Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 344

# ר ק 4 ליגזסראריסיע בלססיער ן\װ. 22 ןי42) .*94 כעד פז־אדםן םהאי טעמא דארך מען אויך דעם מת אנטון א־ן די שענםטע םאבױםים, פונהט יװי מען טוס זיך אן װען סיען <ײמ באנעגענען א סהך. אחוץ דעם דארםן אאע םאוים *רוסנײן ,־זקס־ת אדום דעם םת, װעיצכער דארױ דעםאלמ?ינן אין אן אפעגער טרוםנע, אאע דארפן קוקן אויף אים, זען זואם עם איז דער סוך פוינם נראבן חוםר, אין ותיכער אונזער ניעטה איז נעפאגניען, און ת׳טוםה טון, דער־ .הײבן נאטס נײםט, װאם ליגט אין אונז, אײדער םיד געזענענען זיך םיט דער זינדייזער ערד. איך נײ אוועת סונם נלח םיט מאדנע דעװנות. װאס טוט זיך דא ע&עם? איך װײס, אז בײ אונז, אין דער װעיאמלעכער םב״בח, ,יתן עם ׳טטארבט עםיצער און סען איז ׳םטארק מהםיד, אז עם זאא זיך חם ושאום נישמ ארײנבאםן קײן ,־עאיגיעזער ריטואא בײ זײן אויה, טוט סען אים אן אין א שװארצן םראק םיט די אאע ז־בן זאכן. דער סת תט דעבזאלט אוים װי אן אסתער סראכט, םמש װי א סעלגער םון אן ערשט־קלאסיקן רעםטאראן. םען םאכט םון אים א םייגע אױם׳טטעלוננ, און כדי ער זאל זיך דערפײ נײשט דארםן פארשעמען, םפעציעל ותן דער טויט האט אים נישט נעכונ םרײנטלעך באהאנדצט, פארפוצט מען אים דאס םנים מיט םודער, רוזש, טען פארקעסמ אים פײן און מען פארפוםירט אים די האר, אזוי װי ער װאצט זיך טאקע■ נענרײט צו באנענענען א סצך. נײ איך םיר אזוי זוײטער און טרעף אן אצטן םרוסען רב. װאם? צופיצ טרעטעבצז אויף אײן מאצ, װעט איר ט־אכמן. נו, םיצא, איך האב דאך באלד אין אנהויב נעזאנט, אז די מעשה איז נישט סארגעקזסען אקודאט <וי איך באשרײב זי. און סתם, א נצח ׳א, און א רב ני׳אט? א־ך בין נאך צזו אזא הויכער םדרנה פון אבסאצוטער װעלטיעכקײט ני׳טט נעקזסען. איז יא, באכענן איך א רב. דערצײ׳צט ער םיר א מאדנע סעשה װענן דעם סנזזג םון תכריכים. צכתחיצה, זאנט ער, האבן ײדי׳שע סתים אױך געטו׳אנן קצ״דער. נאר אזוי ווי, בעוונותינו הרבים, זענען םאראן גבירים און ארעטע צײט, איז אויםנעקוםען, אז טײצ מתיים האט םען פאגראבן אין ׳שײנע אר־םטאקדאטישע בנדים, און אנדערע, די קבצנים, אין אצסע שמאטעס. האבן די חכםים סתקן נעותן, כד• מען זאצ נישט סבי׳א זײן א סת, זא< מען אצע םתים אנמון די םאמע ארעסםטע קצײדער־ תכר׳כים. עם איז, ה״םמ עם, א םאציאצע׳ תקנה אזא. זתר איך שוין גאר מביוצבצ. אן אבסאצוט דעציניעזער מנהנ װעדט א צײכן םון שטאצצעד, םריתר ותלטצעכקייט, םאר װעצכן פ־ען איז גרײט סםש דורס צו זײן אצע םינסטעדע םאכאטיקעי, און א סאציאצע תקגה, <ואס רארף זײן א םך נענטער אין ג״םט דעם םאדערנעם םעכטשן, װערט באטראכט װי שװארצער אבערנצויבישער טיטלאלטער. וואסזשע זאל פא־ט טזן א ותצטלעכער ײד, װאפ װיצ לעבן און שטארבן אין א פריתר ײדישױתלסלעבער קולמור־םםערע? בלײב איך אזוי שט״ן אין א םין אקטיאדישער םאזע און דעקלאםיר צו זיך אלײן: — א, דו, ותלטלעכער בן ארם, זוי נוט װאלמ דיר נעותן, װען רו װערםט נעבוירז א נוי. דו װאלסם דעמאלט נעקענט שטײ; אײ בלויזן קאפ בײ דײנע םתים, זײ אנטון אין םײנע קלײרער, םונקט <וי דיינע רעליניעזע אבזת האבן נעטון און ידאך םאררעכנט ותרן װי א כשרער זתלטלעכער מעגמש. ביםטו דאך אבער צום אומגליק געפוירן געװאדן א ײד, מוזםטו אננעמעין א ק־יםטלעך־רעליניעזן ריטואל כדי צו פינורירן װי א ײדישער װעלסלעבער טענטש. איז דאם דער אײנציקער אויסותג דיעער, יא, דו ײדישער ותלטלעבער בן אדם? װי נעזאנט, די מעשה װאם איך יהאב דא רערצײלט איז אין דער אמתן פארנעקוםען נישט םיט אםאל. איך דערצײל זי אזוי או׳ נישט אנדערש, כדי מיר זאלן זיך קענען אראםנעמען א מוםר פון איר בנונע א םך, א םך זאכן אין אונזער לעבן. אבער די מעשה גופא איז םאקטיש נעשען ביםלעבװײז, שטיקלעכוױיז, אםיסל נעגט;, אביסל הײנט, אזן אביסל — יא, אביסל מארכן. י זייט 344 ׳8? ײ נ ז ע?עד״דעד/נין־י א, ד ו װ זנ ל ם ל < ד• מעשה, װאם איך װיל דא דערצײלן, איז אײגנטלעך נישמ בארנעקוםען אקודאט װי זי װע־ט דא איבערגעגעבן. אין דער אמת; האמ זי פאכ־־מ ב־םלעכוריז, שטיקלעכװײז, אביסל נעבטן, אביםל הײנט און אביסל — יא, אביסל םארנן. און דאס, װאס ד• יאלע ברעקלעך האבן זיך אזוי צונויפנעותבט אין ם״ן דמױן, איז פא־נע־ קופען נאכ־ו פלוצלוגנ, און טאקע דורך ד• ״ליטעדארישיע בלעטעד׳'. און נעשען א־ז דאס אזו•: אין א שײגעם העלן םר־ליננ־טא;, ותן איך בין א׳־ויס פון מײן ה״ם, דעדלאגגט םיר דער ברױו־טדענע־ דעם כזםער 16 ״ליטעראדישע בלעטער״ םון הײנט־קן יאר. אײף דעד ערשטער זײט איז דארט םאראן א קארעספאגדענ־ז פ,ין רומעיניען ותנן דעם אײגתרוק, װאם אליעזר שטײנבארנם טויט האמ נעםאכמ אין טשערנאװיץ און װעגן דער אימפאזאגטעיר לויה, װאם ער האט באקוםען. גיי איך אזוי אזיף דער נאם און לײען דערװײל דאם א׳־מיקל, װאס האס םיך שטאדק פאראינטערעסירט. ליתן איך אזוי ביז איך שלאג זיך אן אן אזא םין אפזא׳ז: ״די לויה האט ספאנטאן אגנעגוםען א כאראקטער אן אבסאלוט *־ײען פון.־עליניעזער ריטועלישקײמ. א גרויםע טייל םון דער יוגנט, װאם תאט נעמראנן ידעם ארון צום בית־עולם... איז געגאננען בלויז־ קעפיק — א פאקט, װאם האט םארשאפט א סך ב״ז בלומ די יאהדדים, די ארטאדאקםן און די... אנטיסעםיטן.״ א לויה איז טאקע ג־שט די בעסט׳ע געלעננהײט צו פארשאםן בײז בלוט, אסאל קען דער כבויד המת צוםיל לײזין דערםון. אבער װאם קען מען זיך העלםן? דא איז סארװיקלט א נרויםע אידעע — װעלטלעבק״ט — און םעגטשן זענען םארט אידעען־באשעםעגישן. איון אםילז ותן מעז שטייט פנים אל פנים ם־ט טויט קען םען דען דאם פארנעסן? און, טאקע מעשה־שטן, אזוי װי איך טראכט די דאזיקע גע־ דאנקען, ערשמ איך הײב אזיף םײנע אויגן און זע א גרויםז עולם נ־שט וױיט םון זיך. דא נעםינט זיך אײנע םון ד• גדעסערע קירכן פון דער גענגט, איז באסת קײן נײס נ־שס צו זען דא א נרזיסן עולם. אבער רי לויה, װאם שט״ט לעבן טראטואד ב״ם ארײגנאננ, און די לאכנע שורה גרויסע שװארצע או־טאםאבילן זאגן עדות, אז םעז װעט באלד ארויםטראכן א מת. און אט, מ׳גן טראנט א פת, איון אלע, װי אויף א באםעל, א כאפ אראפ די קאפעלושן פון די קעפ. דא איז שוין געותן גאנץ וױעיק ױגנט, על פ■ רוב עלטערע מענטשן, אזן זעכג אלע שטײ־ען ״בלויזק־ע&יק״, איך אויך אין בלויזן קאפ. צױױליזירטע םאגירן ראדערן דאס פון מיר, בעת א־ך בין אזוי ארײננעפלאכטן געװארן א־נם עולם. כאטש, דעם אםת כעיזאגט, האב איך זיך נאך נישט צוגעװוינט צום קדיםטלעך־רעליניעזן סנהג פון שטײן םיטן קאפעלוש אין האגט בײ א טויטן. אבער אזוי װי א־ך נײ נאר אותק םון דער דאזיקער רעליניעז־ קריסטלעכער לויה געם איך נאכאםאל איבערליתנען דעפ פריער־ ציטירסן אפזאץ םיטן טאן פון נצחונדיקער ותלמלעכק״ט. יבײ יעכעם קארעספאנדענמ קוטט אזים, אז ״בלו־זקעפיק״ איז אן אקט, זואם איז ״אבסאלוט פרײ פון רעליגיעזער ר־טתלישקײט״, און דא — עפעם װערט מיר קשה די נאנצע מעשה. און דעד עיקר לאזט פיך נישט רתן דאם װארט ״אבסאלומ״. איר װ״םט דאך, אז אםאל טשעפעמ זיך צו אוגז צו א גאנץ אומשויד־ק װא־ט אזוי װי א סוף־ױסערדיקע פלינ און קיצלט און זשוםעט אין די או־ערן ארײן, נישט אויסצוהאלטן. נ״ איך מ־ר אזוי װי־טער און באנענן, טרעםט זתםען? א גלח, א בר סטכא אין ״אבסאלוט רעליניעזער ריטועל־שקײט״. צערעד איך זיך מיט אים װעגן ידעם עינין, קוםט בײ אים אוים ד• נאגצע סעשה קאפויער. שטײן םאר א םת אין בלויזן קאפ, דאם איז בײ איס א הײליקער רעליכיעזער חוב. װאדום װאם א־ז אזוינס א מת? א סענטש אויף זײן לעצטעד רײזע, אויף ז״ן װעג אין מלכזת השמים, מוז םען דאך אים ארויסװײזן אפשײ. זײ האבן א קימא לן, זאטנ ער, אז אין היסל איז בכלל גישטא אזא סאדע װי טראגן היטלען. גאט אלײן פירס די ותלט ״בלויזקעםיק״. הײנט בעת סיד שטיתן פנים אל פנים םיט טויט, דארםן םיר זיך דערנענטערן צו היסלישע םנהנים.