Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 295

* דיסינוואדיסזגן בלגוסיגו \\\ז. 9\ ן8(4.) 295 ױים נ״ פדענק/עז^דיז א ק ז ש א ו ן א 3 י ס לבזגז בלזײג 9'\ \נגיג\ג־{\גז סי4(ר$ז אי\ בי\יל\\ ײרן, װעלכן זײ האבן טריער געסאנט מיט דער בלאטע צו גקײך. און אזעקכע נעדיכטע םארבן װי די ט8ר.אס ־זזבן םאר דער גענא־ טױוער ז״ט, ־זזבן זײ אויך םאר דער פאזיטיזוער ז״ט םון ײר|• די ײדי׳טע ראמאנען םון די ברידער טאר$ זעגען םול מיט ׳טטעלן, װערכע?ועגיען אויסנעסײט׳טט .ווערן אקס ־טבח פאר ״דן און םאפויר, אקם געגאטױוע שטריבן. בײדע — אי םיקאםעמיטן, אי אנטיסעמיטן, קענען זיך טיט דעד גקייבע רעכם, באגוצן מיט זײערע ״רײטע װערק, אקס באװײז םאר זייך. דאס, ׳זזן<ס די ברידער טארןו ז״יכן איבעדתויםט איז: עזןגאגזי?. זײ איז קינםטקעריש נמאם געװארן רי אײדאפעישע מאגאטאגעקייט, די אויסגעטרעסעע איגהאקסן, םעגטימענטן, סױזשעמן, און ז״ ■$נן זיך איגםטיגםטיװ, נןוך דעד עקזאטיס. גןזך נײע טיענטיטן. ג*זך נײע טיפ;. זײ האבן אנגעטון די ביקס אויך די פק״עעס און ארוים אין װאקד צ.ו זוכן הױת פאר יזי״ער יאגן זיך נ*ך... ׳ןנגעני׳ם. דאם געיעיג אקײן איז פאר זײ א געגוט. א תעגוג. א דערגרײכונג. ארױסי$גן דעם טיגע־ פון ז״ן נאדע, אים פארסרײבן צװ־שן רי בײםע־ סון װאקד, אים העדן ברוםען, אים זען אין ז״ן װיקדקײט, אים םיקן אוגטעדן םײער םון ביקם, ד$ס *קײן איז די גדעםטע הגאה און באקוינוננ םארן יעגער. יעדעם מאק, װאם די ברידיער טאדא כאפן זיך ארײן אין א שוק, צװישן ײרן טיט קאפאטעס, מיט קק״נע ה־טעקעך, םיקן זײ—װאקט איך זיך יװעטן—װי דער ׳נקיקקעכער יעגער, װןזס האקט בײ באזינן ז״ן חיה. אזעלכע געםיקן האבן די בדידער טארא, זוען זײ רירן זיך צו צו ״דן. א שארםער אויסנאם פון ז״ערע װערק איז: ״װען ישדאק איז קעניג״. דאס איז אן אופײיריטז װערק חורך און ד\רך. איך בין נישט םון די, װעקכע באקײדיקן זיך ־טנעק. איך האקט, אז ײדן זענען בבקק ציו עט&םינדקעך און שרײען צו אפמ און צו שגעק װעיגן אנטיסעמיטיזם, ,,װען ישראק איז קועגיג״ װענג םיט רעכט, טיח באקײדיקן *קע ״רן, װי באװאםנט ם׳ז#וק גישמ זיין: קעגן דער איבערגעט־יבעגער םײנםיקנקײט. עס איז נישט מעד קײן םארב־װ־דמואזיטעט, עם איז, ברוטאק גערעדט, אםענער אנטיסע־ טיטיזם . די אקע קײענער פון די ברידע־ טאר1# װאקמ איך ,־אטן £־יער קײעגען ״װען ישראק איז קעגיג״, און דאן זײעדע אגדערע אכן. אין אזצ ארדנוגנ װעט דער שארפער טעם םון ״װען ישראק איז קעגינ״ םארשקאגן װערן רורך די אגדעירע, בעםערע און שענעדע װערק פון רי צװ״ קינססקער. אבער... איז נישט םאראן א םכנה, אז קײענעגדיק דאס עדשטע בוך, זןוק שוין דער ״דישער קײענער נישט װעקן צוטרעטן צו די אנרערע ביכער םון רי קיטערארישע צװײ שותםים^ # ♦ איצט געפונען זיך די ברידער טארןו אין פויקן. אין ״דזשאנגק״ םון ײדישן קעבן — װי זײ אקײן װאקטן נעז$גט. זײ װעקן ןען ײדן קײדן און עקזיסטירן. געװים װעקן זײ נעםינען באר די ײדן װערסעד צארטע, װעו־טער קיבע, אבעד װעקן זײ אוגז אויך װײטער אופאננעגעט איבעראשן מיט ז״ער קושן און בײםן? עם זעגען םאראן צײטן, װען טיר זענען טוחק במחקה גמורה אי דעם קוש אי דעם ביס. די ערשטע נרוסן פון טארא אין פויקן האבן מיר שוין. ז״ערע ערשטע ארטיסקען אין ״פארי סואר״ האבן םיר שוין געקײעגט. ז״ װײזן אויס צו ז״ן נעעגטעד צו פאקיאקן װי צו ״דן. װעגן ד• פויקישע טעגות גיבן זײ צו ״םיט רעכט״, װענן די ײדישע: ״זײ באהויפטן״: די ברידעד טארא פארמעסטן זיך אויף א גרויסן בדייטן רע&אדטאזש פון ײדישן קעבן אין פויקן. לאמיר געדוקריק װארטן. פאר די, וזאס קעגען ידי װערק פון די צװײ ברידיער, װעט ק״ן איבעראשוננ נ־שט זײן, װען זונט*וג װעט זיך אוגז אויםוױיזן, אז די ברידער טאדא זיענען פאר אוגז, םאגטאג —?מג\ א״־נז. סען רארף נעידענקען, אז םאר די צװײ ברידער טארא יענען טיר: עיקזאטיק און נישט טער <ױ עקזאטיי* אין פויקן װײקמ איצט רער באקאנמעד םראנצויזישער רא־ מאגיםט זשעראם טארא, װעקכער איז גיעװארן א װאגרעדגד־קעד קא־ דעספאנדענט־קימעראט פון דער פאריזער צ״טוגג ״פארי־סואד״. אין װארשע האט אים אויפגענומען דער פויקישער פען־קקזב, אזן או־ך דער ײידישער פען־קקוב אח אײנגעהאדן געװארן צו דער קי־ טעדאדישיער שמחה. װאס פאר ׳גוטעקונג האט דער ײדישעד פען־ קקוב צום פ־אגצויזישן ראמאגיסט^ זשעדאם און זשאן טאדא — דע י׳יטעדארישער צזויקיגג — קי־גגט שוין?אננ באקאנט פארן ײדישז אויער דורך די ראמאגען בון ײדישן י.עבן — און דװקא פון קקײגשסעטקדיקן ײד־׳שן ׳;ע־י, װע־בע די צװ״ בד־דער האבן געגעבן ידער םדאנצױזישער קיטע־ דאטור. ״קשגה הבאה בירושקים״, ״אויפן שאט^ םון צקם״, ״װען •שראק איז קעגיג״, ״א קעגינרײך פון נאט׳׳ — דאם זענען אנץ אינוזעדע־ םאגטע װערק םון סדאנצויזישע קיגסטקער װענן ײדן און ״דישקײט. אײניקע װערק זענען אםיקו ט״קװײז א־בערנעזעצט אױף ײר־ש. דער גאמען פון די צװ״ ברידער — אײן שרײבער — איז דעריבעד באקאנט א־ן דער ״דישער קיטעראטור. יבאקאנט — אבעד װי אזױ? עס װאלט געװען איגטעידעםאנט צו יװיסן, װאם םאד אן אײג־ ת־וק מאכן די װערק פון רי ברידער טאדא אויפן ײרישן אעמע־?יגענטן לעזער^ װי געסען־אויף ז״ערע יײדישע װערק די ״רישע לעזער$ עם אח םיר שװער צו באהאקטן ראס נעפ•? םון װידערשפרוך און אומבאקװעסקעכק״ט, װאס געסט טיך ארום, װען איך ק״ען אט דאם בר־רער־פארק זשעיראם און זשאן טארא. עם קוסט מ־ד םאד, װי מיװאלט םיך ארויםגעװארםן אויף די ״רוםישע בערג״ — די אמראקציע פון די פארחוג־ פארװײקוגגען. עטאציע נאך עמאציע. אײן עטאצ־ע װישט אבעד אפ רי צװײטע. אט שיף א־ך זיך אר״ן אין רי שײנע במיע װעקטן פון דער ײדישער אידיקיע, אט פירן ס־ך ארײן די מחברים אין דעם אקטן ײדישן שטעטעלע, און א נע־ ם־ק פון דאנקבארקײט געסט םיך ארום צו רי פדאגצויזן, װאם קעגען זיך אזװ גוט צופאסן צו ײדישע עניגים (און װעקכע עניג־ם!,). עס וױקט זיך דאן?עבן מ־סן?עבן םון שטעטעקע, פון זײגע גבאים, צדיקים, פון זײגע טוי־ר״גע ײדישע מעכמער. עם קוםט אויף אײך א צארט, פדיש װינטק פון דע־ אלטער הײם, און עם װיקמ זיך דאנקען די קיגסטקער, װאם האבן אזוי ם״ן געגעבן דאס ״דישע שטעטק. באקד אבער װערט אקץ איבערגעקערט טיטן קאפ אדאפ. פונקמ אין דעם מאמענט, װען עס װיקט זיך זײן נקיקקיעך, ־אגק־ באר, ווארסט אײך רער טחבר ארויף אויף א הארטן שטײן און טען באקוסט א שטארקן קקאפ. א קוש און א ביס. א גקעט און א צופ. א קאספקימענט און א זידק־װארט. א?ס קינםטקער זענען די צװ״ ברידער ז״ער באגאבט. קען מען אבעד דערנ״ן זײער אסתע שטעקונג צו ײדן און ײדישקײט>' א־בעד א באריטטן היסטאריקער םון דער דר״םוס־אםערע, האט מ•׳־ אמאק ד״ר מאקם נאררוי געזאגמ: ער האט אנגעשריבן םינף בעגדער װעגן דער דרײפוס־אפערע, בדי צו באװײזן, אז ער װ״ס זי נישט... קען םען די זעקבע פאראםראזע געבחויכן װעגן די צװ״ ברידער טארא^ די ברידער טארא זענען איבערהויפט באשרײבטר. פארב־?יװזסילער. זײער אוינ זעט אקץ. דאם קאמישע אדער הערקעכע. אקץ װאם די ברידער סארא באשרײבן איז אזוי געדיכט, אזוי םעט, אז ם׳קלעפט זיך אזש. צו גוט און צו םעט געשדיבן. זײער אויג איז ז״ער דורשטיק. זעט עם ע&עמ, מוז עם װײזן, זיך ט״קן דערטיט. עס לאזט זיך גישט צוימען. און זעט זײער אויג א געוױםן ײרן, איז ז״ן ״קאפעקיוש זײנע אקסקען. אזוי שסוציק, אװי בקאטיק, אז ם׳קוסט אויס, אגשטאט צו גײן אויף די םיס, װאסט ער גענאננען אויםן קאפ״. טיט א םינוט שפעטער קאנען זײ באזיננען דעם זעלבן