Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 298

4 לילזטראריטט בלטיזעו ןץײ. 9י ופו*.) אשן װערט נעפירמ אין דער םארם םון א םארנלײך םון דעס נרו״םן רוםײמן סינםטאעד סיטן רעגראדירטן, כאלמודנרימז מיובא־ דור םון פאשיזם אין דער ײדײשער םביבה״... ״אין משך םון צוױי יאר — ענריסט דער בעא־ת׳םובהניק מ. עריק — האב איך אצזא ׳צוין צו םארצײכענען א הי&יע ביסא םעצערן..." אבי סיר האבן דא נעמײנט, אז אאץ, װאם מ עריס טוט דארט, איז הדרע, און א׳ז גאר דער ״פאשיםטײשער יידי׳שיזם״ םון ׳ײילנער יױוא איז ״הצ״נבירגערלעך״ און ״נאציא׳נאדיטמיש״! און נאך אזא דעדנידעדיסטעד, זעלבסטבא׳עפײענדײזע־ כא־ ־אהטעריםטיק פון אײגעגער לאנניאר־קער ארבעמ, האט סען נעקענט .ו״נען, אז ס׳איז שוין נומ, אז דערםים האט זיך שוין ם. עריק אפנערײניהט פון אאע זינר, — װײזט זיך ארוים, אז ם׳איז נאך װ״ניה. ידער םדעזידױם םונם אינםטיטוט האט אויױ זײן זיצוננ דעם 23־טן סעדץ 1932 אננענוסעין צוױ׳טן אנדערן אזא רעזאאוצי׳ע װענן סאסם עריק: ״רי ארבעמ פון ח׳ ס. עד־׳ק (װאם שט״ט זינמ 1929 אין די דייען פון דער םאװעמי׳סער װ־םנשאפט) פון די יארן 1923—1929, א״דער ער איז געקוסען אין ראטנפארבאנד, זענען קאײנבירנעד־ לעםע, ײד־יעיסטישע מיט אן עלעקטר־שער קויצטור־היםטארײעעד סעטאדאצאנישער א״נשמעלוננ. אין א רײ זיינע ארבעטן פון יענעם פעריאד וױיזט ח׳ עריק א־ויס באשטיסטע דאדיהאלע טענדענצן, עס איז אבעד נישט סער, װ- קאײנב־רנעדרעך־א״נטעצינענט־שע ״פראנדע״ איינם הייטישן ײדישיםמײען נעסויזעכסם. א געײיםן קער צום מאדקםיזם מאכט דער ח׳ עריק נאך ז״ן קוסען אין דאטנפארבאנד, אבער אויך דאן סאבט דער ח׳ עריק אין זײניע אירבעטן א רײ װיכטיקע אנטימארקסיםטישע פעאערן, און װ״זט א׳דוים צומאא נײצט״א״סנעאעבטע רעשטאעך פון ײדישיזם. אין דעד ׳דעצענזיע װענן נ. שטיפם ברעסטאמאמיע, װו דער ח׳ ער־ק שטערט ריכטיק די פ׳־אנע װענן דעם בורזשואזן כאראק־ טעד פון דער השכצה, קריטיקירט ער שטיפן נישט םון די לענינישע פאזיצ־עס, און א רײ ײדײש־םטישע שטעיאן אין ח׳ שטיסס כרע־ סטאמאטיע װערן םארשסיחט. דעמזעאביקן פעאער האט אויך דעם ח׳ עריקס ארבעט ״נײע סאטעריאאן װעגן אייכ׳אען״ אין דער סינסקער ״צײטישרםיט״ ב. 5, ײו ח׳ עדיק פארש׳מיידט דעם ײדישיםטישן כאראקמער םון נ. שטיפם ארבעט װענן איי׳כלען און נרענעצט זיך נישט אפ םון זײן אײנעגער אײכצ־ארבעט סון 1928 יאר. נישט נענוננדיק איז אויך ח׳ עריקם קריטיק םון וױינריען אין ״ביבא־אנישן זאסלביוך״ און אין זאמלבוך ״םאשיזידטער ײרישיזם״, וײ דער ח׳ עריק גרענעצמ זיך נישמ אפ פון זײן בוך ״די געשיכטע פון דער ״דישער ציטעראטוד״, און קעספמ קענן ײײנרײכן, מראץ דער;אכצעד שארפקײט, סון ׳נישט־מארקםיםטישע פאזיציעס״. ה״םט עם, אז סאקם עריק א־ז דעד זעאבער ״םארשמ־רע־״, װ־ סיר ארע זינדיקע, און ער קרענקט עד־הױם אויף דער אומהײא־ באידעיד ק־ענק, װאם הײםט ײדישיזם. די קרעינק, װאם אי נ. אוים־ אענדעד, אי מ. וו״נעד, אי נ. שטיױ און במעט אצע ״דישע ש־יפט־ שטעאעד איידן, דחמנא אצ־לז, אויף א־ר. א 0^ יײס 298 ם׳איז קאײגבירגער׳לעכע פראנדע, ה״מישער ראדיקאייזירן, נאך איץ נישט ארויםנ״ענדיק פוינם תחום פון ײדישיזם״. דערנאך נײט איבער ם. עריק צו זײנע ארבעטן, װאם עיי האט געשריבן און פארעפנטלעכט אין ,־אטנפארבאנד, װו ער נעםינט זיך זינט סעפטעמבער 1929. אױך דארט איז ער װײט נישט אין ארדענונ:, און ער זאנט: ״מ״נע ארבעטן םון סאנועטישן פעריאד װיטלען סון א סך םעלערן, װאם נעמען זיך דערהויםט םון א נישט־ גענוגנדיקער באװאפענוגג מיט דער טעאריע פון טארקסיזם־ ^עניניזם. מײן אקסענפעלר־ארבעט (אין דער מינסקער ״צײטש־־םט״ ב. 5), די ערשטע;רעםערע א׳דבעמ, װאס כ׳האב נעשריבן אין םאװענהפארבאנד, איז נאך ה־פש סעכאנ־סט־ש, ״עק^נאמ־סטיש״, — א כאדאקטעדיםטישע דעדשײנוננ פאד אן אנפאננער אויםן געביט פון מא׳רקםיםמ־שין אנאאיז פון ציטע־אסיי־ױוערק. אין דע־ קאמ־ פאז־צ״ע־ם־אנע קײקצ איך זיך אם־צו אראפ אויף סערעװערז־אנ־שע פאזיצ־עם (ז״ז 145—153). די ׳רעצענזיע אויף שט־פם כ־עםטא־ מאט־ע (סינסקעיר ״שמערן״ 1930, 1) שטעצט ריכט־ק די פראנע װענן בורושואזן כאי־אקטעד פון דער השכלה, קענן שטיפם טעאריע װענן די משב״צ־ם, וױ ״אנזאנער פון קצײנבירגערצעבעד דעסא־ ק־אטיע״, אבער טעבאנ־םט־ש־עמפ־דיש, נ־שט סון די אענ׳־נ־םטישע פאזיציעם. א דיי ײד־שיםט־שע א״נשטערויננען פיונם ח׳ שט־ף װערן פא׳דשמ־דט. דעמזעצב־קן פעיוער האט אויך די אדבעמ ״נ״ע מא־ טעד־אלן װענן א־יכליען״ א־ן דעד ם־נסקעיד ״צײטשדיפט״ ב. 5. א־ך קװאציפיצ־ד נישט אפן שט־פס ארבעט װעגן א״כצען װי א ײדי־ שיםט־ש׳נ, סו־ענע׳ז זיך אויך נ־שט אפ פון מײן איינענער אײכצ־ א־בעט פון יאד 1928 (פ־יאצאגישע שריפטן פון ײװא 1929 ב. 3). א ש־װע־ע־ פאא־טיש־ער פעלעיד א־ז אויך נעװע;, װאס אין מײן דע־ צענזיע אויף װײנרײכס בוך װענן דער אצטײד־שער ציטעדאטור (א־ן ״ב־בצ־אגראםישן זאסצבוך״ און אין זאסלב־כ׳ע־ ״פאש־זײמ׳עד ײד־ש־זם א.־ן זײן ײיסנשאפט״) האב א־ך זיך נישט אפנענ־ענעצט פון ס־־ן א״גענע־ ײד־ש־םטיש־ער ״נעשיבטע פון דער ײד־שער צי־ טעי־אפ־־״. פא־קעיד׳ט, קעננגעש׳טעלט וױינרײכם בוך סײן אײנעגעם, כאטש אין םך־הכל זענען בײדע װערק א ם־אדיוקט פונם זעצביקן קלאס. אנדערש•;עזאנט, איך האכ װײנרײכן אטא׳ק־ידט פון זײנע א־ינענע פאז־ציעס, מיט זײן אײגענעם װאפן, נישט ט־טן םארקםיס־ ט־שן װאםן״. א&כענרענעצט ז־ך פון דער אײנענע־ ״צ־טעועוט־ר־געשיכטע״, שלאנט זיך מ. ע־יס עצ הטא פאר זײן ארבעט אין 1930 בײם צו־ נויפשטעצן מיט נאך צודי חברים אן אנטירעציניע׳זן ציסעדארישן צײענבוך, און ער באשטעטיקט, אז ס׳איז ״אין תוך אן אויפקצע־ רעריש• בוך, אן עצעקטיש־־אקאידעמישער״, נישט א קעמפעדישער פי־איעטאיד־ש־־אמיע־םט־שעד צײענבוך״. און אפיצו װענן זײן חוצפדד־ק־הםקר־ש־ן ביכל ווענן שצ׳ום אש־ זאגט ט. ער־ק איצט, אז ״א״ניקע פעי׳ערן ׳װיל איך נצײך דא פאדצײבענען: װענן ערשטן פעריאד פון ״בונד״ — ביז 1903 - דעד א־ך װ־ ווענן א פארקצײנבידנערצעבטן, נאציאנאצ־םטיש־ נעײאדענעם ״בונד״, בשעת דעד ״בונד״ איז צכתחיצה;עװען א קאײנב־־נעדלעך־נאציאנא־^־סמ־ש־ע אדגאניזאצ־ע. א םאידד־יםצע־ כעד ^אפםוס א־ז, װען דעד אנאצ־ז פון טא׳יסמא־ם ־שפעה אויף _ װאדשעװעד _ פילהאדמאגיע דאכערשטיק דעם 5־טן מאי 3 ג מ. קדמט פאר א גרויסער סימפאנישער האנצערט פוץ בארימטן דיריגעבט עדמובד ז י ג מ א ז װעלכער װעט דיריגירן מיטז װארשעװעי ,פילד־ןארמאביע־ארקעסטער״ סיס דעם אנםײל םון לאועראס םון שןן*ען־קןנקורס באלעסלאװ קאן בילעטן צו באקומעז אין קאסע פוז״פילד־ן^רמאניע״