Literarishe bleter · 1932-05-13 · 20 (13.5.1932) · p. Seite 323

׳ש זייט 323 יייירוזרי•* גיזסיר ומז. סג 3>ן ןןאך ןןאך סעאטער אױ הוגסט ןןןן זיגםונם טװ־קןךו גר״ט זיך #נהויבז ױ *םסילן מין ״עליזעום״• ער װעפ געבן * נ־יע םיעסע ״ר*ס*ומין״. ווער ס״וועם מיט אים סייפ־ *ם*ילן — װעם די מעג קלןןר ורערן• ןןןן לורװיג ד#ץ ח#ם געןגעבן * ג״ע אויסי־ י־וגג: ה• קאלםאנ^װיט׳פעס ״םשוגענעד״• ןסן צילי וך־לער *ויז *•ויזגעםי^םז אין פ■ היריםבײגס ״גריגע מעלדער״• ןוס אין <ו#לקס־םע#מע- £#רענדיקן די גאםם־ •מילן די ם*דענםפולע יוכגע מרםיסםין דיגה דז*יל#ערין מים ס• בח>נע*וקי ןןן דער װאױע• דראם• םעאםער׳ װאס ה&מ געש*ילט אין ״עליזעום״׳ תויבכ אן ז״גע גמנאמםילן אין קר*מע• ןןןן ם׳קוםען ק״ן װיןרעוע צו גאםמוזזלירן אין *#לקס־םע^מע־■ די בןןקאנםע ארםיםםן דז׳םולױס;)ןמאגסןןן און #גנא מילס• ןןןן ס׳קו׳מען קיין אייראטע יעקב בךעםי םיב יעקב טעסמעל• ןןןן דער לזך־זשר ,״ןסררש״ פארם ארויס אוי;* א םורנע איבער *וילן• ןןן די אישיסםן שויסכה און טאיייס לאםסע חויבן אן צו?וםילן אױ לעםבעדג• ןןן די םעג קוסם צופארן םאײם *דװןך־״ן ק״ן פאריז, װו ער װעם דעם 13־םן אלז 15־םן מאי אויסטי-עםן אין צװ״ קאגצלי־מן• םימ עװארצן קוסט די זינגערין װיאלא פילא- אין *ראגראמ; װערק פון פיץ׳ שלום־עליבם׳ שלום *וב׳ לידער *רן סעדװעדיעװ׳ אבראן א• א• ןןןן א- סןןמבערג חאמ פ*רענדיקט ז״נע דע.־־־ £#לגר״כע גאםםידפילן אין ביאליסמאק און גיאדבע• וןן בערםא געיסםען חאם אנגעחויבן אירע גאסמשפילן אין װילנע• ןןןן סרים ארלעסקאם װאהם־קןןנצעחם אין װאר־ ׳טע חאמ •םםארק אויסגעגוםען• ןןן אין כי׳ו־יאדק ודערט שוין געװיזן דער מאן־ פילם ״אנקל מןןזעס״• די חויסט־ראלן — מארים שװןןרץ׳ רוובין גזזלדבערג און יחוריח אבאר־ באגעל• ןןן נעלי קעסםאן און שלסה •סמ״גבערג זענען נעקועען ק״ן ריגע׳ װו זיי חויבן אן עו ז*ילן אין יידי׳שן ״םיעוםים־מעאנהד״• ןןןן אין לןןדזער ״סילזזארסןןניע״ חןןמ אנגע־ חוינן מד שםילן די באװוסםע זיגלער #*עיעםך םרוסע• ןןן דעם 21־טן ם#י קוממ־סןך־ א קןןנצערמ סוגס *אלקס־כ#ר ארנמער דער ל״מונג *ון ם• שניאור• סורעלן זיך ב#מ״ליקן אויך ג■ סיר*םא און חעלענא סיראטא• ןןןן די ״דישע קונסם־געזעדשאסמ אין װארשע גר״מ איצים א קאלעקטיימ קונספדאויסשםעלונג סימ דער באמ״ליקוכג פון אלע ״ידישע קינסשלער אין *וילן• די אויםשםעלוגג װעם מראגן דעם נ*מען *קוגספדבאזאר״. דעדז*קסז*ד נ ח מ ן מ י י ז י ל וועחט איים געפירם דו<־ך שול״גןרלט. ביי ח״נס *ו טאג עקזיסםיחן ביים ׳#ול־קולנז 52 יטודן מיס (!51<)?זילער. עם זעבען אי ן די יעולן :אזעפנויקב 207 לערער• אין יםול־קולם זעגען ))גגעיםדיןפן 2י) 1יפלי*)סעקן םים איבעד 00.000 יידייםע -ימי• ןןןן דער קוצזי׳נדיקער נומער ״ליגועיאר״־ע ילעטער׳ איז געוווידמעם דעם ןןנדענק פון אליעזר •*)״גב׳ןרג• םיקוםען •)רטינךען *ן בא-ונו רון־ זארעאפו, נג >)לסמאן׳ ד".ר יג• :יקעל■ א- םוןנגעי. ד׳/ר •*. דיזומןןנס• חיים גיניכגוער•? בסעםע פון יעקב •*םעדנבערג אין דריי געזאנגען .אדיעזר יסם״נבארג־• םיקוםען אויך נייע דײי מ׳דלים *ן ו4 •#סי״נגארג. ןןןן ני־ך ראװינדד חאס געהאלטן פארלעזונגען איבזןי דרום־אמ־יקע אין קאװנע און אין אנדערע?סעס אין לינוע■ די צועג נד־עס עי אוין■ סיב א *•וי־לעוונג אין ריגע• •> א גז־ואע געװעזעסע יערזך־ *ן *.׳••ד.א. אין ביאליסםאק איז דיגעססינון בו עזענען אין :יאליסםאק א יידי׳נע נווססעו—נװ׳ל פאר יונג־ לעך און ם״דדעך• * גחויסן א״ס ײעס אפגע־ סעבן װ׳ערן *׳ןר ״ד״םע און אויך העם־עיידע ליםודים• וןן םיאיז אנגעקוסען א ידיזזז *ן :ועגאם־ אי״רעם. אז אהין איז אנגעקוסען אין ידליחוח פון ״װא זלסן רייזען• די א־מיקע יידיזוע *רע־ סע װיחסעם *חעיקלען דעם ייװא און רופם די ״דישע :אפעלקערונג אין איגענםינע בו יטםיבן די אקביע פון ז• רייזען• 11• אין פועסןס־א־יחעס איז :אארגעקוםען א פײסוןדגן. אייז ויז^םן םיאיז פי־יןקלאסירם גע־ ײןך־ן די *קביע לםובח די ב>ןיי*>באװ־׳#ולן אין ארגעגםינע• אויםער די פאי־זויידענע אי־םיםסן ײעלכע :אטייליקן זיך אין *־יםארגן• איז א\יך אנאנםירם א :אר פון חונדערטעי קינחעו—זבילער *ון די בןוחןכזךו־שולן• * זינם עפד׳עכע חדבים :אקוסעז םיר ני־דם אין װארשע די םןןג־ב״םונגען סון ןןרםעגצינע.— ני׳פם די ״יידי׳דע בייםוכג־ און נייםם די ״פרע- סע־• םי׳ר זענעז אװי־ארום ןזפגזד־יםן *ון דעם דןןדםיקן יידי׳בן לעבן• ופ בום אפפןןין פון ל• סלאך פון אםע־יקע איז אי.ן כיו־יןןחק פזרזגעקנסען א פ״ערלעכער אװסם• ןןרגאניזירם *ון •*ססס־קזןסיסעם *ון די לינקע פועלי־בױן• םיזענעו אייסגעגיחןטן מים ־עדעם װעגן ל• מלאך אסרהם ר״זען׳ ח״ם לי־ בעחםןןן׳ ביוך גלןןזמןןן. זז־ובבל און א• לובקי ןןן לויט דעד איניביןןםיװ *ון ד־ר א א• יןןבאק הזןם די .ני ו־עננלאנד םעלע*ןוו און טע־ יעגחאױ־קןןםפןןני־ אפגעדחוקם אין יידי׳זו אנ־ װייז־ביבלעך *יןר די םעלעסןןן־אבןןנענםן װי בו ביוגיין זיך םים די םעלעפןןן־ןןפיןראםן• — עם איז געװיס א ײיכםיקער אויפסו און א יעקליןםע *אר יידי•*. ןןן םיאיז דערשינען אין פאריז דער ער׳נזםער ג־׳בזלי פוגם חודש־זשורנאל ״בלעםער פאר ליםע־ רןןפיור, קוסםם און קריםיק״ אונםעי־ דער רע־ דאקביע פון א■ בעקערםןןן׳ ב• װינןןגורא און ש• ל• ׳א״דערסאן. ליטעראםור אױ קיד־יםײ ןא *ן די ןןלע גרוםן. װאס םיר חןןנן *ון די יידישע בחכוזןןנדלונגען. איז בו זען. אז *יד ״דישע ביבליאםעקן האבן *ארגעסן אן זייער ע״ק-אויםכאבע — בו *ארשפרײםן דאס יידישע בוך• בו װעקן דעם אינםערעם ביים לייעגער בו■ דער יידישער ליסע־ןןםור• *יל ביבדיןןנילקן לןןזן זיך אוי*ן װעג פון לײבכסםן װידעריםםאנד און נעםען נייםט אן קיינע םיםדען בו *ארינ־ םעיעסירן דעם ל״עגער םים די ינאפונגען *ון רער ייד״דעי ליםערןןבוד• דער םך־הכל איז זייער א םרויעו־יקער: ייד״סע ביכער דיגן אויזי די *זןדיבעס׳ נאד געביילםע ביבליןןםעקן שר״:ן אוים יידישע ביכער, אזן ךז דן)ג- אייס ײדי-ן :וכהןןגדל אחן סמילא ב״ם ייד״דן פארלעגעי — איז קאפןןסםרןןפןןד• <ועם נישם קומען א דעז- םוםיקונג• א פןןרינםערעסירוגג :יים :רייפן לײע־ נער־עולם בום ״דישן :וך — װעם פון ״דישן *ןן״דןןגם־װעזן װערן א בית־עדםין. — די *־יינט פון יידישן װןןרם סוזן אויןי די ערםעי םאביליזירן די כחוח׳ זיך *ןןרבינדן םים די :ןןילןןגן און *ןןר״דאפן זיך יידיידע ביכעי׳ — אויב זיי װילז נישם• ןןז עס זאל אוניקו׳מען דןןס נאנבע ״דישע פןןרלזןגס־װעזן ןןן דער ״פןןרװעתםס־ אין ניו־יןןרק הןןט גע־ *״עחם דעם 35־יןןדיקן ױביל״ *ן זיין עק־ זיסםענץ• ם׳איז דעי־נינען א ר״נער נוםער םיב *יד ןןרםיקלען, זכרזנוח וועגן דער גרינדונג פון דעד ביינבנג. װעגן דער ב״ם■ ויעז דעי ״*ןןי׳ װעחםס־ איז געגרינדעמ געווןןדן און װעגן ז״ן חשפעה אויױ חעם ״דישן י׳פוב אין אסעריקע• א ריי איניקלען בןןהןןנדלען *ןןיש״דענע פראב־ ־עסקן פון דעם ײדישן אנזעריקאנער לעבן אמןןל און איבם- — דעו־ ר״כער נוםער איז 9 שםיק בוסט״ער בו דער געשיכםע *ון דער ״די׳דער *־עםע און יידישן לעבן בכלל *ון ןןםעריקע• ןןן װי בזןקאנבא איז ײרך דער װןןוחדעוועד קחלה בןןשםיסמ געווארן א פרעםיע *ון 2.000 גילדן פןןר די בװיי בעסםע ייד״נוע בעלעןםריםפי־ •דע און װיסנשןןפפלעבע ווערק׳ װאס זענען דער־ •דינען די לעבטע 5 יןןר אין •וילן• םיאױ לויפן *•ןד׳#ליןג פון יידישן פען־קלוב ביןשםיםפ גע• •.••ין א ז׳פורי. אין װעלכעי םיגייען זן־יין םבד דער קחלה 2 פןןרשם״ער (חלל ב״פדין און דע* *יפקערשםיין)׳ איז 2 *ןןד׳דס״ער 1י• םוםקזןד א.׳ן י• ם• נ״םןןן) זיענען ףעלעגירמ אין דער זשורי *ון דעם פעז־קלוב• — די -דורי הןןם יםוין ןןפגעהןןלםן די ער־םםע זיבוגג• ופ אויף דעם 10יםן סאי הןןם די ייד• קולםוו- .;עזעל׳מפפ אין ניו־יןןרק געגריים ןן גרויםן דרום־עדי-כם־יןרב״ם־ןןװנם• ן״ן דער יידישער שול־פןןײין אין נדדערגןןװיץ ־•אם ארנאניזיי׳ם איבער חוסעניע א •פפ״נבאיג־ '״אך• אין װועלכער םיזענעז א״נגעןןרדנפ געװןןין דםי ׳פבןןרג־פי ׳ערונגען• ןןן דעם 15־׳םן םאי איז חורך ״שוד־קולט־ א״גגעא־דנב נועײאדז א פרעםע־קןןגפעןיעגץ׳ אין צ׳זאםענחאנג םים די הכנות בו דער ער׳דםער ד־יײק.־לם־קןונפערענץ און פיכזנם־ןןקביע. ײןןס