Literarishe bleter · 1932-05-13 · 20 (13.5.1932) · p. Seite 321

זײט 321 49 ליזזזראריפזפ בלסױפר ג\ױ. 20 א. נ. ׳2סענזי?/זגעד?י/ אינזערע מאלעד אין דייםשלאנד און באלעבאטיש ױסט, װי אאדדער באאוסעד אויםנעװ״סטע שטובן אכבור פםח מיס א סך באוי און א םך רױט און;אך ניער נעאא־ •טענער יװײסע־ קאאך. ער איז דער ײדי׳ט־פוילי׳טער מאאער בנונע בארב און רחבותדידר*־ בר״טקײט! און אזויפיר װאי־־עכיס״ט, אזע םאינבעס םאא •;:טערט עם פוניסט װי בײ איםן עס א־ז מער פויאי׳טע זון װ• פױאײסע עדד! און ס׳װירט זיך אפחוען אביםר אין •עאטן. און אביס־ איבער דעם טאקע, איז ער יםטעקן נעבאיבן אי; דייסעאךארף, אין איכטיסן ,־ײנלאנד און יניסט אין קארטן, צםונדיקן םעדרין... כיעו־ םארקנ־פט מיטן קאײנעם ײדישן •שטעטיל און דורכדעם טער םארבוכדן געווא־ן כײט ידער אאטער ד״ט׳עער נאטײםער ביאיעדײ איז דע־ איטװאק קואוױאנסקי, װאם :־שט ד• זון םון שט*1טר האט אים נענעבן ד• בא־ב, נאר ידי גרו״קײט פון ״דיש׳ן װא׳רשמאט! ד• טעבניק א-ז ביי אים או־ך אזא פארב־סעינע, אן ע־פינדעד״ע־בעא־ מאאכהשע זײן ״ט־שאער״ (יגעװידמעט זײן טאטן), .װאס העננט אין בעדאינער ײדײטן געמײנדע־״מודי״, א-ז א גוט •עטיסא ארבעט, ארױסגעקדמען פון א מײםטער־האנט. עס איז או־םנעצידקאט איון אויסגעהובאעװעט, און דאך יכפירט םען די צור׳יקגעהאאטענע װא־ .ײעםק״ט, װאם א זון פילט צו זיײן בעא־םראכודשן טאטן. דער ױננםטער, באט־ש־נסקי, איז יסוין אהער גיעקומען צופ נרייטן, ציום ײדישן נרײטן, װען אויך ד״ט׳סאאניד איז •*•ין געשטא־ נען פעסט אויף די מיס, איון פון ד■ ם־יםיטױרע װ״ען זענען שוין א־ו״ם אזעאבע מ״סטער װי קאתאשא, קארי האםער א. א. ער אאײן, באטשעסקי, — א אאז זער בתויר םיט א קאאין געזונטן חוש, — האט םיטן כח םין א קאקאשקא איבערנעוװ׳נרן די שאגאאישע אײכטק״ט און װ־רטואזיטעט און אנ:עױ־בן מאאן איויטן נוסח םונם דײטשן איםסרעסיאניזם; ד־ ײדישע העיויה איז בײ א־ם א־בער־ נעגאנניען א־ן א נעװנטערע (איצט־קע״נ) קאקאשיקאשיער באזוענ־ אעבוץיט און אויסדרוק דאם װייבע, דאס װענעטאטױוע םון זיינע שײנע באיוכי־נן־שטיא־אעבנם שפירט זיך אפיאו אין זײנע פארביק־ אעבעד״קע און צייכנעריש־באװענאעכינ צאא־חױת. באטשינםק• קאן מארן און נאבסער צײכענען (א רײן־פראקטי־ שע־ באודיז, דער דייטשער קנאוער־רעקםיקאן האט א־ם גינגעבן אאץ צו מאאן און צוו צײכענען). דײנע אעצטע פא־ביקע בירדינד זע־ :ען שוין א ■דסז, אן אנהײב פון זיין טעבנ״שן ק־ננען, פא׳־ישמאאצן ם־ט זײנע ״אאדזעד ׳נאבסנאםן״ און פא־בענקנזע ״בוידעמע־ ענטע־- יערם״. און דין נעקאגטער איצט־קעד א־םםרעס־אנ־זם באקומט פאמ־גרעך צוריק דאם ײדיש־קאנסטרוקטױרנ (נ־שט טעםאט־ש :עםייסט!). עם סוזן נאך דערמאנט װעךן צװײ םון ״בויהנ־ז״, םאקם בראנ־ שטיין און דװויהאװאני קירשנבאום. אויך זײ הױבן זייך שוין אן צו ישסעאן אויף אײנענע פ־ם• דע־ צוױיטער טעכניש באגאבט, מימ א פרינקן םריםיקן פענזא, צײסנ׳עו־־ש, א נומינר פא־טרינטיסט, װאם פה־ט שוין ספ״רא צום א־םפרעס־אנ־זם. דע־ ערשטעױ איז םאר־ .יױקאטער און ם־אברעמאטיש־זוכערײצדנר. זײן טארענט און נינזונםער םאציאאע־ קאאסן־חוש װעאן אים זיבער אונטע־זאגן, װי אװי בעסעד או־׳סצונוצן זיינע נעיװאנטע און אפטםאי בחנטא״־ײנדנ פאדבן־צו־ זאמענשטעאונכען. צו ארכזעדע םדײכט.י װיאמ א־ר, אז די ״אימ, באעטער״ זאאן אויך אויף װייטעד דערשײנען אן איבערײס, דאדםט איר זען צװישן א״ערע באקאנטע אויםצוזאטאען אבאנענסן םאד אונזעד צ״טשריםט. יסיר םאדאאנינען סון אונועו״נ פרייגמ ז״ זארן אױף רי ערטער שאםן נײע איבאנענטן. ארזוױיםםראציזו ״ליסיעראריטע נדרצזזגזר״״ .טיטן װארט ״אונזערינ״ סײן איך נ־שט רי צװ״ טאן־געבער אינם ד״טשן איספרעסיאניזם — דעם ע&יקער טאקס איבערמאן (ם־עז־דענט פון ד־ם־ פר״סישער קונסט־אקאדעםײנ) איון דעס :ישס־ ־איננ פארשטארבענעם איריש־אידילישן רעסעד איורי, און מיטן װאדט ״אונזערע״ מײן איך אויך נישט די מאדע־נע ״דײטשינ״ עקספ־ע־ םיאניםטן, װי שםױ׳ט ראסשיף, רזרארף לעװי און אסירו נישט — ד• שוין מער ײדישע הערמאן שסריוק און ײנקב שטײנהארט, װאם ־.אבן וזיך או־םן פויא־שן ם־אנט בעת דעך װ־נאט־מרחםה ז־ך נעהאט אננעואפט ם־מ ״אסט־ײונטום״... פא־ ״אמדערעי״ האאס איך נ־שט אם־או דעם פאריד״וידישטן ״אסט־ױ׳דע״ ױסף בודקא און דעם מימ־ באם־ינ׳דער םונם נעא־נאטוראאיזם, ײאם שמעקט מיט רער דייטשער ״נײער זאכאעכקײומ״ — אײטור סענאר. אונטערן װארט ״אונדעדע״ — מײן איך טאקע אװוערע ײדיש־ רע־נ־יקע מענטשן מיט ײדישעך התאהכות, מיט ײדישעד אױ־נא־ ראגייע װאס װען יזײ דערשפ־רן ערד אונגזעד זיך — נײען זײ שוין מםיאא ודיטער. - דיורך ר״סשאאנד האט אינם ־׳4־ 1922 הורכנעװאנדעדט דע־ קאאסיקער אין דער ״דישעד מאאער״, דער שרום־ערי־ם מיט א פאר״טחע, דער ערשטעד, װאם האמ נעהאט דעם סוט ״דיש צ< זען און צו פאלן ײדיש ת,—פות פיט פירפיר־איבטיקע פארבן־ איעםאאן. יאס איז געװען מארק ש־אנאא. זײענדיק אין בעראין, האט ער שוין סיטנעבראכט זײנע ניײנ ,ױיטעבסקינר ײדן — איקאנע און קוביזם צוזאמענגעשסארצן מיט װיציקן רידיזם! ארע זײנע פארב־קע קאנסטוױקצ״עס האס ער :א־ געבדויבט אױף אזוי פיל, כד־ זיך םון הארצן ארא&צנרעדן מ-ס א שמײכא אויף ד• איפן. ד״טשאא׳נד האט באװונידעדט דאם װוינדעו״ק־נד פון אסטן, געזאינס א נוט װאר<ע א הניםתאע, איס נענעבן צדה אדרך און װײטער נעאאזן נײן: דײטשאאנד מוז זע׳ן אדבעט, שװ־יס זאא טר־םן איבערן פנים, ײי בײ א ױדעד, בײ א הארבײן — אויסנעהאאנצק״ט אדורך און ארורך! אױםן קאפ זיך שמעאן, אויםן שטריק נײן, (נ־שמ נאר טעטאטיש, רײן טעכניש ■נעטײנס). נעסען מיר, אמשא, קאנרינםקין, ער זאל זײן א רום־ם־צירסער ײד פון מאסקװע, געקחמען צ׳ום יערשטן סא< ק״ן ד־יטשאאנד אין ײננע ,כוסישע מעו>־יסמישע יארן סון אנהויב 20ױען יא״חהונדערמ מיט זײן צעכװאאיעטער םארבן־מח־ק, םיטנעריסן מ־ס זײן כאאטישן או־םפרױז אזעאכע ם^אער אין רײטשאאנד, װי א ס־אנ־ז מארק א.־ן א מאקע■ ני, האט סען אים ב״ זײן צוריקקומען אהער נאך דער מלזזםה 1921 אײננעשפאגט אין ״בריהו־ז״ (א מין קונםט־־שיבה) אין ׳ורימאר, א־צט אין דעסאנ עוזאסען סיט אייאנעא םייניננעי (אנב, א דייטש־אמע־יקאנער ײד). מאבן ז״ א־צט: פײניננע־ זײנע פיעע שטימוננםסואע קאנסטרנקטױוע ׳נהױםשטאמישינ אאינדשא&טן אנן קאגר־נסקי זיינע איריש־םוזיקאאישע פא״־בן (נישמ מעי צע־ :װאאיעטינ!) שטדיכן־אויסרעבענוננען — אזוי איז שוין אין ד״טש־ ־אגר! שאנאא אביער איז אװעק װױ־ער קײן פא׳־־ז, און באאד נאך א־ם — ד־ ױננמ, דעםאאט נאך נישט באקאנטע, ־. ב. ,־יבאק, ב. אי־אנסאן א־ אנד. נעבאיבן זעגען נאד ־ענע, װאס האבן :אך נעהאט רײטשאאגד עפעס צ׳ו זאנן, אדעד יעגע, װאס האבן געװאאט אע־נען פון ד״טשאאנד דאם, ווזאם נאר דײטשאאנד אױ םסוגא צו אערנען. ז־נניען זײ שטעקן פעבאיבן איננאנצן א־ן דײטשע־ ארבעט־ארט אנן פארבו׳נדן נעװוארן מיט רײמשאאנד אי פס־ביש א' מאמער־עא — (אין ריעאאגיד־װעסמפארן קויפט מען שו־ן םון אאננ יאנקל אדאערכ בי־דער)■ יאנקר אדאעו־ איז רער ײדישסטער און באגאבטםטער, װואס ־אט ינעוװסט װו און װאם צו י״נרנען! א מענטש מיט א ברײטן פאדנעם, מיט ברײטע און דאך אױםנערעכנמע פארמען, מ־ט אינ־ישעז־ נעזונטק״ט און שטינטרשקײט — האט ינד םארקאטשעט די ארבא און זיך :עשטעאט צו דער ארבעס. ער האט אייכט גובר נינ׳ױען די פריםיטױוע, ד־ נישט־קאארע בענקשאםט םון רי ױגנע מאאער נאכן חיהשן װעאט־קרינ, און — עם זענען ארויםגעקומען ז״נע א״װזגטן, בעסער נעזואנט ז״נע םרעםקא־איױמטן, אײכט, װארעם C^:.:1:/+./::/::0/3C