Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 338

ליםיסיו^ריפזנו ביטסוגור וץגז. \ג? 338 ז״מ ןןאך ןןאך םע>טער אױ טבסש ןןן די םעג קוםט פ$ר די םרעםיערע *ון ם*ל־ סםןןי און שםשעגלןןװס ״רןוספוםין״ אין *עלי־ זעום״־םעאםער׳ אונםער דער רעזשי פון ו. מור־ ק$װ• די ר$לע ■ראםםומין — ז. טורקאװ. אין דער פיעםע שפילן; רחל האלצער, ב• קראםאזש׳ ר• םוירקןןװ׳ ד- שןןפירןן׳ י. גרודבערג׳ שערטען• ןןןן ס׳איז םןןדגע; נישמ געקוקמ *ויף די גלענמדיקע ןןפרופן װעגן צילי אדלער — איז זי דערװײל געבליבן ןןן # פעאפער! שן איד$> קןןמינסק* גרײם אויפצופירן אין לןוקמל *ון לימ♦ פערײן די אריגינעלע פיעסע פון פ#ריא מ*ראז$װיםש ־ םשע©ק#װסקןן ־י־־ ״דרײ פרויען״ (ײדיש י. גריודבערג). ןןןן דזשולױס געםאנסןזן און *ננט םילס חויבן $ן צו שפילן אין פ^לקס־סעאםער אין װ&רשע• ^ןן אין ״סקןןלןן״הטעמםער וענען באנ״ם גע־ װןןרן די רעװי־ס^דשםעלוגגען. ןןןן דער דרז>מ♦ םע*מער ״זדיזעום״ ח$ןמ ןןנגע־ הויבן צו ש&ילן אין קרןןקע• ערשםע אויפירונג — ג^סעספעלדס ״פרנםה״. ןןןן א• סאםבערג הןןמ פארענדיקמ ז״נע ג5>סם־ שפילן אין ביןןליסטןןק. (ןןן מןןרים שװןןרץ א־ון װיאלןן פילא קוםען אוויף קןןנצערמן קײן װמישע אין א 3 װןןבן ארום. זײ װעלן אניסמרעטן אין סילתןורםןןניע• ןןןן אין אםעריקע איז אין עלמער פון 04 יןןר געשם^רבן דער בןןקןןנמער ײדישער *רמיסם י גןןלדשמײן• געבוידן אין קןןמענעץ־םןןדןןלסק׳ הןןמ ער אויםגעװ#גדערמ מים עטלעכע און צװאנציק יאר צוריק קײן #מעריקע׳ װו ער הןןס םןןרגוסען א בכבודיקן ןןרמ• געשפילמ אויך ע פןןר סעז$נען בײ מ• שװארצן. ש געניא שלימ איז $©געפ*רן קײן װין צ< פ• בארןןמןןװן אין רער מרו&ע׳ װו זי װעמ פןןר־ נעסען 8 מורנע איבער ע רײ גרעסערע שטעצ א,1 ^ײראפע. ןןןן יןןנןןם םורקןןװ א<ן דיןונא בלופעגפעלד שםידן איצמ םימ גרויס רערפןןלג אין םזרר־ גןןליציע. דער װײמערדיקער מןןרשרומ; קןןסןןװ׳ בומי, בומשןןםש׳ מלוסטע׳ זןולעשפמזיקױ באר־ שמןןװ״ םשןןרמקןןװ׳ מןןדנןן&ןן?. ןןןן אין גױ־י$רק גײמ אין דער סרײמער ײדי* שער פ$לקס־בינע אגנמער דער דעזשי סזן קןן־ דיםןון מ נ״ע קןומעדיע גבון ח. גןןטעםפעלד — ״סונקמ פןןרקערמ״. ןןןן אין קרןןקע ןן בילדער־אגיםשמעלונג פון מןןנע קןןץ׳ משדז ן^פזךבוים׳ לעןןן לעװקןןװיםש און אברחס נײמןןן. ןןןן סעמזעל גןןלדינבורג שפילמ אין לןןגדןןן גןא־ לןןגחןן ח*ס ער גדעה צו קוסען קײן דתןרשע• ןןןן די ״הביסה״ אין חר־אביב הןןם אוי^ע־ *ירמ סןןליערס ״מןןרמױף״׳ רעזשי — בןןרןך און בערםןןנןןװ• דעדעקסעי נ ח ם ן מײזיל מענמן פון מ• עלקינס ״סמאלם סטשלה״• — פארזימןר — פרץ הירשב״ן׳ פחןגראם *ר#נ- מיױפ — יעקב סעסםעל. ןןןן דער באקאנבזער דישער הימאדיקער ד״ר מ• װישכיצער איז איצט ןןלמ געװןןרן 50 יןןר. ד״ר מ. װישניצער איז איצם אין דער רעדאקציע-קןןלעניע פון דער ״ןןלגעמ״נער ענצי־ קלאפעדיע״ אין ײדיש׳ װאס דער דובוגןןװ־סןןנד גרײמ ארויסצוגעבן. ןןןן אין קעשענעװ׳ בעסארןןביע, איז פןןרגעקו־ םען די גרינדונגם־פארזןןסלונג פון דעך געזעל־ שאפם ״פרײנם סון ײװןן״. :ןןכן אויספירלעכן באריכט פון פןןדק הײלפעדין׳ דעם שלית פון ״יװןן׳ קוםט פןןר ןן דיסקוםיע׳ אין װעלכער סינעמען ןןנםײל די פרײנט כאדיםאן׳ קןןװןןר־ סקי׳ יןןכינסןןן/ י. בערגער׳ ןןגר• פגין״ איז בןן־ שדזןסן גע׳ײאח צו שןןפן ןן צײמװײליקן ןןר־ גןןניזיר־קןןסיטעט׳ װעלכער דןןרף ןןדורכפירן די אקציע פןןר ײװןן און צוגרײםן ןן גרעסעךע פארזןןסלונג צו שאפן ןן שםעגדיקן צענםראדן ןןרגאן פןןר ןןנפירן די ןןרבעמ פון ײװןן אין בעס#ראביע• ןןןן אין קןןװנע איז דערשינען דןןנמעס ״גיהנום״ אין ײדיש# איבערגעזעצם דורך ש• כוכב (שםערן)׳ װןךכער הןןם געןןרבעש אויף דער איבערזעצונג עטלעכע יןןר. אין ריגער ״סרי־ מןןרגן״ איון אין קןןװנער ״&ןןלקםבלאמ״ זענען פארעפבםלעבם גו *ע ןןפרופן װעגן דער איבערזע־ צונג. ןןןן דער ײדישער פר״ן־פןןרײן און דער ײדי־ שער דרוקעו-פארײן אין גי<־יןןרק חןןבן גןן־ שלאבן צו סובםידירן דעם װאבנבלןןמ ״ײדיש״ און דערםימ תעלפן צו פןןרפ׳עסטיקן די עקזיס־ םענץ פון דער װןןכגשריפמ• ןסו ןןן אינטערעסןןנםע סםןןמיסמיק פון דער װןןקסנדיקער ײדישער ױגנמ אין לעםלןןנד; די ײדישע פןןלקס־שזלן אין דעמלןןנד בןןזוכן 11.183 שילער׳ דערפון לערנען זיך אין דער ײדישער ״6ר*ך — 5340 קינדער׳ אין דער העברעישער — 3995׳ אין דער ד״טשער — 1300 און אין דער רוסישער — 508 קינדער. אין ײדישע גיס־ נאזיעס דערנען זיך 1043 שידער• סון דער צןןל װערן געלערגם אין דער ײדישעד אזן העבדעי־ שער אוגםעריכמם־שפרןןך 903 שילער׳ אין דער דטשער און ר-וסישער ש*חוןי — 740 שילער• דןןש לעמלענדישע בילדונגס־םיניסםערױם הןןמ אויסגעןןרבעם ןן געזעץ־פחןיעקמ׳ לוים װעלכן ײדישע שולן מים דײםשער און רוסישער אונ־ םעריכםס־שפרןןך דןןרפן געשחןסן מערן♦ ס/ועלן פןןרבלײבן בלויז שולן מים ײדישער און העב־ רעישער אוגםעריכמס־שפרןןך. ןןןן אין לןןנדןןן איז פןןרגעקוםען ןן פײערונג לכבוד דער דיכטערין מדכה לןןקער אין צוזןןסענ־ הןןנג מיםן דערש״נען פון אירע לידער ״װעלמ און מענםש״• מןןריס מײער חןןם געת&למן 9 רע־ פערןןט איבער דעם זוערק׳ םהאבן אזיך גערעדמ מ• קלײנמאן, ד״ר ע. ןןלשזוןןנגער׳ לעןן קעניג און אשר בײלין. די דיכמערין ח*ס געל״ענמ א רײ לידער״ ליטעראטור אױ יקויד־יםור ןןןן דעם 15־מן מאי ה$ם זיך געעפנמ אין בו־ דאפעשם דער 10־עער קאנגרעם פון די בען־ קלדבן. מצד דעם רישן פען־קלוב נעממ אנםײל איכס פען־קאנגרעס שדוס אש. פון װארשע איז געפא־ן בלויז ױסף םונקעל. די איבעריקע םים־ גדידער פון ײדישן פען־קלוב זענען נישם גע־ פארן צוליב פארמאליטעמ־״גװעריקײםן• ןןןן דעי■ נישם לאנג־פארגעקומענער צוזאמענ־ פאר פון די אד־עטען—ינג־שללז האמ באשלאסן אנצוהויבן א קאמפאכיע פאי־ן ליםוד פון ײדיש אין די אםעריקאנער שולן♦ די ײדישע קזלםלר־ געזערשאפ-ם האם אויף איר ע־שען צוזאסענפןןי• אויך ןןנגענומען אזןן בןןשלגפ• אינגיכן װעלז די בײדע איגןןניזאציעס׳ דער בילדונגכ־דעפארםא־ סענם פון איבעםעי-ריגג און די ײד• קולםור־ געוערשןןפכז׳ צום־׳עםן צד בשותפותדיקער ארבעם פןן־ דער ןוקציע• ןןןן ד״ר א• מוקדוני איז געקוסען צו פןןרן קײן װארשע. ער האם יאזלכש ארץ־ישדאל און ער פאים אויף א פאר װןןסן קײן רןןםינפארבןןנד• ןןן] צוס ײדישן פען־קלוב אין פוילן איז אנ־ געקומען א װענדובג פון די רומענישע ײדישע שרכעי ד״ר מאקס דיאסענם, ד״ר שלמה ביקל׳ יעקב שםעיגבערג׳ יאייבו ד*זןויעאנו׳ איציק מאנ־ גער און משה אלממאן׳ װעגן שאפן אין רו־ בזעניע א יירישן פען־קלוב• — די פ־־אגע װערם באהאגדדם דח־ך די פען־קלובן אין װילנע און אין װארשע• שיאיז געװים שוין לןןנג לאנג צײם׳ אז די ײדישע שרײבער אין רוסעניע זןןדן זיך א־גאניזירן — פא״ שעפערישעי־ ארבעט אין רומעגיע. ן\ןן םיאיז דערשיבען דער 100־סםער גומעד פונם פעדאגאגישן חודש־שזווכאד ״חןס קינד״׳ װאס װערם ארויסגעגעבן דורך ףער צענםיןןלער ײדי־ שער קינדער־שוזו־ארגאניזאציע אין פזילן אזג־ םעד דעי־ ־עדאקציע פין ד״ר מ• פעקער. ומ אין םשעדנאװיץ איז געגריבדעם געװןןרן א קאמימעט אויף ןןרויםצוגעבן די כתבים פון אליעזר שמײגבאדג. דער ערשטער באנד ״םשליס״ איז שוי-ן אין דרוק און װעט אינגיכן דערשײ־ נען. די דרײ סשליס׳ װאס קוסעז אין הײנמיקן נוםער, זענען געבומען פון אם דעם באנד׳ װאם איז צזגעגרײט געװןןרן דורך דעם דיכםעד פאר זײן טוים• ־י־אש פונם שםײנבארג ־ קןןםיםעם שםײען אין משערנאװיץ די קולםור־סוער גבריאל סןזענרויך און ד״ר :מע רויזענפלןןמ• ןןןן דעם ע-־שטן םןןי איז אין נױ־יןןרק גע־ פײערמ געװןןרן סענדל עלקינס 30־יןןריקע מע־ אםער־ און קולםור־םעמיקײם. ס׳איז געהאלםן געיוארן ןן רעסעראט פון ד״ר יעקב שאצקי ״פער- יןןדן פון ײדישן ם־עאטער״ (גןןלדפןןדען׳;ןןי־ דין׳ הירשבײן׳ לײװיק א. א.). סה*בן געגעבן ״אידוסםרןןציעס״ די #ףטיסםן מ. שװײד, א. פישקינד׳ דאה :עסי׳ לעזןןר סריד׳ ױסף בולןןװ׳ בעדא בעלערינןן׳ משה פעדער׳ בעלןן שלסיאמשער פון גאדדפארען׳ גןןרדין/ הירשב״ן אןן לײוויקם פיעם^ם• ם׳זענען אויך געגעבן געװןןרן פר#ג־