Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 349

4 ײיט 349 וױז<\\־אז־יםװ\ בדטסיגזר ו\גז. 22 ז דאס בול, װאס סהאב אקאדשם איבעדגעלײענט דעד ״׳שפעטער״ צום איצט־יןן דריםן נאגר, װעצכער וזויגט אן סיט דער יצעצטער צ*״ט םון םאדנאננענעם יאר־ונרעדט און םאדעכדיקם סיט ד• צװעזכציי&טע •ארן םון ריייכטײןן יארר״יגדערט. צ׳יע־יטמ גיט ■דער כיחבר דעם ארנעמײנעם םאליט־ישן און שאציאאן םאן, אויף װעאכן ם׳עפ־ין זיך אם רי נע׳טעעג״טן א־ן אפע־יהע און גײט ב״םאעכוױיז אר־נער צו די יידײטע עגיכים פון אכתוינ היײ״טי?; יןור־וגדערט און יװײטער. ם׳נײען פאר אונז םארפײ די ניאדער, װעאנע זענען םארנונדן מיטן אפה׳אכג, װאם ראנן נעריאט אין אסעריסע די פאנרןינוען אויף ײדן אין רוסאאנד, פרעװעםטויט, די פאו־יטטאידהטע ־עװאאוצ־אנערע טעטיהײט, ד• העאדן און די דעאענאטן םון די פאדטײען, ד• נײע טענט׳ען, װאם זענען נעכומען הײן אמעדיסע. דא װערן נענעבן א רײ כאראסטער־םטיסעם, אם״עד װי זעאטן אין אינזער איטע־אטור, נישט פין א איטערארישן אדע־ ׳ננ־ײבע־ ריטן שטאנדפונהט, נאי־ פון א געװײנאעכן הוהפונסט םון א צושויע־ אװ• צ,י זאינן םון עואם, אין דער אמתן נאר פין א יזאונן נאענטן חבד ארן אהטױון מ־טקעפסעד, אײנםאך איון אומ־טי־א־ אין דער־ נײ אזוי זאפטיה און אענעדײ^ וױיא זײ ■נײען פון הא־צן און זענען נעשר־נן םון א מענטשן, װאם נא־אאט נ־יעט זײנע נעפיאן און זאנט ארוים ײינע מײנונגען אשן א.־ן עראע־ םי־ האבן דא ר• פארטרעטן םון ד״־ פאיא קאפראן (םא־■ שטארבענעם געאינטן םירע־ םון די ם. ר. א־ן אמעריקע), פון דער באבויננקע םון דער רום־שער רעװאאוציע (יעהאטע־ינא ב־עינ־ כאװםהא־א) און אחרון אהרון חב־ב פון ד״ר הײם ז׳ט־טראװסהי, מ־ט װעיבן דעד מחבר קען ז־ך נאענט שו־ן מעד װ־ 26 ־א.־. ושיטראװטה־ן ניט אפ דע־ מחב־ א גרױםן ארט א־ן ע־־םט, טײי פ־ן זײן בוך, ער ש־ידערט נ־יטט נאר זש־טיאװשק־ן ארם מענטש, נא־ דערחו־פט און נענו־ זש־טיאװםק־ן אים ט־ע־ יעקטא־ און קעמפער און וױ־זס־א־־ף ד־ נאמת גרו־סע השפעה, װאם זש־ט־ יאיװסקי האט;עהאט או־ף דעם;אנצן ײד־שן קורטוד־רענן א־ן אמע־ ר־קע. ע־ מארט מ־ט נ־־־סע און דורנדר־נגענד־קע שטד־נן ז־םיט־ לאװסק־ם װירשונג, טעטיקי״ט און אײנפרום, ז־ינע או־פט־ען און שאס־ננען. קײן אײן ניאנראף סון זשיטיאװסס־ן א.־ן קײן אײן אפ־ שאצער םון זשיטלאװסק־ס יענעדיקע ■װעדק װעט זיך מער נישט יענען נאנ״ן אן קאפעריאװס נוך, װאס װעט ד־נען ארס ערשטע־ נמור. רירגד און נרײכצײטיק שארף איז האפעריאװס באהאקטעריסטי־ פון דעד ״באבושקע״ און באזונדעדס בורט וױיזמ זיך עם ארוים בײם שיריערן דעם ט־םן א־בערנאנ:, ■װעיכעד איז נעשען מיט דער ״באבושקע״ טאך רער באישעוורסטישער רעװארוציע בעת איר צװ״טן און רעצטן באזוך אין אמעריקע װען ״די אבציק־עריקע באבושהע ברעששאװסקאיא האמ זיך װידער נעראזט אין װענ אד״;, אבער שײן נאר מ־ט אן אכרעיר טים־ע. דאס מאר איז זי נעהוימען ג־שט צו זובן הירף בײ רי סיספאטיקער רעװאלוציאנערן צו חערםן באפרײען רוסראנד פון דער צאדישעיר הערשאםמ, נאר פארמסרן רוסלאנר םאר דעם הינן עורם, פארן סענאט א.־ן האננ־־נס און םוערן בײ דער הינער בורדשראיזער רעניהוננ — בײ א־רע אמאריקע ערנוסטע שוגאים — זײ זאין זיך אננעמען םאר איר פארטײ, זײ זארן זיך ארײנמישן אין דעם ס־כסוך צװישן פארשײדענע םאצ־א־ ריסטישע פארטײען, קודץ — זי איז נעקומינן בעטן אינמערזוענץ!" מען דארף רײעגען, מיט װערנער ייבע קאפעריאװ שיאדעדט רי עדשמע ״םריעדדיקע״ באב׳ישקע, כדי צו פארשטײ;, װ־ ט־ף וױי ס׳זזאט אים געטון די צװי״טע ״נעענדערטע״ באבוש־קע. רע־ דאזיסער קאפיטר מאכט א שטארקן אי״נדרוק און באװײזט אונז קאפעריאװן נישט נאר װי א טטן ש־רדערעד, :אך *ו־ך װ• א פײנ־ םירנדיסן פסיכאלאנ. צװאנציק יאר זענען אריבער צװישן דער באבושקעם ערשטן און צװײטן באזוך אזן ם׳װיקרען זיך םא־ אונז פאנאנדער א נאנצע נארעדיע םיט פירודעד, נעשעענישן און שירדערוננען, מאס רײענען זיך מיט א פארכאפטן אטעם און ראזן א־בער א שטאדקן ־ושם. װי א רעבעדיקער שטײט פאר אונז ׳גרינארי נערשוני, װעאכן סאפיעאאװ <יט אפ א באזונז־ערן נרעםערן האפיטר אין זיין בוך (און ברעננט צורעצט איויך נערשונ־ם א ב־נטר בדױו צו א־ם). נ׳א־ז יער ררינזער באנר וכרונוװ פו\ י. ןאפעליאװ (״אוזאד או\ פיפעסימר־י) נאך רעם ערשטן ״אטאר״ (1860— צװײסן ״אמאר״ (3ס18- האנן טיד איצט דעס צװײטן ״אטא״צ (צצ1״.ב 1904) אין אמעריקע) דריטן און פאר אינזער דזד דעם רשצטן ״^־אנ- (ביז גאך דער װערט־ סרחסה) פון דער מערק־ זוירדיק ־ אינםערעםאנ־ טער טריצאניע זברונות םונם בא־סאנטן אמעריי קאנער ראדיקארן ט-ער י. קאפעריאװ. װעגן די ע־שטע צװײ בענד (״אסאיר איז נע־ װען״ און ״אטאר אין 1 אמעריקע״) איז אונז ן שזין או־סנעקוסען צו 1 שרײבן נענויער אין ר־ | ״ריטעראדישע ברעטעד״ 1 (1929, נום׳ 23) * מיט צוםדיױנסײט סענען ם־ר סאינסטאסידן, איז י. עאפוזליאוז ס׳איז דערםירט נעװארן אוגזער זװנש, ב<׳. ט־ד ־אבן נעיש־יבן: ״זאר ד*־ םהבר װאם נ״כער אנשרײבן דעם דרימן באנד םון זײנע זכרונוח און דערטיט פאדענדיקן ז״ן טעמוארן־ ווערש װאם האט א נ־ויסן װערמ הן ארס ציטע־ארישער און הן א־ס;עש־בטרעכער דאקימעגט״. דעד איצט שײן־ארויסנענעבע׳נער ח־יטער נאנר (״אמאר און שפעסער״) איז א םאטיררעכער תמשך סון צװײטן באנד אזן אן ארנאגישע םארענדמצננ םון נאגצן װערק. ״אויב דער ערשטעד באנד, ,האנן טיר נעש־״בן, ניט א קינסט־ ־ערישן בירד סון אסאר־קן רעבן און איז אויסגעהארטן אין ־ויסע, :־עי—עפישע טענער — איז שוין דער צוױיטעד באנד םון רער :אענטםטער םא׳־גאגגענהײט מער פזבריצ־סנױש, עדטערוױיז אם־מ פארעמיש, אבער נישט װײניסער אויסריכטיה א׳ון א־נטערעסאנט. ־ער צװײטער באנד פון קאפעריאײם זכרוכות איז א ײיכמיקעי צו־ נטײער צו דער נעשיכטע םון ײדישן אעבן אין אמעריקע זינט ־י אכציהער ־ארן, װי דער ערשטער באנד א־ז א סינסטרעי־שער זונאב צום טיפערן פארשטײן דעם רעפנסשטײנער םון ײדישן :מאצ א־ן דער ר־טע״. דער דריטער באנד איז שױן נישט נא־ מעד פ״נריצ־סטיש, א־ אױך מעד טעמפ־&ראטעגטםייר, מער רזיש־ק אזן ברױזנדיק, ־ן רעזאנאגס ס־ט דער נײערער צײט, װערפע ער נאשדײבמ, מיט ינם םאי־שטאדסםן ידוסס ם־ן דער אננעקוטענער צעצטעד עםאנע. ס פ־לם־רט א־ן א־ם תײם ברוט פזן א שטארקן מזגטשן, װאס אט א־נערנערעיבט פיר נעשעעכ־שן און נעזעט־סט ט־ט םיר ר׳נבנם־ *־סארונג, װאם קען ז״ך אבער נישט בארויקן און אײנשט־רן, נא־ אי־סעדט — זוכט ױשר און נערעכטיסײט, אנאריזידש פאסײוננען ־ן פאקטן און שטעצם םרא׳נן איון סשױת, זוערכע מעז סען אסשר ישט פא׳־עכטםערן נ׳־אררינ־ק און אײנפאך, אנער װערכע מען סױ ־ן מען דארף שםערן, זױיר ברויז םיטן עצם אויסדעקן ױי װערט סך א׳ו־םנעסלערט און םארענטפערט. אויף 412 זײטן דערציירט דעד טתבר די װײטערריקע נע־ *ענישן םון ײרישן(אזן טײרזױיז ארנעסײנעם) רעבן אין אטע-י־יקע, ׳<רכע ער ,האט אכנעתז־נן צו נאשרײבן א־ן צוױיטן באנר םין ־נע זדדזנזת. דא;עהערט דער ״אסאר״ צום צוױיטן נאנד אזן