך האב איך קיינמאל קײן קרױודעם פון ״םארװעי־טס״ נישט נעהאט. עד האט קיינמאל טיך נישט אננעדירט נישט