Literarishe bleter · 1932-05-13 · 20 (13.5.1932) · p. Seite 317

׳״1 ליטיזזראריפװו בלטפיטר 1\ס. 20 ו9\*.) 317 זײט שייעען *ון פיד ביז פינף סויזנט באעסוער• די שאצ־איישט״עיע 5,־עםע איז בפאא נישט ג״־וים, זי :עסט אר\ם :'•עט ביער װי >ז 200 באע־ טעד, — און דער ײדישעד אי״:פלום אית אין א־ר אין ־א:ד־ מאםשטאב יץ׳יין. די אבםאאננזע ביעדתײט ם־ון ד■ פראװיניז־ביעטע־ איז אין :ישט־ײדישע און אין :ישט־ראה־ייאזרע תעגט. טויזנטער צייטוננע.; װעדן באד־:ט דירעהט מיט מזטעריארן פון צענט־אאי־ ז־רטע צ״ט־ננם־קא:צער:עז, װאם טדאנן ד• ״פאס־יאס־שע״ און איפט אנם־םעכויטייםע נוארםע. פ.ון ד• נרו־םיע פראזוינע־באעטער איז אין ײד־שע הענגז — בײ דער םאמייאע דאנעמאן — די ״פ־אנק־ פודנד*־ צי״טו:,;״, רי ײדן — װ־ וױיט זײ דענען או־ױ פ ר:ידע פאזי־ צ־ז*ס—•זיצן א׳י; אמעמײן ניע־ער אין דער ד־מלאם־. פרעסע. און ד• דאזייזע פ־עיםע איז אין כגזװז ני־שט געװאדטיק. מען קאן, ענדדעך, פשוט צ־ילן שטימען בײ פאי־ט״עע װארן, און זען, וױ דעד גרויםער טייא פון דעם ׳ד־יטיען פאאק שטײט זיטזגי איוגטעד דער היםפעת פון ד■ ״ײדישע־ ברעטער. מען קאן זיך נאך םומך זײ1 אוייף א פאדזוך פון א םםאט־םטיק, װאם האט;יעװיז;, אז צװ־שן 350 זשוירנאדיסטן אין בעדיין און א־ן פיאגיופורט זעניען פאי־אן גאר 108 ־יד;. מיען קאן מ־ט ד• דאז־קע און גאך פ־י אנדערע עגיעביע מאנדע־יאדן אזו• א־ום זײן באװאפגט ב־ז צו די צ־ין, און ז־ין גד־יט צום ״ודע מה שתשוב״. און דאך — און דאך זיענ־ען ד■ פאיזטן אגדערע; און :־שט דע־ כמות א־ז װ־בט־ק,;א־ דאס ״באנא״ע א־ם־ת״, עס א־ז;א.־:־שט צו פא־נדײבן ד־ פא־ צענדי־ק ״ײד־ש־ע א־גאגען מ־ט םתם א פא־ צענדד־ק;־שט־־־ד־שע. און יעם א־ז קײן שום;רו:ט נ־שט פא־אן, װאם זאי א־גז צװ־ננען מ־ט א ב־װן צו באנאטעריז־דן א װ־רקונ;, וואם א־ז פא־ט;דוים, ־ אדע־ וואם א־ז ייפחות א־ן ד־ יעצט־ע;אך־מדחמה־־א־ן;דו־ם נעודען, און װאם האט בפ־דוש אײן צײט אהו־פגעדײנט א־- חותם א־־ף דעם;י־םט־קן אי־ן פאד־ט־שן ר־עבן פון דײטשיאנד. עם א־ז :־שטא ת־ין שום ־םוד — בײ ד־עם :אנצן םקעפט־ציזם, װאם שאפט זיך צומאא — \יטסי צו זײז ־םטאד־ז, בפ־רוש שטאיץ, א־־ף דעם פאקט, װאם אינם אװאננארד פ־ן דעיר ד־־טשער בעםערע־ װעלט שפאנט ד־ ־יד־שע א־נטערעתטױערע ש־נט. גאציאגארע;אװה א־ז אװדאי א ודענפד־עבע בױד־ה. אב־עד — עם ײערט װו־א ביז נאד, ביעת מען דעט או־ױ ״עדן ש־־ט, וױ סארהאנזסי ד־ ײד־ש־דײטשע נ־־םט־קע ודעלט א־ז פון ז״עים;ײ־עם שװאדצן דײידצ־ לאנד. עם א־ז :־שט אומז־םטן עם א־ז בשר פארד״ט: או־סער א פא־ אומיאדײטנד־יוע אױסגאמיען - ־ שט־יט;אך א׳ייץ ב־י הײנט־קן טאג אוימדע־שראקן ד־ נעװארט־קע פדע־הײט פון די ײד־ש־דײטשע ש־יפטשטעיע־ — .־אמאנ־םטן, ד־בטע־,;אװעד־םטן, פובד־צ־םט;, םאצ־א־א;;, — און שפ־נ׳ען וױיטער א־■ די ערגסמע, שווא־צםטע באר־:;ו:;־ען דעם :אלחעניעם פארעם פ־ן א בעםערע־ מענטשיה־־ט, פון א .דײנע־ער וױעדט. )ווח*ווווווו1ו!ומוווווווווווווווווווווחוווווווווווווש₪ווווווווו₪ווממוו י י ד י ש װאבנשד־פט, אדו־םגעגעבן דורך ידעד ײד־שער קורטור־געזעיש־אפט אין אמעךיקע. רעדאקציע: גז. בארײטזא, ר״ר \ז. זעייסלאװנזסי, לײרונגו רנװזרוזר, ה. רייװי?, ר\ד פיזנזןי. אננעהיויבן דעדשײנען אין ׳נ״ו־יארק פון אגהויב מאי. די פאדשפרײטונג ©ון ״״דיש״ א־ן פויאן א־ז א־בעדגיעגיעבן :עװא־ן אויסשד־םד״עך די ״ליט. מאעטער״. ד־ אבאגעגטן פון די ״דיט. באעט־ער״ קאנען אבאנירן דעם ״ײד־ש״ צו א ספעצ״ע־ל־ ביליקן פרײז פאר םויאן. פרטים — אין .ן-י קומענר־קע :׳רב־עד;. ״ליסינזראריננוע בלנזנזנזר״ אררנונז.■ װארשע, לעש־גא 10.;עילט שיקן דורך פ. ק. א. 6.39.;־שטא קײן שום יסור צו װעאן צ׳יאיב װעאבן עס איז סרונט ד• דאױקע פאז־צ־עם צו באג:אטעד־זי״רן• אין ״בערד־נער טאנעבאאט״ — דער שעף״רעדאקטאר טעאדאד װאדף, און נעבן אים א רײ פון ײדז־זשויחבאא־םטן. א־ן דעד ״פא־ ם־שער צײסונג״ — זװ עס א־ז ב־ז נישט אאנג נעזעםן אאם שעױ־ -עהאקטאר דער ײד נעארנ בעחנארד — זענ־ען גאך אד־ך תײנט ט־ע־ נדק אילם פאד־ט־שער ריעדאקסא־ ־.יד־יום עלבאו, און אלם עקאגא־ מ־שער ש״עױ־דעדאקטאר ר״באדד דעװ־נזאן. ד״עם ״בעו״ד־נער בעדזען־ קור״ער״ רעדאנױ־ט ־עם־ל פאקטאר. אפ־ד,־ א־ן ,־עבטן ״לאקאל־ אנצײנעד״ זיצט א״ם שטעידפאדטר־עטגד־קער ׳רעדאקטאר זיגפ־־ד :״עסדזייע־. די ״נײע בערלינער צײמוננ״ װערט געםאבט פ׳ון רעב ״רן סערהארדט סרײנגער. ױער דעדאקטאר פון דיעם סויפט־ארגאן פון ,חער סאצ־איד״חעמאסחאטיש־ער פארטײ ״פארװעחטם״ איז דער ייד ם־ידר־ך שטאפפפער• אין דער ״סאדנן־פאסט״ א־ז צוױשן ד־ ע־שטע ״עראקםא־ן גא־בע־ם פאלק. ד־ ראדיקאיע ״מאגטאנ־ מארגען־צײטונג״ װעדט ר־עדאגידט פון לעאפארד שזוא־צש־דז־. און — ר• פיידנדיקע זשור:א<ן: ד• ״נײ־ע רשדש״״ א־ז ׳דעדאנידט פון ־ודאדף קייזוע־ (אנב, א־ששט״נס אײדעם)• די צוױי — פון די ־עבטע ״פא־האסטיע״ װאבנשר־פטן, — ״ךאם טאגעבוך״ און די ״װעדטביהנ־ע״, װע־ן נעפ״דט — ד־ ״װעדטב־תגע״ פון קורט טו־ באדסקין, און ״דאס טאגעביוך״ פון יעאפאדד שװאדצש־דרן. ד־ ״י־טעדאד־שע װעדט״ נ־ט ארו־ס װ־ד־ האאז (א םובד־צ־םט, װאם;־ים שטענדיק צו פרײ און אפן או־ך צו ד־ ײד־שיע פחאגן). ־אדעף ביאך — דער ארו־םנ־עביער פון ד־ ״סאצ־אד־םט־שע מאגאססהעפטן■•. אראדח נדאבאװםק־ א־ז דער א־ו־םנעבער פון דער ״צײטשר־פט פא,־ פאד־ט־ק״, און ע־גשט ה״יבאדן פון דעד צײטשר־פט ״ד־ ד־טע־אטור״. מען קאן או־סו־עבעניען א״ינצדנע ג־עמיען פון ד־ בא־ ז־גדעחם באקאגטע ײד־שע חעדאקטארן, פון די פאסו־ערע און אגגעזעעגיע זשירגאד־סטן, װ• ף־ םאציאד־סטן ראבערט פחויער און פר־ץ גאסטאל־, װ־ ד־ חעמאס־אטן סר־ץ עננ־עד און פר־ץ געהץ, װ־ די םעאםער־קר־ט־קע־ א׳־טוד עדאעסער און פעדיקס האנענדע־, װ־ ד־עם םוז־ק־קד־ט־קער איסרעד א־תשט־ין, — אדע־ מען קאן א־־בערנ״־ן צו ד־ פארשײדענע ״צ־״טונגם־סא־עםפאנדעגצן״, א״ װעדכע יעם ארבעטן פיד ײדן, — און אפשר חערב־י גאט־רן, אז י־אש פון דעם רעג״דוננםידעצערגאט פאר ס״עםע־עגעים אין פ־־יםן שטי־ט אויך א ײד האגס גאגזלאר. װדי׳ום באב, קורט פינטוס, א־טוד סאהאנע און אז,,־־ װײטעד. פאר בעףד־ן א־ז דא א מעגדענ• ק־יט װ״רק׳עך צו רעפרעזענט־רן א נלענצגד־קע דיםטע פון ייד־ש־ע פערזענדעכקײטן, װאם שטײען א״נם־טן;עזעדשאפטרעבן און פא־ ״נױשן קאםף, און באאײםפדו׳םן דעם דאזיקן קאטױ םיט דעם גאגצן :־ען פון ױיעד;שמה, און — צומאד מיט םםירת־יגםש. עם נעיהערט דערצו וױרקדעך םס־רת־נםש. עם דעדש־ײנם — א־ך וויד נעבן נאר אײן ב״שפ״י — א־ן אי״געם א םאג אן ארטיקד פון קורט טוכאדםק־, אן ארט־קי מ־ט א צ־״פענונג פון פ־כף ־ענע־ :ע־אט־ות א׳ם־צ־רן־נעז־סטער, און ם־ט אן א־בערשר־פט: ״פיערע ועה\ ריך א\״, — ח״ות, תי״סט עם, קוקן אויף דיר. ד־ טעמע: אײנע פון ד• אומצײד־קע אומאו־פחערדעמע ©חוװן צו װא־־ענען באד ד־גד בדזט־דזרשט־קער קר־גם־קאמארידיע, װאם א־נטר־ג־רט ־־נטער ד־ קוד־םן, באוואפנט מענטשן, שאפט האקכקרײצדעד־שע •יעד־פאדבאנדן, — נאך אײז פוזוװ צו וױיזן די גבויכסיער פון ד־ ־אז־קע ״פאט״אטן-. אבער — אפיציר\ פא׳־שטעדן אלם חי,ות?י אל׳ם װ״דדע חװת? פאר אײניקע איז שוי־ן טעאהאר װאלף פון דעם '־:ק־דעמאקראטישן ״טאנעידאט״ א ״צע־זעצענדע־ נײסט״. װאס ליא־ א שטעדוגג עם איז צו א קורט טוכאדסס־, קאן םען זיך או־ם־ מאדןן ױין קאילענע, א צוױ״טער ,רעדאקטאד פון דער ״װעדט־ :נ־נע״, קארל אסיעצק־, א־ז פאדורטי״דט צו שװעדער נעםענגעניש• ־'--ם־אף פאר ״יאנדעם־פא־אמ״. עס א־ז דעריבער באמת נ־שט קײן ־ײבסעד זמ־ן א־ן א װעד׳ט פון ״בא>־נ א־אפ״, א־ן א װעלט פון װזסן־װ־סנשאסט, צו נידטן ארם פאדט־עטע־ פון ״דעמאראדיזאציע״. א־ש׳־קע תאדטן טאקע נ־שמ או־ם■ אישיקע פארדאזן די פאסטנס, ״דער סארשטעקן ז־ך. אי] א נריויסער פעדד־נעד דעםאקדאט־שע־ װונט־צײטוננ א־ז א־ן א ש״נעם ס־־םא־גן םארשװונידן דער :אםען פין ײר־שן ׳דעו־אקטאר. ד־ ם־פה האבן אלע נעװוסט: טוט־לאו־קײט. מען קאן, :אט־י־דעך, ציונײן צו דעם פ־אבדעם פארמעד, בוכ־ רא־טעױיש, — באזוגדעדס װען םען תאם רערבײ א פאד־טישע ־ד־שע כװנה — און דאן װעט דער חשבון ױין: אין דאניד דער־ (" UPUP77UPUP7UPP7UP"77PU