Literarishe bleter · 1932-05-06 · 19 (6.5.1932) · p. [Seite]

6 ןזאי 1932 3'נ.8ןמ 6 גר. 50 , ג־יעשעד י$רג$נג פרי סזע אי־־סטדירמגי װאםשדיפבז פאד ידשעדאטוד ■■ טעאפןעראוןקונםש ל־בונידארי יוי״ייל פארפלאג כ.ק?עצק*ן,וזארש<3?עיע?עס/גיו-יז}דק װעגן מײן נײעד דראסע ״פדאצקי״י) •צטעלט אין אזא־און־אזא פאזיציע דודך נרעםעדע יןדעםטן, װאס ־אכן פאד״.ױידעגע נעמען: עהאכאמיעזע כחעת, סאציאיל־פאדיםישער װאצמביראך, קלאםן־באדעדפעני׳&ן א<ן אינטערעסן. או| דאד״•;יט א סוק אויף דעם ביצד פון אן אנדער זייט. כא&ט א בציק אויפן םראפיצ, אזוי צו זא;ן. איר װעט דעדזען דעם יחיד, דעם פירער, װי א עעםער און שמידער, װי דעם, װאם םודעסם, צענקט, דיריזשירט. אן עגינטאטיש םארוזעילטעניש טרעס ארויס צװישן די נרע־ טעדע, קאנטראצירנדיקע קרעסטן און דעם ,נעם־אנענעם־ יחיר. זײ דענען בײדע דא. זײ װיריזן נצײבצײטית, זײ באװירקן אײנם כ׳אג־ דערע. טיר שפירן דאם קעננזײטיקע פארחעצטעניש אםיצו זתן מיר קאנען עס נישט ארײנסװעמשן אין רייסצעכע סארטוצעס. רער יחיד א״ז יערן אײנעם םון אונז נענטער, מאקע זױ״צ װװגזמר, פארשטענד־ צעכער. זײן אײנםצוס אויף אזנז איז רער קירצסטער װענ — רי נראדע ציניע. די סקוצסטור, װאס קאן נישט ״איבערנעבן־ דעם ים און זי״נע קאסריזן, ז״ן םאצ אזן חויב, רעןדט צו ארנז דירעקטער, װי די מאצערײ, װאס קאן עם אמאצ ־א. עם איז א באנרענעצונג, אבער אזא, װאס צאזט אונז בעגיעד זען. די באנדעגעצוננ צאזט אונז אזוי נוט זען, אז םיר קאנען אויך נעװינען א םארשטעצוננ װעגן דעם, װאס אריבע־ רי אננעצי יכנטע נרענעצן. רערפאר רעד אנחאצטנד־קעד איםטערעס צו די אײנצמע :עסען דאנטזאן, ראבעםפ־ער, באנא&ארט — איבער חוגרעדט יא׳־ נאב־ רעם, װי זײעד װערק איז סארעגדיקט און װי די כתות, װאם האבן זײ ארויםנעדוקמ םיט עקםםצאזיװן איסםעט, זענען שוין א״ויס־;עםארשט און םארשטענדצ־עך םין אצע ז״וטן. סיט די כחות ױעו־ט מען װי עם איז סארטיק. עם איז א סראנע םון צײט. םיט רי יחידים איז טען אין תוך קײנםאצ נישט םארטיק. קעגן 1789 איז 1917 װי א רעדװאקםענער מענמש קעגן א ק־גד. אויך רי םירגדיקע יחידים, װאס די צוױיטע, אנמשײדגריקע דן*טע האמ םארשריבן אויף אײבי<< זענען א סך קאטפציצירטער, םאדסצאגטערסער וױ די סון רעו־ סראנצויזישער רעװאצוציזב װאס םאר א .םאטעריאצ־ זענען ז״ םאר קינםטצערישן אויםנעם! איך צװיחםצ נישט, אז זײ װעצן איגטריגירן די סענטשהײט צאננע דורות נאך אונז, און אז קינסטצער נאך קינזםטצש־ װעצן זיך אסשטעצן און זיך םארטיםן אין רעם אומה״סצעכן ברונעם {דעםאצט װעט עם שוין זײן ב־צויז א ברונעם) םון דעם איצטיקן פערואנען־קאנםציקט, כדי סון רארט אדויסצובאקוטען אן עבא סון אונזער עסאכע. איך םוז זאנן, אז טיך װונדעו׳ט ױיעו־ שמארק, װאם אזוי וױיניק שריסטשטעזצעו־ ־-־ אין אצע שסראכן — חאבן זיך ביז איצט די שװעדיקײטן ארום א דדא׳מע אויף דער טעמע טראצק- סטאצין זעגען נהויס און סיר נישט אומבאקאנגנ די יעבטריןכ דראטע איז גאך אין סוצן קאך. זאכן זענען :אך גישט א&געזעצמ, נישט פארצוינן טיט דעם הײסצ םון קיצקי״ט און דערנאנגעגקײמ. כ׳וױימ ם׳איז װי כאפן א פויצ איגסיםן הײםן סצי, װי טונקען די םעדער אין רויכיקן נעשטעצץ. האך-די הויפט־נעשטאצטן סון אט דעם ״איגטיטן קאך־ ועען טיר שוין אויס צו זײן צויסער און בוצגג פון אונטער רי סצאסען און סונקען, םון אונטער דעם צענצ־טן פעך און שװעבצ זעגען זײערע פארטרעמן נאגץ, אויב אפיצו נישמ םארענדיקט אין אצע, אין די צעצטע שטריכן. רי געשסאצסן אינטערעסירן סיך. דעם ערשטן פרוװ ז״ קינסטצעריש צו סארםיקםירן קאן מען זיך שוין דעדצויבן — אן א״בעריקער פורא םארסצײצם צו װעדן סון רעפארטאזש, טיטנעשצעפט װערן םון די סענצעכע באריכטן, װאם הערן נישט אויף אצע 366 סעג פון יאר. אז עס װעצן גאך קוטען דראסעם און דדאמעם ארום רי דאזיקע םענטשן אין יערן פעריאד סון דער שפעטערדיקעד געשיכמע — אין דעם בין איך זיבער. באצד הונדעךט און םוםציק יאר זענען אװעק זינמ דער ער־ שטער נרויסער דאטע םון דער סאדערנער צי״ט — 1789. ו־י געפען דאנסאן, ראבעספיער, טאציען, סרעראן, באנא&ארט הערן נאך אצץ נישט אויף צו איגטרינירן די טעגמשן. רי קיגסטצעדישע ציטע־ דאטוד — פאגצע און הא׳צבע — ארום ױי האמ זיך נאך וױ״ט נישט םארעגדיקט דאטאנען װענן זײ װעדן נאך אצץ שטארק געצײעגט, דראטעם — נאך אצץ נעשסעצט און םיט נײגיריקײט נעזען. אזא אינטערעם איז נאטירצעך. עד דעקט אויף אן אורן־דארשט םון די טעגמשן צו סארשטײן די רעטענישן םון צעבן. טיר צערגען זיך ביסצעכוױיז אויס צו זובן די פרהשינעם סון דעם געשיכסצעכן .פאננ אין נרויםע מאסן־באװענוננען. םיר נע־ װוינען זיך צו אצץ סער צו םארשטײן, אז אמתע עפאכע־טאכנדיקע אויםטרײסצונגען קוטען םון אונטעדעדדישע טיסענישן, און שסיען ארוים םון פעצקער־און קצאסן־נעדיכמעגישן. אבער גצײכצײסיק װערן םיר אצץ מער געפצעםט םון דער קאצאםאצער ראצע, וראס איעצצנע שפיצן םארס בײ דעם אצעס אט איז דער יחיד, דער םיז־עד. םען קאן גארנישט צײקענע;, אז ער אציײן װעחט טעדסטנם נעטראנן, נעשטויסן און אװעקנע־ *) א. צעיעצעם, רער באוװסטעו־ ײדישער דיבסער אין אמערי־ קע, דער טחבר םון די צוױי דראטעם ״שצטה סוצכו־ און ״אשר צעסצען־, האט איצ׳ט םארענדיקט א גײע דדאטע ״טראצקי־, װו ס׳אח נענעכן, אין 11 ביצדער, די וזראטע םון צעװ סראצקי און זײן קאטף סים י. סטא׳צין. דער ארטיקצ איז אן אריינםיר צו דער דדאטע רמד.