Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 305

ויים 305 ליװגר&זויםז ברוזװװר \\װ. 9\ דיה יזיגד, זוײל זי האט צופיל געלאבט בײ דער םארשטעליומ; דער יא&אכי׳טער יזענינ ז#גט צו צו מאכן ׳מליום סיט ביגע, אויב ם׳וועט איב בדעגבען לזדװיק זאצן; יידיעזע סטודענמן האבן זיך כעשלאנן, וױיל ט׳האט זײ (אין האנאלולו) ני׳טט געװאלמ געבן סײן ױיזעס סײן װאר׳צע צו זען זאצן, און די דענירוננ( פלאנט( צו בדעגנען זאצן אהין אויױ אירע פאםטן; א ײדישע םרוי האט געיװאלט גײן אין טעאמעור זען זאצן, יהאס דעד אײםערזיכטייזער מאן זי ני׳טט געלאזט, איז זי ארא&נע׳טטדוגגען םון 18־טן שטאק״. און :אך ון נאך אזעלכע ,טיםזיגיסע־ הכסהלעך. עס איז באסת א נרויםער חידוש אויף דעם תיגסטלער לןדװיק זאץ, װאס ער דערלויבט די ד־דעסציע צו סאכן ארום אים אזא נעשטאסלאזע און ביליסע רעסלאימע. - אלץ טוז דאך האבן א שיעור! אנן װו איז דער ארטיםטן־םארײן, װאס דער קאםיגסק־־ טעאטער געםינט זיך אין זײן רשות? פארװאס דערלאזט ער צו אזא הםס־־ות און געשטאקלאזיסײס? ג. א בריװ אין דעד&קציע חשובער ■רעראסטאר םון די ״ליטערארישע בלעטער־! א־ן נום. 9 (408) םון די ״ליט. בלעט.־ דו־וסט ״סולט־בוך״ אן אנאנס: ײדיש־שפאנישער און ש3אניש־ײדישער.װערסעדבוך סון י. ל. װינאתור־. װי מ׳סען זיך איבערצײנן םון די שער־בלעסלעך און סון ד־ הקדטות צו בײדע װערטערב־כעד (װעלכע זענען אײננע־ בונדן אןי אײ\ באגד), איז גאר דער ײריט עיבאויטבר געמאכט םון י. ל. װינאקור (און רעדאסטירט םון מנשה קאנסטאטיגאװסקי), אבער דער טבאויפרײריטװזר װעחטערבוך איז םארםאסט אויסשליסלעך םון נזנפװנ?אװזװאנםױאװסיבי. אזוי אז אויך םארעניסטרירט אין רעם זעלבן כ־וככ ״ליט. בלעסער־ אין דעד א&טײלוכנ ״כײע ביכער״, דאס זעלבע איז אויך אננענעבן אין א׳־טיסל םנן ד־ר ח. נאלד אין ״ארנעכטינער ײדישן קולטור־לעבן־ (״לט. בלעטעד״ נזפ. 8—407). איך נלויב, אז עס איז א םארזען מצר ״קולטיבוך־ און אויך םארלאנג צו פאריכטן דעם סעיות. נזנעזה עאנםנזאנםינאננננעי בנוזנאנז־אײרזננז. די ײרישע ביבליאטעקן/ װ$ס בוע* קרמען אריפן חשבדן סרן אקעקסאכ־ דער גראכאך די ^יט.בכעטער״אין הײכטיקן קװארטכ (אפדיק־ױכר* 1) נ שטאס־ביבליאסעס אין ראנזניראננמ־גארנ., 2) מ־כאלע־ װ־טש־ביבליאטעק אין ואר\, 3) ײדישע ביבליאטעק אין לעבינריונננ, 4) פרץ־ביבליאטעק אין הװזנזנ, 5) ײדישע ביבליאטעק אין ר\5ט\סיי, 6) ©רץ־ביבליאסעק אין יעזיטזשאנ, 7) שלום־עליכם־ביבליאטעק אין ינזטבאזנ בײ בילגזזרײ, 8) ביבליאטעק אין ראעטזיץ(:. םװיעררלאװ), 9) ״החלוץ״ אין נזאני?, 10) נעז. ״הרצליה״ אין ר<נלאנזי\, 11) נעז. ״הצם״רה״ אין ב\?אזזפזא\\ב<נ, 12) געז. ״םרײנמ םון בוך״ אין?אלאנוײ, 13) נעז. ״תרבות״ אין בארי<זלא\\, 14) םאר״ן ״יהודיה״ אין נארננארנב, 16) םיפאלעװיטש־ביבליאטעק אין הארארענעט, 16) ״םועלי־צױן״־ביבליאטעכ אין במרטנזנזעסיטזןע, 17) געז. ״אװנט־ קורסן םאר נא־בעטער״ אין גראימננמ, 18) נעז. ״לוטניא״ אין נזאנזבאר, 19) עםנסלועכע ביבליאטעק אין בעװװזיפזל, 20) ביבל. געז. אװנט־קורסן םאר ארבעטעד אין ביננזל און 21) י. י. פרץ־ביבליאטעק אין ביונםבז. םון דער תאראדעגהער ביבליאסעק א. ג. םון ב. טיכאלעװימש שו־ײבט טען אונז, אז א. נראכאך איז אטאל געװען בײ אונז א םיסגליד אין דער ארנאכיזאציע, און איז אין אונזער שסאט אוים־ געװאקסן. ס׳װעס אים רעריבער םרײד פארשאםן, װאס אויך מיר האבן .סענאסן םון זײן באשמײערוננ לסובת די נישט־נארמענלעכע ײדישע ביבליאסעתן אין *וילן." װעגן געטעס װערק אין ײדיש חשובער סר״גט רעראקטאר! איך בעט אײך אםצנררוקן סײנע םאלכנדיסע שורות: אין צװאטעגתאכנ טיט רי סעטע־ם״ערוננען ועגען כעװען כא־ טיצן אין םארשײדענע ײרישע צײסוגגען נועגן געסע אין ״דיש. דערבײ האט מען דורככעלאזמ א״ניקע איבערזעצנכנען םון רעטעזם שאםוגכען אויף ײדיש. 1. רערנדיק װעגן רי איבערזעצוכנע[ םון ״םאוסט״ טאר מען נישט םארשװײנ! די אנכעהויבעגע ״םאוסט״־איבערדעצווננ ם־ן יחזקאל בל״כער, װאם האט זיך נעודוקמ אין 1910 אין אברהם ־ײזעכם ״אײרא&עישע ליסעראטור״. 2. רעו׳נריק װעגן די איבערזעצונכען םון ״װערטערס לײז־ן״ ךארף םען צ,ו די צװײ איבערזעצוננען םון ר. הערטאלינען און םון ט. לוריע, צונעבן א דריטע איבערזעצונג םון ש. ױרםאן (ווער־ סהערס?״רן, איבערזעצט און אײגגעל״טעט םון ש. ױדסאן). ־ודסאכס איבערזעצוכג איז חוצדעם די ערשטע. לויט דער הקרמח פון איבערזעצער איז זי גועמאכט כעװארן אין 1909. זי איז דער־ שינען פאר די אנרערע צ׳וױי, און האט אויסגעהאלטן אײנ־קע אוים־ לאגעס, כאסש קײן םא׳־לעגער האט גישט נעװאלט ריזיסירן ארויס־ צונעבן נעסעס א בוך אויף ״דיש <זע אלעקסאנדער הארקאװים בא־ טערקוננ) און דער איפערזעצער האט ראס בוך געסוזס ארניסגעבז אויף זײן אײכעגעגז חשבון. די צװײטע אויםלאגע איז רערשינען אין 1910 נאך אײדער עס איז ארוים הערםאלינס איבערזעצונג. זי איז רעצענזירט געװארן דורך ש. יאכאװםקי אין ״םרײע ארבעמער־ שטיסע״ אזן י. י. זועװין <תשרק) אין ״ײרישעס סאנעבלאט״ װען סען דערםאנט ,,םא<סס ־איבערזעצוכנען איז אויך םער װי רעכט צו דערםאכען ד״ר חײם זשיטלאװסקיס בוך ״אױב אנן םאוסס״ ענעזאסלטע שריםמן, עלםטער באכד, .װארשע 1931), אין װעלכן ד״ר זשיטלאװסקי ציטירט א םך שטעלן םון ״םאותט י אין זײן אײנענער איבערזעצוכג. 4. דרך־אגב װיל איך אויך םארצײבעגען, אז ״םאוסט״ איז אין עסלענע איבערזעצונכען מעשפילט געװארן אויף דער ײדישער בינע אין אטעריקע אזוי האט באריס טאסאשעװסקי אגיםגעםירט דעם 4 חעצעמבער 1902 אין נױ־יארק לעאן קאבריכם איבעךזעצזננ םון ״םאנסט׳/ םארים שװארץ האמ דעם 7 םערץ 1918 א־׳םגע• םירם אין כױ־יארקער קעסלער־סעאטער םשה שארס איבע־זעצוכג םון ״םאוסס״. בײדע אויםירער האבן געשסילטדי ראל ״טעםיטטא .. בײדע אויםירוננען תאבן נישט געהאם קײן אדיכת ימים. זײ זענען נעשםילם נעװארן גאר נעצײלמע טאל. םארשטײט זיך, אז אן אנאליז ,־וענן דעם איינםלוס םון געשעט ״םאוסט״ אויף איינער םון די ־סודוחריקע סיעסעס םזן ײדישן טעאטער — יעקב גארדיגס ״נאט, טענטש אנן טײװל״, ליגט אויך אויף דער ליניע םון א םארשונגם־ אדבעט ״געטע אין ״דיש״. < \ו<ז\ ױובנזז־צװי־ג. כױ־יארק, 12 א&ויל 932ב געשמאקל$זיקײט די סענ איז איבער די װארשעװעו־ ײדישע נאסן פאנאכדעונע־ טײלט נעװארן אן ״עג<ז<זז־א־א\י<זגאב<ו״, — א ביליק בלעטל םיט אזעלכע טינע שרײעכדיקע אזנטערקעםלעך: זזיזזועב איז <זט\ג<ז גמ\\אר\ (םון אזגזער םםעצ־עלן קארעם־ פאכדעגט)! א פרױ רא<ז גמב\יר\ א?יגד אי\ םעאםערז זזירער 9אגרא<זע\ אי\ זזאגאוזוזז 3\\ יא9אזיטז\ בראזזזו זנװבנזםזזארו ג\\ א יזגגטר טזײגער גרזי. עןגז־מזיג אובאזנז גזזזגז *ײ\ זזארסיג. א רינמרע הױ\>. אונטער אם רי אלע שר״עכדיקע קעםלעך קזםען עסלעכע ״,הכטתדיקע־ שורזת, װאס פארבינדן אט די ״ש&אנעגדיקע כײם ט־ש די כאסטשםילן םון לודװיק זאץ אין קאטיכםקי־׳סעאטער אין דער םיעסע ״דער לײדיקגײער־. היסלער אח םשונע געװארן און די דאקטוירים האבן אים געראטן צו םארן קײן װארשע זען לודװיק זאצן; א םר\י תאט נעגוירן א קיגד אין טעאטער, א זיבן־חדשיס־