Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 332

ריסיסראױשע בלססיעד \\\ז. \2 (־420) 332 ץ , ז״ט די אעגענדע ׳עטייוגבאחג ׳פו־ח די פ״נגשר מי״נע שו׳מט ז*ון ברענט און מיט א־יד צום ׳טפעטעדדירזן לעועד א־יך סיך ווענד: דאס — מייז עד׳טט סעדיכט װענז דעם, װאס אי דעד איכות, איי חעד םסות פויגם גאגצז מעכמשגפ אעבן, האט מיט אים גשנזון חויך שװעבן אין זיין פרו׳סען, תמיד איז דער אופטן הענ׳נעגדיתן ציטעדא פ־ן דלת אג*ות. — דאס א־יז עפיעס גאר אין נאגצן גייעם! — און אין יעדן רי״געם מיעגט׳צן־יזיגד באװנדעד... — װוגדער! — און אין אילעכען, װאס פאיט און סדיכט צו נאס.. — און דאס ארדיגגס או־םגערריסט, זאנםט, האט? — זיין נעזיכט! ת " ם 2'ג'2גער1םשערג$ װ'■? פ ו נ ם מ ײ ם ם ע ר עקזישט־דן א״ן •עפדאך־צװייג, װאס װעט קעגען אויסתוסען, זיך קע־ :ען באגיין אן •עטײגבאדנן. * דט־ר פוסיע אוזר\\. אפ־רו פאד די, וואס האבן אים נענטעד נע־ קעגט, װעט דאם קלינגעז מאדגע. דעריבעד טאקע׳ װיר איך עס אוגטע׳ד־ג־טדייבן: גישט :עװען אין זײן קרית גאך א מענטש, װאס מען זאי! :עזוען פאד ז״ז װאדט אזזי צ־טערן, װי פאר אריעזר ש׳טי״גבאדנם. װאם איז ׳רי סיבה? ער איז דאך נעװען דער סא׳מע הי&ך פון א מוסר־זאנער, א קריטיקער צי א בעא דרשן בבל/? לויט טיר וױיזט זיך אוים, איז עם געװען ד• סורא פאר דעם איבעדכח פון א נייסטיקער קאפאציטעט, יואם סחסת איר נאתר קייט און ארגאגישער אמתדיקייט האס זי נישט־װילנדיק נעקעסט טון א שטעא אװעס אײגעם אין ז״ן נאנצער נאקעטקי״ט. אט זע א״ך אים ביי ז״ן אעצטן ױסוח, ,װי ער צעפאטאט זיין איכטיקן באאגדן קאפ, ציט אן ז״נע וױיט־פארדזאוסטע בצויע א<ען און — וױי א״ז געװען דעם ב׳אאפער, וואם איז ארײגנעפאאן אין זיינע ה׳עגט! אימא׳עכם װארט — אן אםאריזם, א װערק סאר זיך. איך האב א סך מאא געק׳אערט וױ נייטיק עס װאלמ נעװען גאכצוגײן נדמ א באיײער און אאדיננם פאורצ״כעגען. רגור פרא?נוי?בר. א מעגטש, .װאס האט נישט םאױשטאגען רי פראקטיק פין אנטון אי׳יין דעם פעלץ, פאעג ׳טטענדיק טענהן: ״איך פאר׳כטיי ני׳עט, פארװאס די סענטיטן זעגען אזוי אומפראקט•״•״. פאעג איך נישט פאדשטיין. אבער איך טח סורה זיין, ער איז נעװען א פראקט־קער. אבער — ער האט ־ני׳טט םאדשטאגען ד• מאאכה צו אערג־ען סון אנרערע. דאכט זיך, ער האמ אין ז״ן אעבן גארג׳שט אויסגערערנט/ אלר־ננם אח ער אאײן דערגאגנען. און או׳ױ אים אח פאם־ק ׳ג־אפענהויערם באהױפס־גנ, א־ז דער נעגיאאער אינ־ דױויר, קוים ײעגרט ער נאר אן זיין נרויםן אינטעאעקט אויױ פראק־ ט־יעע ענינים, טוז ער אויך דא וװנדער באװײזן. א.ון װי וװגדערדעך אוין פראקטײם איז טא־קע ז״ן פעראנא־-י׳נדער םיסטעם, װאס פארד־נט א<װדאי און אװראי א באװנדעדע אפ־ שאצ׳וגנ? וװ קאנקרעט און ׳גאענט האט עד;עקענט רי נשסה םון ק־נד! די אענענדע װענן נאחון, װעלטפדעמדן ריכטער איז, אאא, א פדאידוקט פון רעד פראפעס־א׳נעאער, װויאוהעריענד־קער או־בער־ פאעכאעבקײט. רגוד אפאריספיבבר. ■םמי״גבארג האט אוײף זײן סטײנער אמאא א זא; :עטון: ״אויב א מעגטיג• צו זײן א׳ז א טראוגעריע, איז א ײדי׳גיעד •ט־ײבעד צו ׳זיין א טרא׳נעדיע... אין חר׳ייען״. וױיא — מענטיע פיחס ײד פא״ום ׳םרײבער שאפט רי אמתע, אין אלטן נרי־ כ־שן זין פון װארט, טדײלאגיע, די אמתע קאטפי׳קאצײ;. װארום װו גאך, אז נישט ביי אונז ײרן וואלמ ׳האם נעװען כע־ מארט, אז ערשט בײם טויט םון א?יטעראד״שן ט־טאן, זאל מען;״ן סע<לד: דער ײעיט װע׳נן ז״ן עקז׳םטעגץ?... און זײן נרויסע יחושה, װאם ע־ האט איבערנעלאזט — װו אח חעד חור, װאס ער װארט אויף איר? — ג ׳עטיינבארנם אפאריזם ניאט דערםאר אויך א״לס שםײגבאדנס געקרא׳לאנ. א י ן ד י ד׳ א נו ו ת רער עװװב. מעטעדייגק זאנט עדגעץ, אז דעד ערשטעד פ׳ר־ באדיגג פאד שעפעד־שקײט איז שװײנן, דער בה פון שװייגן. דאכט זיך, דאם סאסע כאראקטעדיפטישםטע פא־ שטײוגבאד;;. זוי א פאדז־גאטעד סוד אח עד צוױשן אוגז אדומגעגאגגען, און א׳עדעס ווארט, װאם עה האט א׳י״בנעבראבט, האט;עשמעקט מ־ט מעשה־ בראשית און האט מיט זײן הײלך ײ•;ע״פטעי׳ט ד׳ אענעגדאד־־ג־ע ׳ג׳ט־לק־ימ, װאס האט איב ב־שוסד־ק ארומנענומען. אט א׳ן דער אײםנעשפינטער פאגטאםט־שעה װירקײעבקײט לאט ער זײן הײם פא־מאנט. רארסי ־אט ער געװויגט. און אז א־ר האט א־ם, װי םע מאכט זיך, עפעס א פדענ נעטון, איז גילייך איר װאילט אים א וױיטן טהילך םון עדגעץ צוריקנערופן. אין חעד חאזיקעד גײסטיקעד הײם זעגען זײגע װוגחערלעכע, אײגצ׳קארטיקע בא׳מעילעך, די שטעדגביגחעײעך פון חן, געדאנק און טוז״ק אגטשםאנען. דארט האט ער זײ אויף דער װעלט נעב־אבט, הארט זײ או׳םגעבאװעט, בדי דערגאך װי צ־ם פליעז־נדײטע ט— בעצעך זײ אויף דער פר׳י ארױסצולאזן. אבער װערטלעך איז דאם צו געמען. א נחויםע צאל משלים האט עד מיר גרײך אי\ דער פב\ ארײ\ דיבפירסו. רט־ר טפראכוזיס־סוחןער. נישט :אר א שפ־אבמײטטעד, א טגײ־ ליםט םון גאטס געגאד איז מיט אליעזי יעטײנבא.־: אײעקנעשטאדבן. דאם איז א זאך פאד זיך. שטיתבאדגס קװי׳טלעך א־ן בר״װ, װאס ׳&ד האט, אנב, א־זוי בצמצום נע׳םר־בן מהמת זײן ארגאגישקײט, װאלט או׳ך רעם אננערנםן, וױיײ אין יעדן װארמ, װאם ער האט זוען ם׳איז אויף פאפ־ר פארצײכנט, האט פולםידט דאם אײנענע בצוט פון זײגע טיפסטיע קעסערלעך, װ• אין ז״גע װע־ק. — און קײן א־׳גפארמא׳צ־עס האט ער בלל נישט;עקעגט שד״בן — אט ד׳ בהחו און קװיטלעך וענען שעדעװעדן פון קנאפקײט, פשטות און ל׳ו־טע׳ד־ ק״ט אין פאד־עדן א שפדאך־םטור״נ באזוגדעד. עד האמ נישט נאר פארמא׳נט דע׳ם םטיריסטישן בה פון א מעגדע׳לע און די ׳ג־פראך־ פשט־ת פ־ן א שלום־על״כם, גא׳ד עפעס איך ,װאלט;עזזאגט, א מ־ן עדאטישע באצ־וגנ צו װאדמ און פעדז. דאס אח דעד פדצישער עלעמעגט אין א־ם. מ׳האט א־ם טא׳קע — אגב — אטאײ ב״ אוגז אגנערוםן די סרץ־ב־וגוד פון רומענ־ע. א־ך װאלט קאדענירט און מיר דערלו־בט צו זאגן, אז ע־ —• א׳וגזעד פע־טע׳־ קלאם־קעד, וױ זײגע גאעגטע פדילגט תא׳בן א־ם צװי׳םן ז־ך א גאמען נעגעבן -- א־ז;׳עװען א גליקלעכער ס־נטעז פון אננזעדע עד׳ג־טע דרײ. דערמאנען האב איך אבער דא :עװארט שט״נבארנן דעם שפ־אבמ־סט־קער. ם׳א־ז גי־ג־ט געװען דעד טאג, שטײ:באדנ זאל נישט נעװען אמײגקוקן א־ן א װע־טער־בוך. די מאפעגטן, װען שט״גבארג פרענט זיך א־ײגלאזן א־ן פארמול־׳רוגגען פין ורעיטעד, באנריפן, מ־עטא־ פאדן, אדו־סשײלן און אויפשסערן אל־־אי־נענע;דאמאט־שע בלל־ם, ד־יי א־ך צו ד־ ־ג־ענסטע אין מײן לעבן. ״א׳ײן װאדט בעגקט און •זאנט ז־ך גאך זײן באשערטן״. אדער: ״א ײד יע־נמ נישט קײן יידיש, עד דעדמאגט ז־ך״... ד־ און א םך א סך נאך אכרערע אפאר־זמען זעגען פון דעם מין, וואם ױעאן גאך בײ אן אגדער :עלעגנהײט ׳דעדמאגט װערן, א־ל׳וסטדירן ס־ר ׳ג-טײנבא־נן דע׳ם שפראכמיסט־קער. אויב ײדיש װעט :אר א קױם האבן, וױיס איך נ־שט, צ• װעט