Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. Seite 294

ריסיעואדיבונו בלגוסיטר \\\ז. 9\ (י8\4,) 294 זײמ נעשטאצט] שיצטה סוצבו און אשר לעכזצען — די הויטמ־םינורן מון םײנע פריערדייזע צוױי חראטעם. די פארפצאנטערםע שװערייהײטן פון א דראמע טראצקי־סטאצין דענען םיר נישט אומבאיאזנט איך וױצ נישט צײקעגען םיילע סיםפאטיעס, גישט םאכן יזײן אנשטעצ סון זײטיהער אביעהטי׳װיטעט. $בער אין א דראסע, זװ אויף דער ביכע באװעגן זיך לעבעדײזע םענטשן — אין אצע זינען סון װאחט — קאן םען םיט םאהמישע סימפאטיעס וױיט ניע׳ט אװעקגײן. אין א פאדינרן ציטעראריש ײעדק םוזן אלע כאראקטערן ז״ן גערעכט פאר זיך, און דער שדײזבער קאן נאדנישט אנדערש, וזװ געפינען די באשטימענדיקע בארעכטיקונג. איך װיצ גצויבן, אז מײנע סימפאט-עם און אנטיפאטיעס הןובן םיך נ״סט פארפירט, אז םײן יא ד״אט נישט גע־טאפן קײן אויסנעטדאכטן צדיק, און סײן נ״ן — נישמ ק״ן אויםגעטראכטן רשע. װי אין די היםטארייעע דראכזעם איז פאר מיר רי יזיסטאריע נעווען בצויז װי־מאטעריאצ, אזוי זענען אויך אין דעם פאצ די פאקטי׳טע נעשעענישן פאר נדד ני׳שט מעד, װי צײם און צינצ, קאנות און הינטערנר״ינמ איך האב זיך דערצניבט צו קאםב־נירן ם־טואציעם, װאב זענען מםתפא אין דעד װױ׳קרעבק״ט קיינםאר נישט פאדנעקוםען״ איך ד״אב זיך נישט נעדעכנט םיט דעד כדאנאצאניע םון די באקאנטע נעשעענישן, און דא און דארט איבעדנעטאשירט און סאנ־ דענםירט די.עפיזאדן — אין צײט. זינאײיעװ און קאמעניעװ האבן זיך א־ן צעבן נישט באטײריקט אין טדאצקיס אויםשציסוננ. זי־ נאװיעװ איז פאקטיש דעמאצט אצײן אזיסנעשצאסן געװארן. אין דעד ד,־אסע זענען זײ יא אקטיװע שותפים אין אט דעם היסטאדישן איקט. ביידנס האנדצונג אין 1924 און זייער שפעטעךדיקע קאםיטו־ צאציע, זײער אוװװזעז די או־םשציםוננ איז טיין פגזיבןזלןזגישב בארעכטיקוננ םאד דעיד פדײהײט, װאס איך דאיב זיך פארנונעז םיט דער ,־עאציטעט. איך האב זיך נישט אפנעהאצטן אפ־צו ארײגצוסדעכגען מא־ טענטן, װאס :אױוע צייענעד יװעצן אפשר מיט א נעפיצ פון שא־ קירטק״ט באטדאכטן װי צו־&ערזענצעכע. עס האנדצט זיך דאך אזם נאך איצט רעבעדיקע מענטשן! צעבעדיקע מענטשן, נעװיס: נאר דאס זעגען מענטשן, װאם מיט זײעד נאנץ װעזן, םיט זײעד יעדער טאט אזן — זואם גאך װיכטיקעד — םיט זײער נאנץ באזװסטזײן — נעהערן זײ דער רער (ופזסילעכבײסי. נעשיכמע, װען אנגעזזענדט צז אזזינע סענטשז, איז נישט נאר דאם שנירצ נעכטנס; געשיכטע זענען דא אויך ד• סצי־ סיקע מאגזענטן, װען די צוקונפט גײט איבער אין םארנאנגענהײט, אצזא די איזוינעדוםענע קעננװארט. טראצקי און םטאצין נעהערן שוין בײדע צו דער נעשיכטע. איך װיצ נצזיבן, אז איך האב קיינמאצ גישט איבעדגעטראטן די ראםען םון פאקטועצער םענצעכקײט אזן פון קינסטצעדישער גזיטװענדיקײט. איז איך יואצט אויך געװאצט, אז םיין דדאטע דאצ זײן א שטיקצ צזשםייעד צום אמת װעגן דעם יגדעסטן פערזאגעךקאנפציקט אין אן אנטשײדגדיקן מאמעגט םון דעד מעגטשצעכש־ היםטאריע — װי עם איח מיר נעגעבן אט דעים אטת צו זען. לאכד־כומעדןי פון די,״ליטעדארישע בלעטעד״ װי סיד ר״אבן נעמאצדן, טריעטן מיר צו אדויםצונעבן םפע- ציערע צאנד־גוםערן, װאס זאצן זײן נעװידםעט דעם ײדישן קוצטוד־ שאפן אין פארשײדענע צעגדער. דער ערשטעד צאגד־נומער — דעד קומעגדיקער נוט. 20 — אי נעװידמעט ידעם ײדישן קוצטור־צעיבן און שאפן אין רײסופולאור. דעד נומער איז צוינויםנעשטעצט בײ דער מיטרעדאקציע פון דגיאצ סשארני און בײ דער אקטיזוער באטײציקונג מיט אר־ טיקצען, א&האנדצוגנען פון ד. טשאחגי, א. טשעריקאװער, ה. סװעט, עזיריאצ קאדצעבאך, י. קציגאװ, א. נ. שטענצעצ. ס׳קוסען אזיך צידער פון א ר״ ײדישע דיכטער, זזעצכע זװיגען אין דײטשצאנד.ר ״ליטערארישע בלעטער״ אווי ווינציק פאו־יינטעדעםירט מיט די פערזאנען, װאם סארקערפערן הײנט צום בוצמםטן דע-ם אנקומענדיקן מארגן םון דעד װעצט. איך מײן נישט ־ענע שדיפטשטעצער, װאס האבן נישט ״אנגענזמען״ דעם אקטאבער. םיט אזוינע האב איך נאדנישט בשותפות. און אװראי און אוודאי נישט מיט קעננער און שינאים פון אקטאבער. איך רעד װענן די סרײנט, װעגן די, וואס האבן פוצהאו־ציק אנגע־ גוטען, א,ין ,ואס זײער צאצ װא׳קםט — א פדײדיקע זאך פאר זיך אצײן. אט זײ פארשטײ א־ך פשוט נישט. איז ידאם גצײכגיצטיקײט? פויצקײט ז־ך ארײנצוטראכטן א,ין װעצן זיך פאנאנדערקצײבן? אדער הארטן שדיפטשסעצעד פון אט דער נרופע, אז עס איז נ־שט זײער עםק און אז אויכ אננעמען, נװז כיען אגנעמען אלץז פאר מיר איז דאס -- אן נוזמא — א פײנרעך רעסענ־ש. יעדנפארם ־א־ט איך, אז דעױ יהיד און די יחידישע קאנ־ פציקטן זענען נאך ארץ דער הויפט־אינטעדעם פיון דער קונסט. מיר ראכט דך אויך, אז רװקא איצט, װען ד׳נד יחיד יזזעדט אויף אצע;עמאי־ק; באזוזסטז־ניק אזן מ־ט יהנאה;עשטו־םן אונט׳נר װאסער, רא־ף די קונסט איפ;ישט פאראטן, גאר א־פ בײשטײן. פון די דרײ װיכטיקםטע א״נצצנע נעסען, װאס די גדויסע רום־ש־ע ־עװארוצ־ע האט געגעבן דעד װעצט, איז דװקא דער ראמע וױבט־קכטע,־ פון דרו״םן פון א מעגרעכער דראמע - דערװ״צ יעועפארס. די אמתע פערזאגען־דראמע א־ן דער רום־שער רעװארוצ־ע האט זיך אגגעהויבן זאג לטיזיזסי פוינו. אזזי א־ז אין דער דױרקצעכקײם. דורכצ־ר״כן ד• געװעבן פון דער װירקרעכקײט אח;אך ד■ ־ונסמ :ישט ככח. ר־גג־ן וזאט נישט געװוסט פון קײן קאנפצ־קטן מיט אגרע־ע מעגמשן, מ־ט אגדע״־ע פיי־ער. ער אח גאבן אקמאכער נעי־ װען דער אזםבאשטרײטבא״־ע,־, אגע־קעגטער ויגער. צי װען רענין װאצס נעצעבט ביז תײנט, װארט זיך דע־ הײגטיקער שט״־ײט מיט א־ם אין צעגטעד אויך פאגאנדערגעשפירט, דאם איז אוגז :ישט;עגעבן צו װים;. ם׳קאן זײן, אז אויב דאם װערסצ ״שטארבן אין דע־ צײט״ האט א זין בכצצ, פאםט זיך עם צום בעסטן צו ־אנואר 1924, װען רעגין האט ׳געקאנט — צהיפוך אצע פרארעטאריש־רע־ואצו־ ציאנערע טראד־ציעם — ענדלעך בארזאמירט און קאנאגחירט װדרן. צענ־ן, דער קאראס פון טאט — אין ציונדײטוננ און דורכפירוננ; איציטש, דער מעננמזצעכםטער פון טענטשן, איז אונז בכרצ װינציק צוגענגצעך. ם׳האט אים גאך דין םויט געמאכט פאר אן איקאנע םון ה׳ײריקעד פערפעקציע. ציטעראטור האט אבעד צו טון טיט מעגטשן אזן גישט פיט איבע־טעגט׳שרעכער פוצקאמעגקײט. ברײבן פ,־ן די דרײ נעמען בצויז צוױי — ס־אצקי און םטאצין. פאר טיד זענען זײ די צוױי נעפעס;, װאם דודך זײ שפארט זיך א געװארמיק שטיק מעגט׳טצעכע געשיכטע צו;עפיגען דעם ריכמיקן װעג, דעם עגסגיצטיקן םורעם. די צוױי םעגטשן ,־אנגצען זיך א־ן א טיטאגעךקאגפקיקט. אכער פונקט אזזי ראגנצט זיך די נרז״םע דעװאצזצ־ע צו דערגדײכן איד בעסטן אויסדרוק״ אין דער דדאמע ט־אצקי־םטארין וע איך אויך דעם םוד פון ר־גם נאציאנארן מאמעגמ. סראצקי איז ײדיש נארגישט באװוסט־ ז־ניק. פארקעדמ, ער איז בא׳וװסמזיניק גישט־׳ײדיש. אבער דער זעצ־ בעד מענטש תאט מערקװידדיק טיף אנארחירט און געצײכנס רענינם רום־שקײט, רעגיגם נאציאגאלע פארװאדצרוגט איז עם מעגצעך, אז עד זאר ארײן קײנמאצ ני״עמ תאבן נעשפירט זײן א״געגעם :אציא־ :ארן שורש, :ישט געטדאכט — :ו, כאטש װעגן די װארצרען, װאם פא״־ביגדן אים אין גראדער ציניע טיט מארקסן און צאםאצן? אזזי צי אזוי: ראבן־כרזט געהעדט אויך צו די אורע, אונטער־ עדדיש־ע כחות, װאס פו־עמען דעם יחיד — צי ער וױ״ם דערפון אדער נישט, צי ער װיצ עס אדע־ גישט. איך קאן נישט אגגעמען, אז עם איז בצויז צופאצ, װאס אין דעם דערמאנטן קאנפציקט איז א ״ד דװקא דער, װאם וױצ זיך גישט צאטען מיט קײן שום גרע־ געצן פין שטאט און פאהק, װאס דעד אינטעדגאציאגאריזם און די אי׳גטערנאציאגאצע םאציאציסטישע רעװאצוציע אח ב״ אים א פערוענרעכע, פארפלײצנריקע צײדנשאפט. א״ך קאן אין דעם נישט זען קײן צופעריקײט.;יכעד אן אזים־ דדוק פון א העכערער צוועקמעסיקײט, װאם ד״אט פאר זיך אננע־ זוכמ דאם פאסיקסטע נעפעס. און אזײ שריסט זיך די געשטאצט מראצקי בײ כייר אן אן די