Literarishe bleter · 1932-05-17 · 22 (17.5.1932) · p. Seite 342

ייגמוראריפזמ גיימגזמר 1\\ז. 22 ^ימ■ גע6ט אויןז בײמער איון צאצי,עם צו באפויצן זײעדע הײטען *ו פייערז דעם ױם־טוב סון סריסטום. איך גיויב און בין כנזענ! װי איבערציעט, אז דער אײנצײזער זוע: א־ן דעד זיבע,־ססע־ שאדן קונסט־כועאטער צ,ן קאנען לעבן און יבאפן, איז צ.ו װעדן אן אאװעצסצטכער סחנסט־טעאסעד און אויפסנײ אנ־ תו*בן צו בוייען סיט נייע כחות אויף א?ע נעבי־טן. מײן א־צטיש קומען סײן איידאפע װעמ אפינזד פידן צו נוטע דעװיטאגזן. אין די זעמם :װאכן סון סײן סאנצעדס־סורנע וױי איך יזײן אין פאריז, ךאנהאן, בערצין, װארשע, אין ד׳וסעגיע און אין די ׳טטעט װעי א־ך זיך בא־קאנען מ־ט דעם ׳עויייכפ ■ר׳ע־־בזאטעדיא<, םיט דעם עוצפ. כייט דעם דופק םון ידעם וטעאטער־עואם, כ׳וועצ זיך באיגענעגען טימ די נײסטיקע פידער סון ײד־שן צעבן — און צוזאסען םיט זײ אדוסרעדן און אפ״עד נעפו׳נען א וועג װי אזוי אנצוניין ם־ט דער פראגע װעגן קוינסמ־׳טעאסעד. ,װאס נעהער מ״ן קאנצערנרטודנע א־ז דע־ פראגדאם אן עדנסט־ פאדטו־אבטער און סאדזיכמיק צונענד״מ געװארן און נ־מ מיר ד־ מענלעיכקײט שו־׳טפיצערי׳ט קומען צום אויםדהוק. ם׳איז מעד א טעאטער־קאנצערט װי א סאנצערט. סארקעדט, ס׳איז אן אײנגאר־ ט־קער עסםסעדיטעםט צו יטאםן באראיקמעדן, נױאנםן און דעטאצן אן אצערידי טעאסעד־יצ.. זערנעצײג. ם׳איז אן אוונט םון מוז״ק,;עזאננ און ׳םױ־טפיצ. — פרץ, שצום־עא־כם און ״.ורום א׳ע ווערן באראקטעדיזירט מיט סוזיק־באנצײטונ;. די צוױי קינסטצעד, װאם א־ך ברעננ מוט םיר, — װיאצא פײיא סון מעטדאסאציטאז־א&עדע אוןבארים קאנען, דער באיװוסטער פיאניםט, — דענען ערנסטע און סײנע טאםענטן, און זײער פראנראם אי׳ז א קצאםיש־ײדישעי. מײנע אויסטריטן אין פויאן זועצן איזא נישט שטערן ד־ וױי־ טעדדיקע פלענער, פארקערט, א־ך נצויב, אז אויםן ארט יותט מען קואנען זוובן װעגן און מימ־יען װי צו ׳,״עאציזירן זײ דעךודיא ס־יי איך מיך, זואס איך װעא קענען ז״ן אין ױאױטע און װעצ זיך באקענען מיט ידעם ׳גחויסןײד״שן?יב״יץ, און •װאש כ׳װעצ,בםאיזוכן וױצנע און זען דעם ײדישן װיםגשאסטאעכן א־נםטי־ טוט, — דעם נײסט־קן א״יצד סון דער ײדײטער װעי׳ט. פאריז, 14 מאי 1932. 9^ 342 אקטיאר זאצ נישט װעצן זײן קײן אידעואציסט איון מסריב זײן א גרויםן ס־אצענט פון זײן געתאצט, קאן אײראסע בשום אוםן ני׳עט געבן די סעגצעכקײט צו פארד״נען אפיר״י א ־עלסט פיון דעד אטעדיקאניער :אזשע. עטלעיסע פון ז״ האבן זיך אבער זײער ם־מ־ פאטיש באצו־נן צו דעם פלאן און אױוי ייענ־ע רעכן איך תפיד. דער קוגסט־טעאטעד האט תסיד געפידט א פארצוױ״פלטן קאסף סאר זײן עקזיסטענץ. אין אמעדיקיע זענען די באדיננ־יננען פון ד• ב־גע־ארבעטעד (טעכניקעד) — די אנגיעוױיטיקסטע פדאנ־ע. אין םונזך פון די 13 יאר, װאם דער קוגסט־טעאטער האט עקזיסטידט, האט ד• דירעקציע אויםנעצאלט סאר בו״ען ׳דעקא־אצ־עם און פאד ד־ נענע־אל־פראבעס (א חיוץ זי״עדע װעכנטלעמ נעהאצטן סון איבער 100 דאצאד א װאך יעידש־ אײנער!) סער װי 85 טויזנט דאצאד פאר איבערשטוגדן. איך תאב ־ארגצאינג געטענהט, אז ד• אײנציקע יבײם נדנאטעד, װעל׳כע מעגן האבן אן אדטיסטן־פאידײן אדעד א ױניאן זענען שוי־ שפילעד און נ־׳סט קײן אנדערע באטײל־קטע בײם טעאוטעה און צום סוף א־ז דער איקט־אד דער אײגצ־קעד, ותלנער װעלט אונטע,־־ דד־קט, וױיצ עד װעדט נסדר געשטעידט פון אנדעדע, װאם לאזן א־ם נישט סדײ ציו באותגן זיך. אטעריקע, — ד־ נא־ו־ענע אמ־עידיקע אפיצו אין ד• צײטן םון דעפ־עסיע — װאלט נעדאדפט םובסיד־דן דעם קיגסט־טעאטעד, עד זאל ׳נייעט דאדפן זיך באנעגענען פנים אל פנ־ם טיט פארצזױיפלמע אוסשטענדן. אבער די אסעדיקאגעד ײדן זענען צזפי׳ פארנוטען סיט לײענען לומויק אואיסאנס און פאד תוידטס ענגלישע ביבער פון א ײדיש לעבן, װאס עקזיםטירמ אפיםד נאד אין די ביבע־, און פארגאבלעם־קן זײערע א־ינענע שאםנד־קע אוצדות. ד■ אסעריקאנער ײדן תאבן זיך װי תויגנעדיקע א װאדף געטון צו ד■ עננלישע רעדע־ו־ ריקע קי׳גאס און צום עגגלישן סעאסעד, אז ז״ לאזן כמעט ד• אגדע׳־ע גאציעס ■נישט קי־פן קיין ב־ילעט... די אסעריקאגעד טעא־ טערן דערהאצטן זײער שפע פון אחיגו בני ־שדאי ם׳איז אטת, אז דעד ײדישער טעאטער א׳ין אסער־קע האם אפשר נא־ א ג־ויסע שרלד אין םארטו־ײבן דעם עולם פון טעאטעד. אבע׳ד נ־שט אויף אזױ פיא וױ די שואד םון אמתרע ײדן, ותלכע געבן אויס מע־ )!?בקס&גדבר גר$נ$ך / בער7רן אפיםל הדיסילן און זעלפסט־קדיפיק (װי איך בי\ גבפאת?ײ\ אוזוװ־יזןפ או\ \וי או\י איך בי\ 1װרי?ג(ז?װיגו\1 ׳ומחודה: מײן דראנג צו שפילן ײריעו טעאמער איז אזוי צו זאנן א ״פדויד־קאמפלעקס״ און פון מארקםיסטישן שטאנדפונקט א קל״נ־ ב־מערלעכער קאספלעקס. צו אט דעם ״קאטפלעקס״ קוםען נאך צו םײגע איבערלעבע־ נישן אין פוילן אין יאד 1930. דא, חברים, לוינט זיך אביסל לעננער אפצושטעלן. עס איז נעװען נעשסאק און ה״ט־ש, ליב און װארעם. ד■ גאציאנאלע ײדן האבן זיך ינעפדײט דאסעמעםיק, װאם א םזרח־ ײד באװיחט ד־ ׳היטלע׳דם דורך זײן קינסטלערישער באנאבוננ ד־ גלײםװעדטיקײט — אויב נישט נאך דעם ״אתת בחרתנו״־װעדט- פון ז״ן דאםע. דיעם ײדישן ס־אלעטאדיער האט עם אימפאנירט, װאם אײנער פיון זײ, פון זײער אונטעדדדיקטן קלאם א־ז, ארײנ־ שװ־מעני־יק אין רע>־ ביחנערלעך־קינסטלערישתר ותלט — דאך נעבליבן מיט זײ פאדװארצלט. ד־ דאזיקע װארעמע כװאל־עס האבן מ־ך װארעם געחנםעט. איך האב סיד א טראכט ינעטון: דו ביזט א־ן דײנע בעםמע יאד;. אין ד־ינע בענקשאסט־ראלעם ר״ן־האנטותרקערלעך ,האםטו דיך שױין אויםנעלעבט אויף דע*־ דײטשער בינע, און איצמ? איצט בלײבט ד־ד אײנאײנציקע מענלעבקײט: זיך צו האלטן. עם איז פיל לײכטער ױעדפאלג צו וזאבן, אײדעיר דערפאלג צו האלטן. דאם װײםן אלע. און איך האב מיד װײטעד נעזאנט: ביזט אוינצעװאקסן אינדעדפרעמד, ביזט געזוגט נעװאדן, נעם דײן פעקל און םאד אהײם. דערצײל, ׳גיב און שענק דאס, װאם דו האסט נעלערנט, געזען אין םיד אלע סוזן אויפהעדן צו באורטײלן ותנן זאבן דורך סריװאט ־ פעדזענלעבע בדילן. א זאך, װאפ װיל האבן אן אלנעמײנע נילטיקײט, סוז נע־ סאםטן ,ױערן מיט אן אלגע־ פ״ן־נילטיידעה מאם. אין .מו־ דער דאס א־ן דער גאנצעה שארפק״ט קודם־כל פון ז־ך אלײן. און דערפאר װיל איך מײנע איבערלעבענישן אין;ױ־ יא־ק נישט באטױאכטן בלו־ז פון מיין פדױואטן שטאינד־ פונקט. מען מוז האבן ד• קראפם אנצותויבן פון זיך א׳ל״ן. נאה דורך אפגהאירציקער זעלבסט־ קר־טיק, נאד דעסאלט, װען סען געמט זיך אל״ן א״עטער דע־ לופע, ינאר דעמאלט האט סען דאם רעכט או־ך אויף אנדערע צו קוקן דורכן שפאקטיױ, צו אנאליזידן און קריטיקיר,. אלזא, יהויב איך אן צוערשט םון זיך אלײן. א־ך בין םיך םוידה