Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 335

זיים 335 ליסיפראריגפפ בלפסיגיך ג\\ז. \2 וסג♦.) ס. וו112$'?ד1וו8רשע םאנומענםאלע ה ו נ ם ם וא\י(\פ>(זוןל\גג 9\\ ארלז\ר טי? אי\ רפר ״יירישפר גפ\פרעיא9לז צ\ פארלזפרײױר מזולזסי״ — \\ארפיע\ נייסטיתע אינטערעסן, וױ״צ זי ברע:גט טיט זיך םיצ מעד װ־ בצויז רעום ח.יש צום דעקאראטױון. און דאס דעםא״״אטױוע איז אויך :ישט יץין ביי־זאך. ציוױי עצעטענטז ועגען אין דער םונסמ םון אייבית אן דא־ מיכיודנר: דאם ארנאטיענטארע (דעתאראטױוע) און דאס מאנוטעכ־ טאצע. און ביידע זענען אוירשפרינגאעך. פון דער עמנאנראם־ינדער װיטנשאפט — ספעציעצ די יזונסט ביי ד• פריכױטױוע םערקער — װערן םיר נעװאד נאגץ־איבעהאשכד־הע זאנן װענן דער באד יטוננ םונם ארנאטעכט. דאם ארנאסענטאצע אױ ביים פ־־יט־טױון ני׳שמ פיטוט א צאצהע, װאס דינט אים אצם באפוצוננ און באצירוננ. ־כ״עי, די פרים־טױוע, װאט באװוינען די איינזאען םון פאציפישן אקיעאן פאדשטייען צ■ נעםיגען אן אויטדרוה אין יעדעד האםטור, אין יעט־ װעדעם פאםיהצ אדער פינטעלע. ד• איינםאבע סאטבינאציע פון א צי״כן שטעאט םאד עפעם א באשעפעניש אדער עפעס א העננ־ שטאנד. אזו־ באדייט פאד זיי די נעוױינרענע זינזאנ״איניע דאס ביצד סון א פעצ־סאן (פ־ענאט־םוינצ). ב־י זיי דעדן די אי־נאבדגנטן מיט א םיםבאצ־׳טפראך. אויםן זעצבן שטיעעד װ• ביי קינדער. רעריבער ינ־אט נישט אי,ן דער קדנסט װאס מעד אפנעזזיט צו זיין סון צייכטםארטיקע אויםםירן. סון אומפארז־נט־קי״ט אױ מען באגאננען שוין נישט איין גראבן טעות. ראם װינציקע, דאם צירלעכע — נישט אצעמאצ איז עם בצייז א שפילעריי אדער א סוריאז. די ם״קינראני׳ניע גאארשמיד־קונסט, די קצײן־פצאסטיק אין עצסנביין, דאם ־אט נענזננר באװױן, צו װאם םאר א :װירסואזע מײסטערשאםט מען דעדנײט אין אט די קצײנע זאכן און װאס םאר א נרויםע װונדער עם קומען דא צו־ שטאנד. די נעמען צעאני, אפסטאצ, םעד׳זזעדב, אנגערמא־ד אצס טײסטער סון רער קצײן־פצאסטיק האבן איבערנעצעבט םיצ סײסטעד סון דער אזועעוױםענער מאנומענטאצער פצאסטיק. פונקט אזוי, מיטן זעצבן רעכט, טענן ארטור שיקם נעצ-ונגעגע טיניאטור־ציקצען באטראכט װערן װי מאנומענטאצע קונסט־װערק. אין ױין פערזאן איז אונז װידער אױםנעשטאנען אן אײנציקארטיקע דערשײנוע אין דער נעשיכמע םון דער קונסט. צום אוסטערשיד פון קונסט באטראכט מען זײן מ״נוציעזע, דע־ ציקאטע און םרעציזע סיניאטור־מאצערײ אצס האנטוועריב מען צי־ טירט א פםוס םון דײטש: ץו(6תז!פמגז^ 8*181 ,תמפז! פ׳ת&גמ גזמפ^ און צום אונטערשיד םון קינסטצער באט־אנט כדען אים אצם איר־ טיסט, ר. ה. אצס מענטש, װאס ארבעט טער מיטן פארשטאני־, װי מיטן ינעםיצ, אצם ראציאנאציסט. דערמיט איז זיין קונםט טאקע דערציידיקט? נישט דאם םינד־ סטע. אין דער קונסט איז ראציאנאציזם באך װײט נישט דאם אנמי־ קינסטצערישע. םורער ראציאנאציזם אױ דאם וועזן פון אײנע פון די מעכטיקסטק שטרעסוננען אין דעד מאדעדנער קונסט — פון קוב״זם. און םון די קוביסטישע טענדענצן אין םיצ אנרערע קעגג־ װארטיקע — און נישט נאר קעננװארט־סע — ק־נסטױ־יכטיננען. רער קוביזם זאנס יזיך קאטענאריש אפ םון דער קינסט נאנצואמען רי װירקצעכסײט; עם טאר פרינציפיעצ נישט אימיט־רט װעדן! דאס■ איסיטאטיװע קאן קײן װעו־ט נ־שט האבן. אויױ אזוי נרוים נישט. די קוביסטישע קונסט קצ״נט זיך צו דערםירן די װידקצעבקײט צו דער אײנידײטקײט םון א מאטעמאטישע־ פארמוצ אין זי שטדעננט זיך אן ארויסצוקרינן םון די םארמען און נצײכנעװיכטס־פאדהעצטע־ נישן א מער אדער וױיניקער נעאסעטרישע נעשצאטנק״ט. מ־ט דער היצף םון אט דער טיסטעריעזער נעאמעטריע און א צאבירינט םון םונקטן, קורװן, װינקצען, בוינן־סענמענטן, םצאבן, אן אויסגעקצינצט ראםינירטע קאנסטרוסציע מיט א פצאנטערגיש םון קרײז, ציצינדעד, קאנ׳ום, רעכט־עס, בויט סען אויױ ביצדער, װאם טראנן דעם בעסטן ם״מן םון םוצקאמענסײט, װען די ביצד־עצעמענטן האבן גישש קיין שום באצױננ צו רער װידקצעכקײט. אצזא, אין דער עפאבע םון קוביזם איז נישט קײן ױשר אוים־ ארױור פזי? . אײנגעביצדעטע טב־נים תאבן די וזעזה סבטצ צו זיין רי נרויסע קונסט סון ארטור שייב דאס א״ז מער װי נא־ טירצעך, װײצ טאקע ר־ זעצבע מעצות, זואם זענען איבערוזויפטאזוי זעצטן און מאנן א־ם אזוי װעדטםוצ און נרויסארטיק, קאן מען נריננ אויסטײטשן אצס חסרון. אן איצוטינאטאד, א טיניאטודיסט — םון װאס אח רא פאראן נתפעצ צו װעדן? יװעצ איך מ־ך אפשטעצן אויף דעם אב־סצ או־םם־ר־ רעכער. באגריםצעך םארשטייט מען אונטער מיניאטזר דאם קצײנע םארמאט, אבער דאס איז ריכט־ק נאר א־ן דעם איבערנעטראנענעם זין. עטימאצאניש שטאמט דער נאמען םון דעם שטאוי טי־ נ״וס, װאם די טיטצאצטער־ צעכע איצוסטראטארן האבן באנוצט בײם אויסמאצן און באצירן די תאגמשריםטצע־ בע ביםער אין די צײטן *ײדעו־ ס׳איז רערםינדן נעװארן די דחו־ קעריײקונסמ רער דאזיקער םינ״ום אױ נעװארן א באשטאנדטײצ פון רי אזוינעדופענע רעק״םארבן (נואש־םארבן) און בײם סארביקן אויסמאצן (איצומינירן) די האנסשריטטן, איז ער געװען נו־טיק, סדי די םארבן זאצן זיך נוט האצטן און בצײבן שטענדיק םריש און צויכטנדיק און ארויסברעננען רעם שענםטן עפעסנב אצס בוך־ איצוסטהאציעם זענען נאטירצעך רי ביצרער קאטפאנירט אין קצײ־ נעם, אםיצו אין ציציפומ־קצענסמן פארמאנב דערםון האט זיך שפע־ טעד אנטװיקצט דאס ווארט טיניאטור אויך אין זין פון קצײן־ פארמאמיקײט, אםשר נישט אן אסאצ״אציע מיטן באנריןז םיניסום װאם קצ״ננט אזוי ענצעך מיט טיניאטור. קײן נעמען פון די קיגסטצעד־איצומינאסארן או״ם יענע צייטן זענען בכצצ נישט באקאבנב ס׳איז רי אנאנימע קונסנב װענן פערג זענצעכן םמיצ סאן קײן רײד נישט זײן. זעצבסטםארשטעגדצעך זדערן די אייננשאםטן פון די איצוטינירטע קונסט־װעדס אנטדעקט צויט די םיסנים, װאם װיחן, וױ זײ זענען אנמשאנען אין א באשט־מטער צי״ט, אין א נעװים צאנד אדער נעננט, אויױ א באקאנטער שטופע שון געזעצשאפטצעכער אנטװיקצונינ. עס קאן זיך דא תאנרצען אין דעם ציימ־סמ־א און אין דעם צאנדשאשטצעכן, אין ידעם נאציאגאצן סטיצ. םען דעדקענט נענוי רי סטיצ־אונטערשײדן אין די מ־ניא־ טודן, װאס שטאטען פון צעגטן יארהונדערט, בח די, ײאס שטאמען פון שפעטערדיקע יארתונדעדטער; רעםגצײכן די סטיצ־אונמערשידן פין די, ײאס שטאמען אויס די צענדער פון דײטשצאנד, ביז רי, .ױאס שטאסען אויס די אענדער פון פראנסרײך, אוים די צענרער פון איטאציען, פון שפאניען. מענצעך, אז אויך ארטור שיק פארדינט נישט קײן םארױורױ, װאס זײן סטיצ אח נישט נעבוינ פערזענצעך. דאם אומפערזענצעכע נעתער, קענמיס, צו דער מאניעד פון יערן םיניאטודיסט. דער ר״ויפט־ אינטעדעם דארף זײן םאר דעם װערק, נישט פאר דעם טײסטער. א םארשטענדנישםוצע שטוריע פון די אצטע מיניאטורן, איבער־ צײנט אונז, אז זײער קונסמ אח אן אויסח־ו׳ק םאר די העכםטע