Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 297

ריוזמדאויגגיגו גירטסיצר ו\גו. 9\ ^₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪/₪₪ זייט 297 ₪₪ ט״גונג, דארז* טען סריער סון אא*ז *רנאניזידן סיסטעבאסײןיע קןונצערטן םיט געהעדיקע דעדסלערוננען, ומןלכע זאלן *ור־עפירן דעם װײניס־באהאװנטן עולם אין דעד סטרוקטור סון די סאמטא־ זיציעס און כאראסטעד סון די פארשײדענע מוזײמלי׳נזע סטילן. טען דארף צונעװוינען דעם אויער צו הערן םוזײנ סוגקמ וױ אונזער אוינ איז נעײײנט צו זען בילדעד און סארשטע׳לוננען. עס זאל נישט זײן בלוח עםאציע, נאר אינטעלעססועלער באװוסטזײן פיז דעם, װאס טען העדנג — עם איז א׳ויך נויטיק צו דערציען דעם ׳יוננן דור אין די סאלקם־און םיטל־עזו-אן צו םארשטײן און אוישנעמען םויזק, טונקט װי םען אערנט די ױננט צו פאדשטײן בלעױלײ אנדערע נעגגשטאנדן. עס איז אויך געװונשן, אז אין די שולן זאלן ארגא־ ניזירט װערן םוזיקאאע קאובן, אין װעאכע די ױננט זאל זיך נע־ װיינען ליב צו באקומען םוזיק און אלײן זײן סעטיק אין ססעציעלע שילער־ארקעסטערן, װעאבע דארפן אװעסנעשטעלט װערן אויױ אן אםת־קינסטלערישער תויך. — אויך די פדעסע, םײ די װעפנטאעכע און ס״ די טענאעכע, רארםן װידמענען כיעדער ארט םאר םוזיק, נעבן אםט ביאניאםיעם םון באריםטע אאטע און מאדערנע םיזיקער. אבעד דאם א־ז שוין א באזונדעדע םראנע, װאס םאדדינט גאר א ספעציעלן שמועם. ן װ. װיסן, אז אויך אט די אינסטתםעןנטן זועון באהערשמ דורך ײדן. די ערשטע צוױי םאגאטיסמן אין נױ־יארקער סיטםאניע־ארקעסטער וענען ײדן (קאן און סאװאר, — ד#ר צװי״מער טײנער א קאלענע סון פעטערבורנעד קאנסזא־זזאטאריע). דער עדשסער סראספעטיסט אין באריטטן םילאז־עלםיער ארקעםמער איז א ײד, סאלי קאהן, א קי׳נםטלזור םון דער ערשמער םרדגה. אין דעטראיטער םיטםאנ״ע־ ארקעסטער איז דער ערשמער םלײטיסט א ײד, אויך די עדשסע סצארנעטער און טראסםעטער אין נױ־יארקער סיסםאנישן ארקעסטער וענעז ײרן. א׳ון װי איז בבלל איצט דער צושטאנד םון סוזיק און סװיסער? וױ באקאגט, האט די מעכאנישע םוזיק (גראמאםאן, ראדיא, טאן־ פילם) נעהאט א סאלאסאצע װירקוננ םאר דער םארשפרײטוננ פון םחיק, עם דערנײען איצט רי סװיק־קלאננען אין אדעלכע ערטער און קרײזן, װעלכע װאצטן קי״נ׳םאא נישמ נעהאט די םענלעכקײ׳ט צו נעניםן םון םװיק. סון דער צוױיטער זײס אניעו־ האט עס נע־ בדאבם צו א שטארקן מאטעריעלן קרװים אין לעבן םון םיל מיװיקער. עקאנאםיש איז די טוזיקאצישע װעלט שטארק דערדריקט. און עס איז איצט מיטיק, אז דאס פובליקוס, װאם איז אדאנק דער מעכא־ גישעד םוזיק צונעצויגן נעװארן צו דער קלאננעזײועלט זאל קומען אין קאנטאקט, אין פעדזענלעכער בארירונג םיט די םחיקער. אין דעם זין דארף די נעזעלשאסט סארנעסען נעװיםע שריט. לויט טײן מאקם עריק װעגז זיר אװ זײנע װיםנשאפטלעכע ארבעטן װערק האבן געדינט א באשטיםטן קלאס, אויםגעדריקט א באישטיסטע פאל־טיק. ״די ״קאנ׳םטרוקציע־שטוד־ען״ — זאנמ וױיטער ככ עריק — זענען א ײדישיסט־ש ביכל, מיט א םארסאליסטישער טעסאדאי׳אניע, םיטן טעז־ס םון איםאגענטער באװעגוגג םון זשאגרען. בלויז אין דער אפהאנדלונג װעגן ״ב״נאכט אויסן אלטן סא׳־ק״ םילט זיך א לײכטער אגליויף םון קלײגבירנערלעכן דאדיקאאיזים — א־ן דער קריט״ק פון דעם ײדישן איםפרעםיאניזם םון דעם רעאקציע־פער־אד צװ״שן צװײ רעװאלוצ־עם. א רענרעם אין אידעאלאנישן זינען איז דאם בוך ״װעגן אלטײדישן דאמאן״ (1926). די ציל־א״נשטעלונג איז דא א ײדישיסטישע — דערוױיזן דעם ״אלטן יחום־ סון ײדיש, דער מעטאד — א קולסור־היםטארישער, אין דער פארם םון דער ■דײטשער םילאלאניש־היםטארישעד שערער־שול. א נעװיםן װערט קען איצט בלומ האבן דער מאטעריאל, װאם װערט דארט געבראבט, און זיין םיסטעמאטיזירוגג אין מײן אזוי־נערושענער ״שפילמאן־טעאי־יע״. אבער ד• אויסטײטשוננ, װאם איך ברעננ םאר דער שפילמאן־ליטעדאטור, איז א קולםזר־היסטארישע און ססילא;־שט־׳ר־כטיס. זי טײטשט נארנישט, יזי דערקלערט נארנ־שט. אזא מעטאד קאן העבסטנס בלוח רעגיסטרײן, איון דאס אויך לױט אויסערלעכע םימנים, םמילא פלאנמערנדיק און םארקריפלט״. א&נעסאדטיקט זיך םיט די םריערדיקע ארבעטן, נייט מ. עדיק אריבער צו זײן ״נעשיבטע םון דער ײד־שעד ליטעראטור״, און עד זאנט: ״עטװאס ראדיקאלער, — קלײכבירנערלעך ראד־קאלעד. — איז מײן ״נעשײכטע םון דער ײדישער ליטעדאטור פון די עלטםטע צײםן ביז דער השכלה־תקוםה״ (1928). דער מעטאי־ — אן אויס־ געשסראכן קולטור־׳היסטארישער, מיט אלע זײנע ״מעצות״... יױימער םוגם ״סטיל פון דער עפאכע״ בין איך נישט רערגאנגען. עס םעל<4 לחלוטין רער קלאסן־אנאליז. דער היסטאדישער פראצעם אין דער ײדישער סביבה איז איזאלירט םונם אלנעםײנעם לעבן אין לאגד.' םא־אן א נעװיסער אנלויף פון קל״נבירגעדלעכן ראדיאקליזם: אפא־ טעאזירט די שפילמאן־דיסטו;;, קריטיקירט משביליש די מוסד־ ליטעראטויר. עם בלײבט אבער בײ קלײגב״רגערלעבער םראנדע אין ד־ נרענעצן םון ײדישװס. אזא טין פראנדע באדײטן אויך מייגע דעמאלטיקע ארויסטרעטוננען קזענן נאציאגאליסטישן און קלעריקאלן טשאר אין אפאטאשוס טרילאניע ןנעחהוקמ אין דער װאירשעװער ״ײדישער ׳װעלט״), עםנטלעכע ארויססרע׳טױ״עז קענן אשן, ראױימיטן און זײן טעאר״ע װענן ידעד מיסיע םון דער ײד־שער לימעראסור, קענן װילנער װיסנשאםסלעכן אינסטיטוט (אין דע׳ר װארשעװער (״ײדישע װעלט״ און אין קיעװער ״ײדישע יעפראך״) א.א.ױ. — צוריק טיט עמלעכע וװאכן (רעם 26 םזוברואר — 3 מערץ 1932) איז םארנעקומען זױן קיעװ א פלענום םון דער ליטערארישער סעסציע םונם איגסטיסוט םאר ײדײשער פראלעסארישער קולס־ר נײ דער אלאוקר. װיס. אקאדעםיע. דער ציל סוגם פלענום איז געװען: ״דװכצו׳קוקן די ביז־איצטיקע פראריקציע פון רער סעקציע און םון איירע אײנצלנע םיטארבעטער אין שײן םון סטאליגם בד״װ, אוים־ ציורעקן די אגטיסארקםיסמישע, בורזשואזע א׳ון קלײגביתנע־לעכע קאגטראבאנרע קודם־כל אין די ארבעםן און אויסנאיבעס פון דע־ סעקציע״. עס זענעין אויסגעהערט נעװארן םארטראנן פון ט װינער, כג עריק, א. נורשטײן, זעכצער, אין װעלסע עס זענען זײעד שארף קריטיקירס נעװארן די אויסנאבן םון רער ליטסעקציע און די אר־ בעטן םון אלע װ״םנשאםטלעד און שרײבער, װעלבע האבן אנטײל־ נעגוטען אין די איויםנאבן. אין דעם חי״סן קרײץ־פײער האבן זיך נעסונען אלע אן אויסנאם, יעדער אי״נער האס דערבײ באשולריקט דעם צװי״טן אין קליעביומערלעבקײמ, אין ײדישיזם, אין אגטי־ לענינישקייט א. א. וז. זײעד שארף זענען נעװען די דיסקוםיעם גאך די סארטראנן, אין װעלכע איינער תאט םארנעװארםן דעם צװײטן, אז ער ״םארשמירס״ רי איינענע םעלערן א. א. װ. דער האםעו־דיקעד, שטאלצער כנ עריק האט נאך זײן נרויסן, או׳יםםירלעכן, צעשבועטעדנריקן םארטראנ (װעגן אנדערע ״םאר־ שמירער״) נענעבן װענן זיך און װענן ױינע איעענע ארבעטן אזא כױן באראקטעריסטיק און אפשאצוננ: ״טײן װיסנשאםסלעכע טעטיקייט םאלט צוגו־ף טיסן אפנ״ג פון רער נאצטענשעװיסטישעד פועלי־צױן־פאדטײ אין פוילן. איך בין אװעק םון רער דאזיקער פארטײ םון סאצ־אל־םאשיזם אין דער ײדישער םביבה אן אנטוישמער, א׳ון אין מײן אװעקנײן צו ״ריעער װיסנשאםט״ און גישמ צ,ו דער רעװאלוציאנערער בא׳װעגונג אין פוילן, װאס נײט אונטעד דער אגםירתונ ם׳ון דער קאטפארט״, האט זיך בלי־׳םם׳ק בולט אויסנעח־יקט יענע רעאקציע, װאס האט נעגוסען באהערשן נרויסע טײלן פון קלי״נבידנערטזם איז פוילן נאך רעם ׳-עװאלוציאנעדן שםורם פון די יארן 1919—1921. און אויב אין םײן ערשטן ביכל ״קאנסטר׳וקציע־שטח־יען״ (1923—1924) תאב איך נאר נעשריבן ווענן פרצן, האט זיך אין םײנע וױיטערריקע ארבעטן אלצכיער נעםילט דער דדאננ צו אגטלויםן םון דער װירקלעכ־ קײט, און איך בין אלץ־נרינסלעכער אנסלא&ן — ביז אין די טי־ םענישן פון םערצגסן יארהונדערכג א״ך וזאב זיך םארנדאבן אין שטויב פון אלטע סאגוסקריפטן און ביכער, — אבעד, גאטידלעך, אז אויך דא האט מיך רעריאגמ דאם לעבן, דטר קלאםנקאטױ ארום. נישסא קײן אפאליטישע, ״רײנע״ װיםנשאסם, און אויך מײנע