Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 296

לימפראױסס!למזטו ויגז. 9ג ן8\4.) /ייס 296 ײדז איז דעד םאדעדנעד םיזיה (8 שםזזזם םיםן ב^ק^נםן ײדי־ש/ םזז ןע זזרםתד ז'נם$ן) ציש־ער װעצט איז פיצ גרעםער, <וי גזען קאן זיך נאר םארשטעצן, און די צ$צ האצט אין א״ן װאסםן. איך װער אסטסאצ *וצײן איבעדאיעט סזן אט דער גרזיסער ראצע פון ײדן אין דער םזזיק, און בצ״ב םארגאםט םאר אס דעם רעמעגיש. עס איז דאך עאראן א םײנוננ, אז ײדן זעגען בצויז באגאבטע אוים9ירער םון םוזיק, און נישס אירע טזאםטר. םיר האבן אבער איצט זײער באנאבסע ײדן קאסםאזימארן, און זײער צאצ איז זײער גרריס איז אסעריסע ־עפיצט איצט די הזיפט־דאלע אין דער מזזײואצי׳םער װעצט דעד ײדישע־ קאסםאזיטאר אצעםסאנדער בצאך. עד איז נרוים אצש קאם־ םאניםט איח אצס צערער םון קאטסאזיציע. צאזאר םאםינםק־, דע>־ באוװםמער ״ד־שער םװיקער, האט געסונען אין אםעריקע א רײך פעצד םאד זײנע מאדערנע קאטפאזיציע־שאפוננען. די פוזיקאצישע װערק פון אכראן זענען א נצענצנדיםער םאטעריאצ פאר פידצער. עם איז אינטערעסאגט ,אז דעם װינטיקן פאססן־אינספעקטאר פון אצע תאנסערװאטאריען אין פ־אנקרײך םארנעסט א ײד אנדדעי בסאך, — באקאנטעד קאספאזיםא)־, שיצער און נאבפאצגער םון באריםטן םאםנע, ער איז אויך פראפעםאר פון רער גרריסער;אציא־ נאצעד קאנסערװאטאריע אין פאריז. — דער ױכנער צאדזער קאמ־ פאזיטאד אצעקסאנדער טאנצטאן איז זײער *־אדוקטיװ, א<ן זײנע זאבן װערן כםדר ׳נעשפיצט דורך פארשײדענע ארקעםמרען אי1 םראנקרײך און א־ן בעצגיע ער םאבט יערצעך א ר״זע איבעד אפע־ ריקע ם־ם נרניס דע־פאצנ. די םראנצויזישע ײדן האבן ארניםגערוקט א רײ נרויסע םאדערנע קאספאניסטן, צזזישן װעקכע ארטור האנע־ נער איז די שטאדקםטע אינדיװיד׳־אציטעט. אנב, זײנע א זומער־ פאסטאראצ ניב איך אויף טײז קאנצערמ אי] װארשע. האנענע־ בא־ חע־שט גקענצנד אצע נעב־ט1 פו] סוזיקאצישן שאםן — סיםםאניע, אראטוארױם, קאטע־אצע מוזיק, צידער א. א. װ. א איגטערעסאנטער טוזיקער איז דער ױננער ײדיש־אסעריקאנער איזידאר פריד, ער געװינט איצט אנערקענוננ אין פאריז. איך װיצ גאך אנרוםן דעס םוזיקער יאאכים סענדעצסאן םון װארשע, װאס װוינט איצט אין פאריז, ער האט געשאםן א רײ םיםםאנישע װערקנ װעצכע האבן שסארק אניסנענוסע] אין פאריז און בערצין; זײן קװארטעט װערט אויםנעםירס םון באריסםן ײדיש־אזנגארישן ראסד,־קװאדטעס. און נאך א נאסען: דער טשענסטאכאװער ײד אצסרעד גראדשט״ן, װאם זיינע קאטפאזיציעם האבן קונה שם נעװען און עם שפיקמ זײ דער באריסטער פיאניםט ארםזר רובינשט״ן. — און םיסא! צאקם, א<יך א <וארשעװער ״־, װאם איז באקאנט נעװארן םיט ז״נע םיספא גישע וווערק״ <וי אויך אצס פיצם־קאספאניסס — אין װין צעבט דער באקאנטע־ פיאניסט און קאספאניסט ױצױס װאצפסאן, ורעצכעי תאט צ<וישן אגרערע נעשאםן זײנע באקאגמע ײו־ישע ראפםאדייע פאר םיאנא און אדקעםטער. אט די רשיטה <ואצמ איך נעקענט ציען און ציען. — איך װעצ אויך דערסאנען אייניקע װיכטיקע דיריגענסן־״ח, װאס זעגען איצט נוט באקאנס אין דער סוזיקאצישער װעצט: אםיפ נאבדיצא־ װיטש אין אםעריקע (אנב, ער האט חתונה נעהאס מימ דער טאכטער םון טארק טװען); ארטוד רארזינםקי פון פויצן, װאם האט די צעצטע פאר יאר נעטאכמ א םערקװירדיקע קאריערע אין אטעריקע: איננאץ נײסארק פון זוצאצצאװעק — ס״ן קאצענע פון צ״פציקער קאנםער־ װאטאריע, — א״נער םון די סאצענטםוצסטע דיריגענטן אי1 אײרא־ פזנ — און דער װארשעװער ריריגעגט בראניסצא<ו שוצץ, װאס איז ערשט צוריקגעקוטען םח אםעריקע, װו ער האט געהאט נרוים ױערםאצט און װאס געהער צ< יידישע באריסטע פידצער און פיאגיםטן איז ראך אפנערעדט. דא נישט צאננ תאס איר וזאך נעהאט אין װארשע אזא וװגדערבארע איבעראשונג, <וען בײם שא*ען־קאנקורם תאבן ״דן געתאט דעם גרעסמ[ רערםאצנ, — םון 26 האבן א 22 נעקראגן פריזן. — אבער איך <ויצ ציען אייער *ויםסערקזאםקײט אויף אן ,,אגטדעקוננ״, װאם אייך האב נעסאכט אי1 אסעריקע. עם איז אצעטען באקאנט, אז ״דן זענען נוטע םידצ־און װיאצאנטשעצ־ י שפיצוער, אבער או ײדן זאצן אויך זיח נוטע שפיצער אויף בצאדי אינסטרומענמן? און װי בין איך דערשטויגט נעװען זיך צו רער־ אין װארשע נע־ פינס זיך איצט דער באקאנטער דייינענט ערסונד וינטאן, ײעצכער דיריני־ס דא טיטן װארשעװער םיםפאגישן ארקעם־ טער אין דעד ״פיצ־ הארםאניע״. דער ה׳ זיגמאן האט באװכט אונזעד רעדאקציע און אין א צעננערן שפויעם האס ער זיך נעטײצט סיט זײנע באאבאכטזננע; א<| :עראנקען איבער דער דאצע פון ײדן ־וין רעד הײנטצײטי־ קער םוזיק. עדםונד זינםאן איז אצײן א פויצי־ נוװזװױ זיװזא\ שער ייד. געביירן אין פעטריקאװ, האט עד זײן ערשטע סוז־קאצישע ביצדוגג באקוסען בײם באײוםםן פעטריקאװער פידצער שצסה װײגטרװיב, װאס איז געװען אײגער פון די בעםמע ײדישע קצעזמער אין יענער געינגט. ז״ן העבדע־שער צערער איז געװען דער געשיכמע־פארשער משה פיינקינד, דער פאר־ פאסער פון דער געשיכטע פון ײדן אין פעסדיקאװ. ״ם״ן ערשטע פידצ — רע־צײצט ז־נמאן — האט סיר ׳געקויפט םײן זײדע, מײן טאטעם םאטער, מענדצ הערץ. איך האב נאך םון קינרװ״ו אן ציב געהאט סוזיק, א׳ון סײן פאטע־ האט טיר גערן נעצאזט זיך יערנען פידצ, אבער כשופ־אופן נישס געװאצט סאכן םון םיר א פראפע־ םיאנעצן מוזיקער. ער ר״אט נעהאצטן טוזיק פאד א צוקסוס, פאד א פארנענינן פאר זיך נופא, אדן ער האמ בעסער נעװאצט זען טיך פאר א דאקטאר אדער סוהר. — אין 1905 האב איך געסאכט א טריט, װאם האט באטײט א <וענד<נג אין סײן צעבן. איך בין אותק־ נעפאדל קײן צ״פציק, ארייננעטראטן רארט אין ידער קאגסערװא־ טאדיע, װאם איז נענרינדעט דורך דעם באריסםן קאספאזיטאר פעציקם מענדעצםאן־בארטאצדי. דא האב איך פאדנעזעצט צו צערנען פידצ־שפיצן, און דא, אין צײפציק, האב איך נעשפיצט אינס אר־ קעםטע־ פונפ רירינענסן־קצאם בײפ באריסטן טייטטער ארטור ניקיש. איך בין רערנאך צוריקגעקוסען קײן פויצן א<ן געשפיצמ פידצ אין ״פיצהארטאניע״־ארקעסטער אונמער דער דירעקציע םון פיטעצבערג א<ן בירנבױם. איך האב דא אין װארשע שט־דירט װײסער פידצ־שפיצן בײם גרױסן פידצ־םײססער, רעם סעו־קודירדיקן ײד איזידאר צאססא, װאם איז פארבציבן א רעציניעזער ײד ביז זײנע לעצטע יאו־1. — שפעטער בין איך נעװען א יואר צ״ט אין פעטערכורגעד קאנפעדװאסאריע, *ח דאן װידער אזועק קײן צ״פ־ צינ, ביז די װעצט־מצחסה האט אויםגעבראכן, און דאן בין איך אװעקנעפארן קײן אסע־יקע, װ< עס הויבט זיך אן פאר מיר א גײ טוזיקאציש צעבן. אין שיקאנא האב איך געגרינרעט א קאאפערא־ טױון ס־ספאנישן ארקעסטעד, טיט װעצכן איך האב דירינידט צװײ יאד. שפעטער דאב איך נעשפיצט און דיריגירט אין פיצארעצפיע און אין אנידערע נרויסע שטעט. א פײנע דערינערונג איז פאד םיר םארבציבן סיין שפיצן רי סאצא־נוסערן אין דיער ״הביטה״ אינם ״דיבוק׳/ איך בין א צעננערע צײט נעװען פראפעסאר אין דער םיצאדעצםיער באריסטער ״סעטעצסענט סוזיק־שוצ״, װו איך האב;עהאט אצס קאצעגן די באריסטע םידצער קארצ םצעש, טיכאצ פרעם, םישא מישאקאװ, רי װארשעװער אצפחעד פײדען און איזראיצ שיעקערקא, — אגב, אצע פינף ײדן, און איך א זעקססער. איך טוז אײך זאנן, אז דער אנטײצ םון ײדן אין דער םװיקא־