Literarishe bleter · 1932-05-20 · 21 (20.5.1932) · p. Seite 327

זײם 321 111 רןנ־מיט אטין שעפט זיך נאך גי׳טט או,־יס ׳שטײנבארט עס ײ$גט געװען אן עװלת גישט $;צו,וױיז1 אויף די <)װא?ן פון דרעפער, >*ויף שטייובסארגן, װעילבער ה*ט װי יערער זשעני געצויגן יניהה סון װ״טערע טסורים — אור טקורים. די זאװזר און רי ביבר — זעגען נעװען די דאז־קע שוא?ן ז״נע. דוןזם םע?ד, דער בוים, רי בכום, א נרעזל — עס איז קוים זיך £$ר־ צו׳טטעקן ביז צו װעקכער םדרנה עם איז דערנאבגען שסײגבארגם קיב׳עאפט צו דער גאסור בשעת איר װאקס;. עפעם עגגענעם האבן סיר געהיעדט נן*ד רערצי״?ן װעגן זײדן פעגדעגע טוכר םפרים. א,ין אויך צזוי װי םעגדע?ע, איז ער געװען סאר?יבט אין דער ב־ב?, אדעד װי ׳טטײגבארג פ?עגט זי רופן פיםוט א״ין א?טט?!דיש: ד$ס װגב׳'?. עד ה*זט מ־ט דער גאטור געאטעטט א?ם קייגםטיער. ער האני פ,־1 איר נעהאקטן אין אײן שעפן חייות פאר זײנע קו־עאצ-עם; ער האט געדארפט יםפײזן מיט?עבן אזוי פײצ ״טויטע״ זאכן:...;א־ך בין אװי פי? נייעט בסוח )*ויפצורעכעגען, ניען װעט טוזן אויפ־ •קסעי?ן א םפעציעגן?עקס־קא;..) זײן?״דנ־עאפט צו גאטור. :י האט אים געשאםן רי איגוזיע פון פדײתייט פוגם גײםט. עד איז דורך איר געק׳־מען אין פארביגדוננ מיטן אײביקן גע־אנק, דעם געדאנק םון אלע צײטן. ז״ן?יבע צום ״תג״כ?״, עם איז געװען זײן ער׳עטע, נדויפע?יבע!?היפך צו מ־עגדעקען האט ער נ־שט געהאט קײן ארטאדאקםארן צוגאינג. ער איז געווען א ביבק־קעגעד און א ב־בק־םארשע־ £־! ערשטן ראגיג — מבוח רעם װאקטן טיד, זײגע;אעגטע חבד־ם, געקעגט דעדצײקן זײעד אינטעדעפאנטע און װיכטיקע פדטים) און עד האט אנועקגעק״גט אגע קאמעגטצרן אין א זײט און געזאגט: — אײגפאך. פשוט דארף מען קײעגען דעם תג״ך. א׳־ן י־אם, װאס מען פארשטײט נישט, אויך נישט פארשמײן. עם האט א־ם אימפאנ־רט די ט־פע ״טעגט גי״עע״ מענטשקעכ־ קײט סון דער תורה, דער ״דברה ר״־רה ב׳ד׳שון בני אדם״. עם האכן אים געקאקט די גריויםע פיבסות און דער הוינער, דערהויבענער םאציאקער פאטאס. םנן דאנעט, קען טען זאנן, האט ער נעצוינן זײן הויפט־־ניקה. ער תאט זעק־ש געערט דער קנאסישער אנטיק־טעט, דער געהויבעגע־ צײט פון חנטים און ׳נביאים. רי צײט פון ווערן םאד׳טטיין ביזן גדויגט אר־ין און םון דער גרו־םער באנ״סטערונג. די ביב? און די גאסור;צוױי?יבעם, אדער די?ײדנשאםט א״־ן די?־כע - דאם אײנציקע, װו ׳שסיינבארג איז נעװען אן עקשן, א פאגאט־קע־ א״ין עד איז בטבע נעװען אזא טאקעראגטער, אזא םב?ן און נאכניב׳ער:.), העיבן אים געפירט צ,ו זײן פארם, צו זײ] ק־גםט. אפיםר דערפאר ה$ט ער זוכה נעװען צו װערן ד$ס, װ$זס שקיםט די בארג־קײט — דאס פ־יצייסע םיטן ׳טקום־עקינטישן, אײניטקיסגדיק ראס מענדעקישע. אי] דער װעקט פון גײסט העזט אויפגעתערט דעד ויבוח. שקום־עקיכטם פשטות אין ײדיש־מענסשקעכקײט איז זיך צונויפגעקומען מיט פרצעם פאטאם, גרויםעד השגה, םאנטאז ע־םק־ און סיטבאק־בענקשאםט. זיך באנענגט אין — נװוװי. ״זײ מײגען, אז די אידעען װערן געבוירן גאקעט... זײ פאד־ שטײען נישט, אז איך קען גישט דעגקען אנדערש, װי נאר א־ן גע־ שיכטן״. כה אס־ אםקאר אואײקד, און אזוי האט אויך שטייגבארנ געזאנט.-רער ממשק אין שטײגבארגן איז ״געזעם]״ ארגאגיש, פוגקט וױ אי] שקום־עקיבמע! דער ד־ערצײקע־. די דאזיקע ארגאגיש־ קײט אין שקום־עק־נטם שרײבן, זי האט ב?י ספק ארו־פגעבראכט פון די ב?ים פ־יצ;: עם האט זיך אים געדאבט פאד צו גריננ. און אסילו מענדעלע, װאס ה#זט געהאט א ״ז״דיש־ע״ באצױגנ צו שק״־פ־ עקיבטען, איז אויך אמאל <און װע־ װײםט צי נאד אמןזק!) אוים־ געבדאכט נעװאדן אויף ש?ום־ע?יכםען פאר דער (?ויט אונז — נאוגישער)?ײכטקײט, טיט װעקכער ער שרײבט. עס איז באקאגט זײן םארג?ײך: שאום־ע?ינם איז װי א הון: א קװאקע, א דרײ זיך איבערן הויף און געקײגט אן — אײ. איז אבער אן ״אײ״ גארגישט אזא אײגםאכע זאך, װי םע דאכט זיך, און טעגרע?ע, וועזם האט דאם זינעד געװוםט גאך בעםעי װי מיר, האט נעקאזט אן ארמ םאיד גישט באהאווגטע זיך טועה צו זײן. — ״װאס איז פו־יער, ח*ם אײ, צי רער פוינ??״, םרעגמ דער ליױג, ארױוזוז בלעסיבד ו\וז. \2 (420) וא? סין יערקויבט ו״ן תײנט נאר אײנת*. שסריבן #נצו־ ווארםן, וועקכ* ו־עגען נויטיק״ װי איך טײן, פארן צ1י*ינסטיק1 שסיינ בארנ־ק״עגער, ,די ער <*??ייכטער צוקוטען צום קװא?. דןוס טעגרעלע שקום־עקיםטשע אדער, עקזאקמער: ראס שקום־ עקיכטשע און דאס פרצישע — דאם זעגע] די צוױי הויפט־עקעטענטן אין רער פםיכןו־געגעזים פון אונזע־?יטעראמור. עם זעגען װ• צװײ ש&ועם פון אײן בערנ־סיסטעב. און בײדע שםועם דיסקוסיח צװישן זיך איבש־ דעך בכורר״ רי דעבאטע שקום־עקיכם־פרץ איז א טח?וקת־קדורות צװישן צװײ קעגגעדישע ז״מן אין רער נאסוד סון אײן װעזן און בײדע צנזאסען ■3י?ד1 זײ דעם כאראקטעד פון דעם װעזן. שקום־עליבםם זשעני איז פון אײביקן שטאף, װי א פא?ן איז אייביק. און די א״ביקײט פון זײן קונםט — ער האס זי דערגד״כט מיסן פשוטססן, טיטן פריט־טיװסטן, טימן זעקבסטפא׳־יקטעגד קעכסט], טיטן — װןןרט, סיטן װאדס, ווןום איז געװען?ויט פקאטזיון בראשית. ■ און?היפך — פדץ. עד איז נעװען דער אנטי&ןוד פון שלום־ ע?יכםען. אויב שקום־עקיםםם םטיכיע װעט מען פא־נקײכן טיט װשסער, איז *רץ — פײער. , פ#ועט, א־נטעליעקטיעק, דעגקע־, ער האט געזוכמ דעם םור, רעם זיין פונם זײן. ע־ תצוט נעקעספט. ער איז אקיח גיעװען דאס שקצכספעלר און זײן ווערק טרעוגט אקע םיטגים פון דעם קאמף, םון א?ע זײגע שקאכטן. עד האט זיך געקויפט אײביקײט א־ן אוגזעד?יטע־אט,׳.־ אויף אן אנדער] װענ, װי שקום־עק־נם, טיט אגרערע מיסקען. בײדע אינאײנעם בי?רן זײ דעם גרוגט־כאראקטער פון דעם מאדעחגעם יידיש] ישאם]. דער אנטאנצוגיזם צװישן זײ איז אגטא־ גאגייזם םון עקעמענטן. טען קען קויט זײ אויםפארשן די גאנצע נײע ײדישע?יטעראטור און זי אײגמײ?ן?ויט רי צוױי ע?עטעגטן: — שקום־עקיכסשע — פרצשזנ צו קײן ם־גטעז אי1 עס גישט געקומען כיז... ביז — אלױװו־ עװזײובארג. , דער גקיקקעכער זױװנ צװישן ש?ום־ע?ינםשן און פרצש;, צזוישן רעם ״וײו״ און ״װיט״, צװישן חוסװ און רער נװװז, דאם א־ז דער וײטר טלטװזוװז, דער וװװײזבארגיטוװ־. עד האט ארויסגעםירט ראם געגיאקע פ־טוםע װאדט — דאם ש?ום־ע?יכטשע װ$רט — פוגם געטא, סון די נו־עגעצן פוגם פאקט. וױ? אויב ש?ום־עקיכם איז געװען רער קקונער, הוטאדפו?עד ״םעק־עטאר״ פוינם תהום־הטושבדיקן ײדגטום און אזוי קוגציק רווחתװזירסי דעם ״תמיד״, דעם ,אקעטאל״ םונם ״ז״ן״ פוגם קעבן, אז דאס?עבן תאט עס אנגעגוטען פאר זײן אײגנם און :ןוגגעהויבן רעדן אזוי, שקום־עקיכמיש, האט שט״גבארג דאם זעקבע פשומע װארט אויםגעקיגן אזעקכע נישט ײדישע פערסאנאזשן װי — די חױת און רי זאכן — די זאכן, וואס שוױינן. עם האבן זיך בײ אים צערעדס דער חי און רער סדבר, דער דוסם און רער צומח. מים אםא? שטארק נרוים נעװארן דאם ײרױוו־רוורוריןןע פא?<נ עם פאקמ אן א פחד, א סראכט טוענריק צו שטיינבארגם עו?ם, װאפ קעבט אין די םינף הונדערט טשלים און אין רי צעגדליקער מעשחקעך— אקעגאריען. — א נרוים פא?ק! . עד האם זיינע פארשויגען ב?וט און נעו׳יח געגעבן, פדצ־ש ב?וט און פרצישע געהירן. זיעע פערםאנאדח זענען אנגעפי?ט טיט טיםע כזוגה, מיט?ײדגשאםט איון טיט חכטה. א?ץ האט א זין, א םיםן יזין. און גישט נא־ רער?אספ און דער טיש. אויך רער שפאן אונטערן םיס? פוגם טיש און ערשט ער, דער שפאן, דער?עצטער שב?עצטער, ער איז גאר דער עיקר. ,,א?ץ װאבז איך בין טשיג — איז״. און אז םע ״איז״, סוז עס האבן א גרעסערן זין, -װי רער באקדיקער, דער אוטי?יטאדער, א גרעסערע שיטת. ער איז אין זײנע טענדעגצן און סװנות סרציש, װי א־ן זײן פארם און אויםדרוק ש?ום־ע?יכמיש. עס איז דוור ףאזןװ פלױוז, וײ\ װיװב^ר. א נײער ע?עטענט — שטײנבאחנ.