Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 337

זייט 337 אזדװית זאץ איז אינם ערשמ: אהט 8 שאיטז5נים, םייצט זיך םארלוירן ארום םרענצים, צו װעצכער ער שדכנמ זיד, עד ם־רט אדורך תוגצית א ריי האםישע ם־טואציעם. אין צוױיטז אתמ איז ער דער־ שלאנן און או־בנעשעפט. זײן וױיב, די שלאה, דערנײט אים די ־ארן. איז ער אוים מענטש, דערנידעריתט. דערנאך, ״ותרט ע>־ ס״װנע״ און פראװעט שט־ה םון אן אםתן משונענעם, װאס נעסט שטארק אזוי בײם טעאטע־־עולם. אין אט רי אלע טראני־האט־־טע נ־אמענטן א־ז לוד״יה זאץ או־םנעצײכנט. ער צ״כנט מיט פעםמ־ע, בולטע ־עטריכן זײן געשטאלט. םבו האמי׳ען ביז טראגישן א־ז בײ א־ם אײן סראט. ־אלט ער דעם ןו?ם נעשפאנט, מםט ארױם הילכיהן נעלעבטער און גלײך שלאנט ער ארו־ם פון זיך ט־ויער־טראנ־שע טענער, װאם ר־רן שטארה און מיך. מאל־ פיהופ האט װידעד באװיזן, אז זי איז א םי״נע א׳־ט־םט־ן, מ־ט נוטע פעכלענק״טן און פע־ה״טן. אעב־ רער א־ום, די פ־מואציעס, ד־ אקצ־ע סון ד־ נעמאכטע פ־עפעס, — הרגענען א:ץ. אװעק. װאפ קומט אדו־ם, אז דער אקט־אד יטפ־רט נוט, בעםער, :יענצענד, װען ד־ פ־עפע איז גארנ־שט װערט. נאך אמאא און װידער אמאי: ג־ט אונז אן אמתן ײד־׳ען טעא טע־, מ־ט א :־יט־־ען ייד־שן אדער אייראפע־שן רע&ערטואר! א םוף זאר נעמען צו די ארע ״פארפאסונניען״!. די ״איבערקערעכיש״ אדכםגארטדסטן-פאדררן םארנאננעכע װאך א־ז א־נם ארטיפטן־םארײן אין פו־לן םאר־ געתומען א ״איבערקערעגיש״. א גרופע אוםצוסדידענע ט־מנלידער פונם שאר״ן האבן צוזאמען ט־ט דער ״אפאז־צ־ע״ נעמאבט א ״פאריכװערוננ״, פארכאפט דעם פא-־״ן, נעצוװננען די פארװארטונג זי זאר דעדכאננען אין דעמיםי;. או־נון ארט איז צונויפנערופן נע־ װא׳־ן א ארנעמ־ינע פאדזאממננ, עס איז אויסגעקקיבן נעװארן א צײטוריליקע פארװאקטונג, װאם זאכ אנם־רן מ־טן פאר״ן ב־זן צו־ זאמענפאר, װאם רארף פא־קומען די צװײטע װאך. דער פארז־צער א. סאמבע־ג איז דאן ני׳םט געװען אין װארשע, און זוען ער איז צוריהנעתומע;, האט ער פאנקציאנירט רי ״א־בערקערעני׳ש״ און איז איצט דעג־ ם־רער פון די ״אויפשמענדעד״. אז א־נם יידישן אדטיפטן־פא׳־״ן און במיכא א־נם ״דישן טעאטער א־ן פו־קן איז די ראגע אן אזיסערסט־שכעגטע, אז ד־ פא־ קימיק פונם פאריין האט נ־יננט נעבראכט ק״ן נעזונט און קיין װירדע דעם יידישן טעאטער און דעם ״ד־יצ; ארט־בנע איז א נע־ נונ־באקאנטיע זאך. מיען שט־יט א־צט ביי א ׳כרעקרעבער צערודע־ רוננ. נ־ינזטא ק״ן א־ין מר׳־פע, זואם זאק םירן א נארםאר, ק־נםט־ קעריש קיעבן. חורבן, צע׳םטערוגנ, אפנעראזנקיינב יעדער איינער פאר זיך, און ייעדער קענן ארעמע;, — אזיוי האקט יעכ מ־טן ־יד־שן טעאטער אין ס־יקן. רי ״נייע מאכט״, װעקכע האט א׳־אסניעװא׳־םן די אגט־ע פאד װאיקטוננ, א־ז אבער נ־שט נעקומען ס־ט א נייעפ פראנ׳־אם א־בעד־ צוב־יען דאם יידישע ט־עאטער, איינצושטעקן א נייע מערכה םאר אים. אמת, די נאנציע שווקד םאקט נישט בקויז אויף דער פ־רונג, אבער א נדניפן חקה האט אין דע-ם חודבן ס־נם יידישן טעאטעד אין פויקן די אנםירוננ םונם פאריין. און א־צט^ פ־ענטשן זענ־ען ארו־ס־ געשט׳־פט נעװאדן, נייע מענטשן זעניען נעקומען צו ר־ער מאכט, אבער װעקן זיי ענרערן די קאנע צום בעםעדןן די ״ניײע טעגטשן״ זענען ראך אין די פריערדיקע יארן געשטאנען בייפ רודער, האבן זיי דען נעםירט א ביעפעו־ע טיעאטער־סאק־טיק* װעמ דער צוזאמיעג־ פאד, װאם קוםט פא׳־ די טעג, ברעננען די יש׳־עה^ מיר צוריםקיען רערי;! עם דארף קומען אן אמתע, ט־פעדע ענדע־וננ א־ן רעם קעבן םונם יידישן טעאטער! מען דארף אנחויבן נאר ם׳־נסניי און סונם םזנדאםענט אן ־צו בויען. אבעד איצט, ביי דיער א־צט־קעד קאגיע, איז די ״איבעדקערעניש״ בקויז א םראגע, צ־ די אדיער י־ענ־ע פערזאנען וועלן זיצן אינם פארװאקטוננס־צימערק. נישט מער1 ליגווורזודיבזזו ביוװהור וװז. \2 (־420) 7—— ציעי אדלעד אין ״גדיכע פעלדער״ ןאי\ װארטזטװער ״פןאלאי־־וזטאסער.) איר נקענצנרע, טרעפקעבע כאראקטער־סט־ק (״קיט. בקעטער״ נונכ 4) פון ציקי ארקער האט בע־טא נערסטען םארענדיקט מיט די ורערטערנ ״װאם איז פאראן פיק צו דערצייקן — צילי אדקיער דארף מ׳ען זען שפיקן!" טיט אט די װערמער זויקט זיך א״־ויבן די רעצעגזיענ ״ציקי אדקער דארף םען זען ש&יקן!״ זען און גאך אמאק זען! איך האב איין םאק נעזען זי אין די ״נריגע םעקרעו־ י און דערנאך — א צוױיט מאצ״ װאם איז סאראן םיק מאי־יך צו זיין — םען דארף זי זען שטיקן! םען דא־ף נקײך צוגעבן, אז די אויפירונג בכקק איז, קייד־ער, נעווען וױיט־וױיט נישס קײן נומע. פון די אקט־אר;, יורעקכע האבן נעשםיקט אין יחצ־ פיעס־ע, האבן בקויז א צװיי־דדיי סיטגעשפיקט, רי איבעריקע האבן בםירוש כסח־ נעשטעדט, און אםילו גישם ניע־ קאגט;אכרערן רעס פוםקער, װעקבע׳־ האט געהאט א־ן ד־ער אויםירוגג דאם ערשננע און והאגיקע װאי־ט. דארף טען ׳זייך טאקיע װזנרערן, װאס עישט גיעקוקמ אויף די ׳כסיעידוננען סונם ״אינסאמבק״, האט דאך ציקי אדקיער באוױזן צו האקטן זיך אויף אזא קינסטריערי־ שער און טייסטערישער הויך, און צונעשמידט דאם אויג און או״ע׳־ צו איר שפ״קן. ציקי ארקעו־ שפיקט נישמ א דאקע, נאר זי קעבט אין דער ראקע, באקעבט זי, םוקט זי אן טימ בקוט, םיט חױת, סיט שםרודקריהן קיעכן. אקץ לעבט אין איר— די אויגן, הענט, םים, איר גאנציע־ קערפעד. רי בחינוז פון ״כק עצטותי תאטרגה״. איון װי נקעגצנד טאדוקירט זי איר שט־מע, װיפ־ק נױאגםן און אויכדריקן םאדמאנן אידע באװעגונניען! םדייד און טדויער, אויפנעקו־כטקייננ און פאדװאקקגטק־יג^ קאפריז און ערנסט ש&־קן זיך און נצישן זיך אזיוי יםגעק א ן איד געזיפט און א־ן איר :אנץ װעזן. עס איז אינטעדע־ פאנט צו קוקן אויף אט די םאדש״דעגע פאדענדערוננען, װאפ קום־ען םאר אין א־ר און אויף איר אן א׳־יםתער. מען טאד דאכ אוינ נ־שמ אי־א&ראז;, װייק םען קאן עפעם אנװע־ן. אזױ איז ציקי ארקע־ א־ן איר שפיקן, און אזוי איז זי אין ציניע םון הירשבײנפ ״נדינע פיעקדער״. שוין פון איר ערשטן באוריזן זיך אויף רעד בינע עאוי, סאר אן א׳־עסק״ט, נישט נרינע פעקדערישק״ט איז נעװען רי פא־ פאדענע ״פקאקא״־בינענ) ברעננט זי אר״ן שאסוננט־םרײד מיט איד בייז״ן, מיט איר קיעבן, און אװי איבער אקע ר־יי אקטן תאקט זי אט רי פדײר און שפיקעװריק״ט ביזן סוף. און װי װאקט אויפגעזען ציקי אדקער ב״ א נוט־צחאםענגע־ יכ&יקטן אגםאמכק} אונזער יידיש טעאטער־װעכן איז נעפאקן, א< סיר זיעגען אםיקו נישט בכת צו שאםן די טענקיעבה״ט א־יםצונוצן אין דער םוקער מאפ אזעקביע װונדערבארע שױשםיקער, װי ציקי אדקער. איר אויפטרעטן אין ״נרינע פיעקדער״ איז ניעװען א שיר־ ניעזאננ סון ״דישן ■־*־צ״קן םאקהפ־קעבן אויף די רויקע גריניע םיעקדער פון אמאק, װי ם׳האט עם אויםגעפאפט דיעי־ ד־בטע■־ פי־ץ תידשביין. ציקי אדקער איז דא א ׳•״תף צו רער שיינער, פשוטער, הא׳־ציקיער פאיעס׳נ אנב, נישט געהוהט אויף די גקענצנדיקע אפדופן אין דיעד יידי־ שער פרעסע װענן ציקי אדקער אין רי ״ני־ינע םעקדער״, האט םען די וױיטערדיהע םארשטעקונגען איבערנעריםן. אװי נ״ט עס בײ אוני אין אונזער טעאטער־װעקטל. 1. וי.?רדרריג זאצס,דער משרגעכעדי׳ ח׳ קאקמאנאװישט האט שוין זיין שאבלאן, קויט װעלבן ער כארםאסט זיינע פיעסעם. אקע ױנים האבן ביי אים אײן פנים! ״דע.־ משוגענער״ איז א װאדיאנט פוגס ״גזקן״. ידאדט םירט אדוים דאם װ״ב דעם ״גזלן״ פון זיין געדומ־ און ער װערט ״פאדװאנרקט״ אין א נזקן, דא דערנייט ראס װייב די יארן דעס סאן און ער סאבט ז־ך באד א משוגענעס. דער סוף איז דאדט און דא א נוטערנ דאס טיסק װידקט, און דאס וױיב װערט גוט, ריאט חרסה, און שקום און פרידן קוסמ״