Literarishe bleter · 1932-05-13 · 20 (13.5.1932) · p. Seite 322

ריםיוװ־או־יטט בלגזגוער גן\ז. 20 91<*.) 322 . זי״ט א געװאגםעד שריס ןצגס רטרפזײגט\ 9\גמ סראבטהטפסי ״?רגטסיױט (װציןלאפטויט ־) איז דזנם פױאבע־העםט דארף סען, פאר׳טטייט זיך, נישט זגכן ווע&כע נישם איז פוא׳םטערדיקײט, וױ״ל א־ױף ־עדן;עביט ם<ן װיס; זענען גיעובראכט נעװארן נ״עט טער, וױ איײצרנע ארט־קרען און גאטיצן, װאם יוועאן אפ׳צר מאכן דיעם א״נדרגה בגן צ-ופע־לישייטן, אבעד אין די דאזיקע כילגטד׳טט צוםעא־קע 60 ׳טטיכװעדטער א־ז נעײלם פאראן א ותלכע נ־שס אייז סיםטעם ארער כותהי דורך דעם פ>ראבע־העפט האט ד־ ׳ױעדאקצ־ע באװ־זן דער ברײ־ םער עפנטרעבקײם, אז זי א־ז פרײ פון װעאכע ני׳םט איז פאל־טי׳נז־;עזיעל׳עאפטלעכע פארגרטײלן און אז זי א־יז טאקע בכח צו פאר־ בלײבן ינוטד־גגנ־אביעקטױו אגן אקאדעט־קו צו אלט געביטן פין אױ־ נעמי״געם און ײדישן װיסן. געטענד־ק נאך אין אכט יד־ אג־סערנעגױ״נלעך־׳קווערע באר־נ־ נוננען, בײ װערכע עם א־ז אויםנעקגםעין ארגיסציונעבן אט דעם עיענאנט־בא׳נדיידעגעם פראבע־העפט, װי אג־ך די טסירת־פעד־קע ארבעט פון אייניקע נאענטע מ־טארבעטער (דער ע־קר — םונם סעקרעטאר א. קיהן) — װ־רט זיך איו־סחריקן א ח־יםן ײ׳סר־כח צו דער בעדאינער נרופעי פונם רגבנאװ־פאנד, װאס נײט א־בער־ ידעקן ס־ט א ■דאוך אונזעד פילשטאק־סע סגרטור־נעבײדע• - מען דאג־ף איבעױ נ־׳צט פארנעםין, אז ראם אסארשטידעריצ־נענע פדאבע־העפט איז א ס־ן ״פאוועסטקע״ ציום ״די׳צן פאלק, א ט־ן דעױמאגגננ א׳ון איו־פאדע־וננ צו אלעי־ארע אגנזערע אעבעד־קע כחות פון אלע װעלט־־עק; — זיי זאלן זיך א״נ׳טפאנען אין אמ רער נײע־ קולסוד־א׳ינסעױנעטוננ און ארו־םהעלפן דעם דגבנאװ־פאנד בײם פאוו־וו־רקרעכן ױין נראנריעזן ביז נאר דאנקבארן פלאן. לאמיר האםן, אז ד־ געגואנטע אויפאדערגננ מצר דעם דובנאזו־ פאנד א־ן בע־לין װעט באלד געפינען א גזײםן אפקלאננ אגן װידער־ קאאננ צװישן די ײדי׳טע קיבוצ־ם פון דער נאר׳ער װעלט. _ ד. טיטרוזא\ 25-דאדיקעד ירבי־לדד םרכם ארטיסט שמחה װררכטדריב סאנטיק, דעם 16־׳טן מאי קוסט ־ םאר אין װאר׳טעװעד קאסינסקי״ טעאטער די פײערגננ םגן 25־יאריקן יבילײ פגנם באקאגטן יידי׳פן ארטיסט שמחה גױ״נ־ טרויב. ׳צ. וױעטדויב האט אננעחו״בן זײן ארט׳םטישע קאו יערע צגריק סיט 25 יאר אלס ליבהאביער אין די < ע־ מאיט־קע דראסאטישע קרײזן אגנטער ידעד אנ־ פירונג םון ס ארנשט״ן, נע׳צ&ילט איין ד< < ׳צ־ בײנס ״נבלה״, ל. אנ־ דדעיעװם ״דאס לעבן םון א סענמש״ א. א. פאי־ די 25 יאר פון זײן םצענישער טעטיװי״ם האט ער נעשפילט אין טװזגזה װײװזרגיב די בעסעדע אנסאמבל׳ען פגנם ײרישן טעאטער. װי ידאס תכ יידי׳מע אר׳טיסטן, איז ש. וױינ־ טרױב די לעצ׳סע יאג־ז אין נלגת כיי רער מעלאדרא׳סע אבער זײן באדאקטער, ױין גי״סט אזן זײן ײילז — איז אלע סאל -ן-־דאב ביעסערע ײדי׳מע טעאטע־. טיר וױנשן אים צגזאסען סיטן ״דישן טעאטער או־פנעריבס צו ײערן סיט א בעסערער קינסטלעדישער םעדכה. אםיצו פאר די נאענסע םרי״נט םובם דובנאװ־םאנד אין בערלין א־ז נעװען א שטארקע איבעדאשוננ, װען סען האט זיי :עהאט אײננע׳לארן אין שלגם־עליכם־קלזב (שבת, דעם 30־טן א&ד־ל) אגיף א ױם־טובדיקעד זיצונג לכבוד דעם דערשינענעם פראבע־העפט פון דער אלנעםײנער ענציקלאםעדיע אױף ײדיש. װעד האמ זיך ׳עס געקענט ריבטן, אז בײ אזא שװערעד דע־ פ־־סירטער צײט (איבערהויפט נאך אין די״טשלאנד) זאלן די עטלעכע פאנאטיקער־עגציקלא&עריסטן, װאס נריופירן זיך אדום דעם דובינאװ־פאנד ארױסםארן איצטער מיט א פראבע־העפמ, װעלכער א־ז א ד־דעקטיע־ ארויסרוף צו דער ײדישעד געזעלש־אפטלעכק״מ און צו דער ײדישער קוקטוד־׳װעלט פון א?ע לענדער? און װי פעםימיםטיש מען זא? נישט זײן איצטער נעשטימט — סוז טען האך, בלעטערנדיק דאם פראבע־העםט װעדן ׳דערסוטיקט און אפגעפרישט. ס׳איז א נײער נעװאגטער סארמעסט מצד דער בעדל־נער נרופע ״דישע קוקסור־ און כ??־טוער, װאס איז שגין נעװוינט נעורארן םון פר־עד נישט נא־ ארגיםצוװארםן?אזגנגען פאר דער ברײטער ײדי־ שעד עפנטלעכקײט, נאר אגיך טאקע שאםן םאקמן, שאפן התחלגת אזעקכע, װעגכע פארפליבטן (נישט נא־ די בערלינער אליין!) צ־ װ״טערדיקע מעשים און דערנר״כוננען. שוין דאם או־םערלעכע אויםזען םונם פדאבע־העפט איבער־ צײגט אגנז אין דעם גגטן געשטאק און נוטן וױ?ן, מ־ט װעלכע די בערלינער גרופע איז צוגעסראטן צו דער נײעד קויטור־אינמעד־ נעטוננ. א באשײדעגעיד נרויער שעד־בלאס, װאם קלאמע־ט אײן א־ן זיך פ״ר פײן־געדדוקטע דרוקבויגן (אין קװארטא) אננעםילט ם־ט טוסטערן םגן ענציקלאפעד־שע ארבעטן• ״דאם פראבע־העפט — װעדמ נעזאנט אינם פארװארט — דארף גיעבן די צוקונפטיקע אבאנענטן און?ײענער א קאגקרעטע פארשטעמיננ װעגן דער ענציקלאפעדיע.?גיט דעם מוסטער װעט באאדבעט װערן ד־ער מאטעריא? אגיף די םאסע פארש״דענע נע־ ביטן פון אלנעפי״נעם און ײדישן װיסן; אזא פארסאט װעט האבן ד־ ענצ־קלאפעדיע אגן אזו־ װע?ן או־םז׳ען די דיאגראסעס, צ״כע־ :וננען און ב־?דער״. און סען דארף פעסטשטע?ן, אז די ״דיאגראסען, צ־״בענונגען און ביילדעד (אויך אםי?ו רי מעד־פארביקע) זענען אין פדאבע־ העפט אדױסניעקוסען ג?ענצנד. דאס פ־־אבע־העפט איז רעדאקטירט נעװאדן דו־ך דער ״קא־ ס־ס־ע פאױ רעדאקציע־ענ־נים״, װאס איז באשטיסט נעװארן םגנם דובנאװ־פאגד און ז• באשטײט פון ד. אבראמאוױטש, בן־אד־ר, ד״ד מ. וױשנ־ציער, א■ טשעריקאװער און יעקכ?עשצ־נסקי. דאס פ־אבע־העפט פאדמאנט בײ 60 פארשײדענע שט־כ־ װע־טעד (?יו־טן אלף־ב־ת), פון זײ ב״ 30 נרעסערע ארבעמן אדעד ױתודלות פון גדעסעדע ארבעטן. עגז האבן זיך א־ן א־ם באטײ?יקמ פאלננד־קע ׳נ־טענד־קע ס־טארבעמער פון דעד צוקונפטיקער ענצי־ ק־אפעדיע: ־ אבי־אכיאװימש (״ארבעטסיאזיקײט״ אגן ״ערםורטער פראנ־ ־אם״), ג. אראנסאן (פראפעם. פארי״ניען), בן־אריר (מאקם נארדוי), ד״ר ־. ברוצקוס (כאזארן), ש. דובנאװ (חםידגה און חסידים), סאפ־א דוב:אװ־ער?־ך (סטעפאן זשעדאססקי), פראפ.?. הירש וסטאט־סטיק), מאקס וױינרײך (עספעראנטא), ד״ר מארק ײישנ־- צעד (צעבן), ב. װלאח־עק (?ינקאלן), ד״ר זשיטלאװסק• (עספירא־ קד־ט־צ־זם), ד. טשארני (?ערטאנטאװ), א. טשעריקאװער (קא׳נטא־ :יסטן), י. יאשונסקי (מאטארן), יעקכ יעשצינסק־ (ײדישע דע־ מאניראפיע), א. סענעס (אמארנא־תקופה), ד״ר סעריסאן (האטעא־ פאט־ע), אי קאזשז־אן (סאנטעסארי), פ. קורסקי (הירש?עקעד׳ט), ד״יר א. ,־אבאק (דזשעיסס װי?יאם), זלטן רײזען (״ארסאגדאםיע״ און ״נאמבעדג״), יד״ר צסח שאבאד (אינסו?ין), משה שא?יט (קרע־ ד־ט־קאאפעראציע), ד״ר איהוו־ן שטײנבערג (ניסשע). טעדעדע ק?ענעדע ארבעמן זעגען פון די טחברים נישט אגנ־ 'טעי־געצייכנט.