Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 330

ליפיסראריפ״ז בלמסיטר 1\\ז. \2 וס2^ גמרא־חריםות, עסאעיזט״שע מיצדיזי״ט םון מדרש, םילאזאפיש־ אינגעוו״׳טיםטע ליריק םון מיטל**לטער, עסז־אטישע פײן םון יזבאדז און ראיציאנאיזיסטישע שטורמישהײט םון חשכלזז, א6ג זיי האבן אין זײן װעצמיבאטעמועג זײער חיצק געהאט און סיט דיער ־אפט זײן רעוואצוציאנערע װעצטלעכ׳זײט;נענעדט. אזעצכע הארמאנישע דערשײנועען םון י״דישער מעגטשצעב־ סי״ט זענען יזײן םך נישטא. אײן סיציעזן רומעגישע ײדן האמ נאר אײנעם פארכקזגט — אײן איציעזר שט״סבארנ. ״אן אדעטעד מענםש איז נעשטארבן, מיר זענען םארארעמט נעװארן״. ם׳םצןינטערן זיך א־ן זסרון אט די װעחטער,װאס דער מעכמיםער סורטוד־יעט־אפער פון אונזער צײט, סארצ לא־וים, האט זײ נאכנע־ שדיבן פעטער אצטענבערנ, דעם צארטסטן םון אצע צאר׳טע. איך חזר זײ איבער, אט רי װערטער און חח זײ נאך א נישט־ ווײנײןער צאיחטן דיפטער — אציעזר שטײנבאר:. איך זוײם, אז נישט אײן ביחער יװעט אוטנצויב״ת מימ דעך האגט צום ט״םטעד נרײכן, נעםונען אים און זיך בארויסן; נישמ אײן שרײבע־ װעט אוםגעדוצדיס א זוך טון אין זײן טעמעס־ און, װע־טער־סעםטצ, פאטע־לעך :לעטן זײן אוצר און צוריסכאסוטען די זיכערקײמ פון עשידות. אבער איך װיים או״ך, אז כאטש בײ א״זנעם פון שטײנבאדנם טשאים װעט איבערן ביהנער און איבערן שרײבער רער מאמעגט פון זעוענ סומען. אין .ךעם מאמענט, זוען יעדער מענטש זואנדלט אײנער אלײן אויף די טונסעלע װעגן פון אנוננען בײם שײן םון אייגענעם נשמה־סאנעץ, יוועלן זײ דערזען א נרוים אויסנעלאשן ליכט סון לענענדע און חסמה. דעמאלט װעלן זײערע לי&ן םרום מורםלען: — מיר זענען םאירארעסט נעװארן. :אך העכער״ און װארפט אראם פאר זײגע פארשסאבטע רעװאלט־ קרובים פ־אהיאמא.ציעם — ױם־סוכ־ב־עטלעך; שטײנבארנ וירברסי אראפ פון זײן ־ויכן נעדאכסעךנעסט צו ידי נידערן פון לעבן. ער עפנט זײן מויל צו גלײכענישן און שיקט מימ דער פרומער טויבן־ פאםט זײנע או־םטערליש־סלוגע דובנער מגיד־רײד פאר די פאר־ װאנלטע, זואס בח באז־ארפן צ־ם דזיערהאיפט־קן פל• זײער משיהן אקענן; פ־ץ עדב 1905 — הונדערטער דמז־ם־ פונקעןאון א גילדענע קײט פון רבנים אויף צעבלאזן דאם פײער פון באנײאוננש־רעװאלט; שמײגבארנ אס־ו חג 1917 — אײן בעל־מלאכה־זעג און אײן דין שײטל ■האלץ פון משל, און ס׳ברעגט א העליש פ״עיד פין פאציאלן פאמאס. טשערנאװיץ, נענרוצ• 1 און װארשע, צעני׳יאגע 1. או־ף א ־עמאלן װענ פון נײסט האט א דור צו א דו׳ד נע״נפאנט, בא־ ־עפטונג :עזוכט אין נ־שט דערנאנניען — װײל דער אנשפא־ געבראבן. * װיםנשאפטלעכער זאפאס צונויפגעסליבן אויף באונדיפלעך־ אויסנעטרעטענע טעאריע־סמעזשקעם פיי־ט צו סעקטא-שן איבער־ צייגונגס־כה א־ן קאװעט או־ס די אײזעחנע רײף פון סאמף־דיםצי־ פלין; םטיב־ש־װאקםנד־סער לעבנםשטײגעיר בידעכט אז־ם די יאוש־ באצילן אין סרענקלעבן אינטעל־נענטן־בל׳וט און שענקט אונז די פאעצ־שע דע־לויכטוננ פ־ן שעפער־שן מענטשן — בײש׳פ־ל ניט די ל־בשאפט צום חלום םון נעכטן, שט־לט און רײצמ ד־ צע־ודערט־ ק־יט פון הײנט און שאפט דעם או־פבדויז פין פ־״־ד צום מא׳רנן. ארום רעם נ״םט פון אונזער ממש־ האבן זיך װי רצועות נע־ וויסלט ד• בולטע םימנ־ם פון געשיבטלעבע תקופות און זיך האד־ מאניש צונויפגעבונדן מיט די נ־לדענע באנינעךצײבנס פון אנסומענ־ דיסער נ״ער װעלט. יזנקנ עסעד ננעונ/נוי/ןועקס אליעזד שסיינפאדג ים^עמע אין דדײ בעזאכבען) — ער נעה״םן״• הא? ר׳ אליעזר ״ בן?... ישוע!... רופט זיך נל״ך אן... װער? דער פאסוגײ (ארײן אין אים א רזח נבואה!), :אר נעקרינן תיבף, נעבעך, פאר דעם דאנ אין סאפ א שטאך — ער: — פון ישוע?.״ כ׳תאב יסעקענט דעם ײדן... הם... געןװען אן ארעם מעםלעדל פון תבואה״• און דער אליזמר?•״ יא, סען האט געהאל׳טן תטיד פון דעם בחװ־... (מיט רי צי״נער סריצ׳ט און האלט א הספד אונזער עיט־הצבוע), אבער אויך חי סראען, יווזאם רעפרעזענטידן ׳ד• טאזאיישע יחעל־ג״ע איין צ״לי׳גדער — חעפעלירן. — קרא! סהא! (ניסט א לויב וױ ב׳ױמאײל זיך — א פדלער בעכער). ראבן זיננען םון הער הױך אראפ, װי מחםהאנער — אױב וישט םון גאך העכעו־! — ׳װער האט זײ נעלאדן דען? — נישט םהענט אװי! איד זענט נישט תופס! אלע• ישינע, טמא אויף דער עח־ זיך מערנרייזע ח״ות, עוםות, האבן זיך געשפאנט אין דעם לויה־װאנן פ־ן א ידעים, יװאס אים :עטדא׳נן אססל, פל־נל, שנאבל, אוינדער דעך פון ידער נשםה, און ידי פיר און צװאנציקי נא׳נץ צעביחאיכענע, אן א נחמה פרום געיאכטע אות״ות פון אילף ביז דער תיו... טרויעריס, קינחער, פינםטער אין דער סט״נע!... נאר א־ן אדר תשעה באב! ב״לט א׳לײן ר׳ גאטםע און סארגי״ט זיך א״ן נעיב״ל.׳. די פחומע שאף — זי, די טרעגעדין םון דעם מטשלס ״שרעסלעכן נעדאנק״ — פלוצליננ אויםנעשטאנען און אװעס אין סטעפ: װײל אײרער גא־י א דאס נעזאגנ, (ורעוסעג גנװאוג.׳ סישמרואװיץ. ״נישט טיט שטאל און אײזן נעמט מען כעלם, נאר מ״ט שפינװעבס פון א מד׳־ש נעלם..." אמד — האט געזאנט ר׳ לײזערל הסטן. נרויס, אן ש״עוד צ״ט זיך דיין לױה־ש׳אטן. ״נלײך נעװען אן אמתער אין נוג פינ׳חנ געראטן״ — שושסען זיך אי כעלעמעד חכמ־ם, א• נא׳ראנים. און איעדע־ אויף זײן שבנם גאנץ־צעחיושטן פנים יליינט דעם פיננער צו דער נהויםער, ק׳לוגער טאיביק־ינאז — אפנים כעלם הויייט נעדאנסען... זיך פאידטראבט בציבור. די לו־ה א־ז דע־װײל אנטלאפן. שוין אריבער. און דעד סדעמע־ נײט ארײן א־ן סלײט און עפנט איויף די ביכער, זעט עש ם׳איז ראך פארמ נ״םט נונ מגונ, נאר גיכער א ב;־־מצודךייונגל.׳• ם׳אייז ביי א־ם בפירוש ידאך פארשריבן, װ״פ־ל צײג ער אויף א מלבושל זיך א&נעסליבן... דאם דערצײלט ער פא־ טשעסאװע אױף דער יערזע... וױיסט גענוי דאיט א־ינעד, אז דעד סצב האט ביי איים לגמרי :ישט נעלײזט נאר: נישט פאר פלײש און גישט פאיד בײנער... וועױט דער ענין קשה זײ. איז פא־שט פען און מעז סוםט צו דער ־כרה: — עד :עלעבט פון א סארטאפל בלויז און פון א פײנ — וױ ם׳שטײט אייז דער נטרא... — װאםזשע, עו־ נעװען א הײליסעד? — א סברה!