Literarishe bleter · 1932-05-13 · 20 (13.5.1932) · p. Seite 312

ז״ט 312 ׳י ליססראריטמ בלנזגונר ו\ס. 20 91\4.) 9< דביז>? סיסעדני/ןןןעד?,/ דאס ײדישע 89 ד ל י ך ואביסל איוסארוזאציגו.) אט זיעגען זײ א־־ט ד■ אעגדער: *ון אכזעדיקע: א9אטא״;ו. װ־אדעק, זיט־טאאװםקי, ׳: :אנין, ה. ראננ, א. :יסנזאן, ״ונה •־אז:־ םערד און אכדהם יד״זען. פון דאמנפארבא;ד:;. אויםרענדער, ב. אדיג־א;סק־, •. ■־:ע- פעד;, ־א;קא אעוױן און א־ציק פעפעיױ. פון פויאן: •. י. זי;;עד, ױםף סו:קא,;. םײז< מ. כיע;דרסאן, יעא ס־נקר־עטיין און נו. יטאאיט. :װן ר\כיע;יע: י. ־. ׳טמעדנפערג, פון פראנקדייך: ־טאום איט, פון רעטראניד: ־'אצק־־־ערמא־ד•. (די דאדיקע צא< ציטעד.;עוםט קאן כזשן כפיצען, וױ״צ וױ״ט :י׳ממ ארעםען האב איך דע;סטניא׳ר;עיהאט פאיעאטירט.) צו דער אויב;כעבראבטער רשימה דארף משן;אך מוס־ף דיין ד• דאמאצםט נעװעזענע אדן (מיט איי:יקע אויכעאמעין) אויך איצ־ מ־קע בערלינער תו־טבים פון דער יידיש־שרייבנדיקע משפחה, וױ: בן אדיר, ד■ בערנערםאן, ׳נ־׳;ארעריק, ,־אזע;וסמאן, ש. דובנאװ, ד״ר ס> האראדעצקי, ד״ד ר. דעקינמאן, ר. טשארני, א. טשעריקאװיער, א כאיעין (איצט אין מאםקװע), בן צױן כץ (איצט אין פאצעסטינע), א. ס. ריר־ק, שטואצ צעװין, יעקב אעשצינםקי, א. מעניעס, הערמאן םװעט, א. קאםאװ׳םק• (א־צט אין פויצן), ם. קודםקי, י. קאראצניק, *. קצינאװ, ד״ר י. רוב•] (איצט אין פאצעםטינע), ר"ר<. י. ׳טסײנ־ בער;, ד״ר אהרן שטײנבער;, א. :. שטענצעל און אײניקע אנרערע, װעמענס נעמען א־ך האב;ראד איצטער (זאקן זײ מיר סוחצ זײן) פיגיוט פארנעםן. רי דאזיקע או־בנאויסנע.~עכ;טע פאד צענדל־ק נעמען (א חוץ פיר);עהערן;אך עד הױם ציום אקטײו פון דעד ייד־יע־שאפנד־קעד קאי״אניע א־ן בע<ין. לעצטנס דענען צו די :אך צוינעקומען;אצדע פאץ, י. רײו און שדה דעזניקי •עדער פון זײ אױ א בױם פאר ז;ך, אבער פון אנע-מען אינ־ אײ׳נעם קאין מען, רייחער, קיין װאיר נ״עט מאבן■ נ־יטט;אר צויי־ב רײן־אידעאצאגישע אדער פאריטישע טעםים (א־ן ״ראמאנישן״ קאפע שצום ביחן, וױ באקאנט, כרעױריי א־דעא־ ראנייעס און פאצ־ט־קעם),;אד מחמת דעם, װאם ״ערער אײנעד םון ד• ׳טרײבעד־שע חושב־ם אױ אין בעדרין צד שטארק פארטון מיט דין אײנענעם שרײבט־יט. דאם הארעפאשנע, שעפע־ישע בעױי־ן ׳טטיעקט אן מיט אדבעטם־ צוםט און א׳ױבעמם־פד״ד אפ־או דעם אױםצענדער. װען מען װאאט נעהאט אונטערנעם־רט א םד־הכצ פון די אצע װערק (;עדרויטע און נאך;•שט;עדרוקטע), װאס זע;ען םאר דעם רעצטן ־אױצענדל־ק;עיטאםן געװארן דויױך דער אזױ־נעו־ופעגער שרײבערישש־ ״עמינראצ־ע״ אין בערצ־ן — װאצט מען נעקומען צו;א:ץ פ־־יד־קע רעז׳ורסאטןי אביעד די;א:צע רײ־ע׳דאד־שע פדאד׳וקציע פון די יידישע יצריי־ בעױ, זשורנאר־םטן און װיםנשאפטרער ותדמ עקםפארטירט בטעט א־״אנצן קײן מזרח־איייױאפע אדער אין ד• ייד־ש־באפערקער־טע מעבױ א־ם־סדױות. אין בעױר־ן;ופא אױ;אך עד הױם א חוץ ר״ר;. י. שטײ:־ ביעױנס קװארטרניק ״פרי״עי ׳נ־ריפמן״, ותאס רדוקמ זיך א-ין פויצן,;•׳עט נעציוננען צו ׳צאפן •ענע נײטרארע ט-בונע, פון װערכער עס זאאן קענען;עווארפן װערן בר־קן פון מערב־אײראפע קײן םזרח און פאדקערט. עם זענען אפ־צו;עײען אײניקע פױװון צו נרינדן אין בערצין װאבנברעטער און חודש־זשורנארן, אבעױ קײן קױם האבן זײ;״עט נעהאט. נישט;עקוקט אױף דעם, װאם בערצין םארמאנט בײ 40—50 טױז;ט מזרח־יידן אױ;אך עד הױם נ־שט;ערוננען ד• דאזיקעײירן א־ײנצוצ־ען א*ן ד• אינטערעסן פון דער ײודישער קורטור. ד• װירקו:; פון דער ״דישחרעדנדיקער און ײדיש־שרײבנדיקער אױטעלינענץ אױ אין בערצין נוםא סינימאצ. דער עי־־נ־טע־ ־יד־שעד ׳צר־יבעױ פון אונזער דוױ, װאם האט;אך מ־ט א פערטר ׳אױהונדערמ צור־ק;עהאט ״אײננענומען״ בער־־ן — א־ז נעװע׳ן שאום איצ. ױ• אױפ—ונכען פון זײ:ע פ־עםעס א־נב דײנהא־ױט־טעאטעד און דאס ױעױשײכען פון זײ;ע װערק א•; דײטש א־נפ פ־שע־׳ פאי־יא; האבן ארו־כנע׳־ופן א־ן דײטשלאנד א שטאיױקן אױטעדעם ׳:״צמ גא׳ד צו אשן, :אי־ צו דער;ײ־אױפנעקומענער םזרח־ײד־שער קואטור בכרל. פון דענםטמאצ אן האט בעררין אננעהויבן צו װערן א צוצױנגם־ פונקמ פאדן יידישן יצרײבער, װי פאריז פארן ײדישן קינסטצער. א •טדײבער םים א;אמען סוז באטש אײן מאצ זײן אין בערצין (װ• א קינםטלע׳ױ — א־ן פאריז).;אר איויב פאר דער כױחסה א־ז בעררין געותן פא־ן ײד־שן שרײבעױ;•׳נ־ט מעד, װי א;אסמראר״ר־פונקט, ׳;ישט מער וױ א טדאנױט־קרעט׳ניסע, פון װאנען םען פרעגט זיך אװעקראזן זױיטעד אין דער ברײטער װערט ארײן (םיט אדער אן דער;עטרוימטער סמ״כה מצד ד• יידייע־דײטינת נדולים פונם דעמארט-קן קאפע ״מאנאפאצ״) — א־ז דאם נא׳בטרחמהד־קע בע־צין טאקע;עװאדן פאר סערערע ײדי׳עע ׳נ־ר־יבעױ א ׳צט־ק הײם און אן עיד ואם בי׳טראצ. טײאוױיז אפיניױ צוציב דעם, וױיצ בערלין ר־נט;עא׳נראפיש מער;אענט צו די ײד״ני־באפערקינרטע צענדער (רוםראנד, פויצן, ציטע, רעטראנד און רוסעניעי) און פון בערר־ן אױ דאך אױך ״מיט דער האנט צו דעדראננען״ צו די ײדישע ישובים פון יעכער זײט אטלאגטיק. און טײצװײז אפשר אױך טאקע צוליב דעס, װאם ד• ־ידיש־ שױײבנדיקע אינטער־נענץ (אפ־לו די מאדע־נע) פ־לט נאך עד הױם א;עװ־םע התקרבות מ־ם ד־יט־נ־ראנד, אנ׳הויבנדיק נאך פון דער השברה־תק־פה, און די ׳נ־פראך, ד• ד״ט׳נ־ע אױ טאקע אויך פיצ באקאנטער און הײמ־־נ״עי־, וױ ד• פראנצויזי׳נת אדע־ עננר־׳ניע. און ני׳נ־ט;א>־ שרײבער ״ד״נת (ד־כטעד און בעצעטריםטן),;א־ אויך פרעםע־יײט, קוצטור־ און כרר־טוער פון ארע ט־נים און ינ״טות האבן באצד נאך דע־ רעװאלוצ־ע אין רוםלאנד אננעהויבן זובן אין בערצין א תיקון :יישט :אר פאר זיך אצײן,;אר טאקע פארן;אנצן פאי־ק ״טראצ. אזוי־ארום זעגען א־ן כערר־ן ארגאניזידט נעװאדן ד• :רויםע ײד־שע פארראנן מיט אן אײראפע״צן פארגעם און אויסזען (״כצר־ פאריא;״, ״ײד־׳נ־ער פא,<א;״, ״װאסטאק״ און פיצ אנד״ טײצװײז עװאקוא־דט פון דער אוקראינע). בער׳צין איז אויך;עװארן די צעכט־אלע פאר מע־ערע ײדי׳נת ה־רפם־געזעיצ׳נ־אםטן (״ארט״, ״אזע״, ״עמ־נד״רעקט״, ״פארבאכד פון רוםי׳נ־ע ײדן״ א. א. װ.), אין בערליז זענען אויך געבוירן;עװארן ד• א־דעען און פארכתסטונגען פון א ײדי׳שן װיםנ־נ־אפטיעכן אינסט־מוט, פון אן ענציקצאפעד־ע אויף ײד־ת א. ד. נצ. קודץ און גוכצ ב־עריין האט פאר דעם לעצטן ־אױצענדריק זײעד פ״א בײגעשט־יערט דער י״דײנ־ער קוצטוד און ײדי׳נתר געזערשאפט־ רעבק״ט אויף פאר׳נ־ײדעכע געביטן און א-ן איע ריכטונגען. ם׳אױ נױט־ק אזא זברון װי בײ אברהם רײזען, בדי צו קענען;ענוי בא׳שורײבן דאס ײדי׳טע בעררין פון :אך דעד סרחמה, װי ער האט;עהאט באשריבן דאם ײד״נת בערצין פון פאר דער מלחמה. א־ך װיר דא דערמאגען א פאד צעגדליק נעמען פון ײדישע ׳ני־ײבער אין זינ׳ורגאריסט;, ותרכע האבן א־נם ־א>־ 1928 פאר־ פ־אכט א־ן כע־צ־ן (ותר צע;גער, װער ק״רצעד), בדי צו באקומען א װעיבע ■;•׳ניט א־ז פאױ׳נ־סערו:; װענן דער כונטק״ט און פאר־ צװ״גטקײט פו;ם ײדישן לעבן א־ן בערצין• א־ך;עם דאס יאר 1928;אנץ צופעריק, ווײצ;׳דאד פאי דעס ראױקן •אר האב איך געהאמ םארנאט־רט אין מײן גאט״ן־ביכר;אר יענע ריטעראריינת געסט, מיט ותצכע איך האב פערזינגצעך געהאט צו טוןי