Literarishe bleter · 1932-04-29 · 18 (29.4.1932) · p. Seite 288

רי<ז<ו\־*ו\־יפ\<ן בל<\*<ןר דגגז. *י ןדג^ ים 288 וי דאס בוז־, װאם כ׳האב אהאדשם אימעדגעלײענס געדטנעד א״ין אויח אצע בולזואדן און יממען זי נישט נעםינע: אױםן זײ אזוי א אהורך די שטאט. מיר באנעינענען זײ םער ני׳עט מינוטנוױיז. אמאא, שטײען מיד עדנעץ נעבן א בריק, םאדט דודך אן או־טא מיט ידעד ק<ײנעד םראװ׳נצער מײדל, װאם איז דא געקומען צו איר נעציבטן און צוליב ע&עס א םיבה נאי- אי׳״נ־ נעפאצן א׳ן די הענט פון פערהעדזע פרו׳ען. סיר נייען זױיטער, ט״עפן אן א נעזעסא פון מעגט׳טן, ס,יענן זיך כאך, דערװיםן מיד זיך װענן א חוצפהדיקער ינניבה אין א באנק, װאם האס א שײבוח צו ־ענעם אמעד׳האנער סדוים א נאענטן פדי״נט. און דארטן נ פא, או־פן מקום המעשה, דר״ט זיך אריום א צעטרײסאבדער עננצענדעד, א דשודנאאיםט, װעמען מיר קאנען אויך אביסל. עד האט עם אוכ־ זער םטודענט מיטן נ״שט־נעידרוםםן מאכוםס־יפט דעהאמענדידט א דידה בײ זיך אין הויז... װיאן מיר אים נאכגײן, סדענן עסעם, ׳םמועסן — איז אבעד װי מיר כאפן א׳ם אן פארן ארבא, ד,אט אים דער רוח ערנעץ אהעקנעטראגן... באײבן מיד אזוי שטײן אביםא א&העכט׳ק און אביםא צ,ופרידן, װאם מיר זענען צו/־יק אאײן סיט זיר• אוןװער איז דאם: ״מיר״? — דער שר״בעד? — ם׳הויבט זיך נ״שט אן. אויב אזוי, װאאט דאך עס קײן נײם נ׳שט נעװען, אט דעד סארט איטעדארי״זע באשדייבוננ. דער ״מיר״ איז — די שמאט. די;אם. ד• אטמאםפעד פון סאדיזעד תמוז־טענ, דער ״מיר״ איז נאר באמת נישטא. רעד ״מיד״ איז דאם, וואם דעי שר״בער שפירט מיט אצע איברים און היט זיך ארויםציונעבן עם. ם׳הײסט: פאר אוכז איז כלא וכלל נישט װיכטיק, װאם מיט אײנעם פון אונזערע העאדן קוממ פאר. םיר יאנן זיך כישט נאך זיי, מחר זעכען נישט מחויב זײ דע־ם־דן צו א טאאק. זײ װארפן זיך אוכז א־ן די אוינן, — איז מהיכא תיתי, קוקן מיד זיך אײן, װאפ זײ מאבן, אבעד פון א אעבעדיקן אינסע־עם צו זײ זענען מיר װי״מ. אזו■ ארום איז דאס בוך א־כגאנצן אן א צוזאמענהאנ:. (דערי־ בער איז טאקע אוממעינאעך איבערצונעבן דעם ״םיפור־המעשה״). ס׳קימען הויאע שטיקלעך, בירעקאעיך איבערנעריםענע אינמיטן. רי צװאנציק, חרײםיק מענטשן, ותנן װעאכע דאס בוך ׳דעדט, האבן קײן שײכות נישט אײנער צום צוױיטן. טאמער בארירן זיך יא אמאל ד• פעדעמעד פון זײ׳ע׳דע מאדנע שיקזאלן און פארפלעבטז זיך אויױ א וױילע, טאמער פארװאנלען זײ ״א אמאל צוזאמען אין אײן קאװיארכיע, — איז דאם מער נישט צוםעאיק. אזוי איז די שטאט פאריז. דאם ניופא אבעד, — דאס צוזאמענשסעלן שמי׳קלעך לעבן, װעאכע נעהעירן נישט אײנם צום צװײטן, אט דאם אי־אפכאפן מא־ טענטאאע פאטאסראפיעס פון פארבײנײעחם און צונויפאײגן ז״ אװי. אז ס׳זאא װערן אײ\ ביאד פון אײ\ שד, דאם איז דער קוכץ אין דאב איטעדאדישע נײם םון מענדעאנפאנען. נישט די פאטאנראם-ע אא״ן איז דא אזוי װיבטיק, װי דער מאגטאזש פון די הוכדערטעיר פא־ טאנראפיעם. און זיי טאקע, די הוגדערטער ביאדאעך צייזאמען, זעיען דע־ ״שד״ פאריז, מיט װעמען ער ראכנאט זיך. װאריום די אאע קאײנע עפיזאדעאעך פון דער נדויסער פדאנצויזישער :אציאנאא־פײערונ: אין דעם דוישעדיקן פאריזער סחם־אינמיטן־װאך זעכען דורכ־עױעבמ מיט דעד סראכיק פון זײן. דעם מהברם איבע און אירע יםורים פאיצים, אינסיסן איבערנעבן, װאס ם׳סוט זיך סיט אײכעזם פון די פאדיז־דארשטיקע סעכטשן איז א מאנמאדטער־קאבארעט, דעדצ־״׳ר ע־ װענן דעם, װי אזוי די אאע באאבאכטוננעין ז״נע באאײנפאים־ און אכדערשן זײן, דעם שרײבערם, קיק אויף זײן פראנצויזישע־ פדוי. דעדסיט־א באקומט דער ידאמאן א זין, כמעמ אזוי צו זאנן — א ״תראית״. ראס־א פארבינדט די נישט־פאדבוכדענע שמיקאע־ ׳עד װיא באנעמען זיך אין זײז זייז איז דעד פרע.מד, זײן בא־עפב״ זיך מיט א מענטשן סון אט דעי שטאט דורך דעם אויר פין דע־ שטאט נופא. ער הויבט אן נ,וט צו פארשטײן זײן נעאיבטע. וריי1 ער באקענט זיך אינטים מיט איר סאסע — פאריז. און ע־ ^עמט די טאבטע־ ,־אבעװעט זי און אנסא׳ו־פט מיט איר פין דער מאסע: שטוב ארויס... פוװזער וזעורנולמאר פארױ איבער וויר. וריױזפז. פארלאג רוװןואוז, רייפצי?) ם׳איז א ױננן שרײבעדס צוױיט בויך. רער װײטעדדיקועד םראט א׳ן דעד איט׳ג־אטו׳- אדײן. אין ס׳איז א זיבעד־געשטעאטעד כדאט. און מבינים האיטן, אז ם׳װעט זיך :אך אמאא העדן דאם אפהיאכן פון מענדעאסאכס ג״ן א׳ן אוכזעד איטעד־אדי׳עעד װעאט. דאם ע־שטע בוך — אן אי״טאב׳אנדאפישם — האט דע־־ צײאט װענן אן איטעד, אפניעשטאנענעד טעמע: א ױנגע־מאן פאדט א־ײז קײן בעדאין, װע־ט א ,־עדאקטאד — צ• א ם׳ן ׳־עדאקטאד — אין א :־י־כיעי־ צײטוננ, א־ײננעשאעפט אינם נאנצן הו־הא פון קייד־ פירשטנדאם, אינם :אנצן אכנעבי׳אזענעם װיאדן נעיא■״ פון דע־ האאב־ייטע־אי־ישעד חבדה. אז מען שאעפמ איפ — נ״ט ע־. איז ע־ דאך אכע־ א פדאװינצעד א׳ין א ד״מש דערצו — מיז זיך אמאא א״פװעקן אין אים דע־ פדאטעסט, מוז עד אמאא אינמ־ט׳ן נעאאױ אפשטעאן זיך אויױ א וױיא, מאכן א שטיקא חשםון״הנפש און אײנ־ :׳עפינען, אז — ם׳איז א פוסמע װעאט. עקאט עם אים. אנטאויםט עד. און ײוהין אכטאױפט אזא בחוני? צו אימתער, רויקעד, אץ־י־ אישעד קואטור. — קײן — פאדיז. אט דא נעפינען מיד אים אין זײן צװײטן ביך. א־ן דא ױ״זט ז־ך אדו־מ זײן ד״טשע עדנםטק״ס, ז״ן פדאװ־נצ־עא־שקײמ. אין אן אנדע־ פ־אנע, װאס איז אין תוך פיאדט רי זעאבע: צ־ מענ עד דא זײן? צ• האמ עד, א ד־יטש,אמא־אאישע דעכט ציו נעפיכען זיך אין פא־יז, צו ׳־עבן מימ — און טאקע אויך מאר א פ־אנצ־יז־שער פ־״. א פ־אנצױזישן מיניםטע־ם א טאכטער, װאמ איד פאטעד האט אי־ פון שםוב אדויםניעטדיכי, װען ז• האט חתינ־ נעהאט פא־ א דײטש. אין דעד עיסר: צי מענ ע־ זײן ײײט פדן דער דײ־ טשעד הײם, בשעת דא־טן קומט עפעם פא־ אזי־נם, וראם פאדעדט ד• יעצטע כחות םין די אאע, װעמען די זאך איז 1;,ונע. — פין אאע יײטשן? א״כיאזן אאזט זיך אױם, אז עד טאר ויטװז. :אך שײע־ע ■־אכנאענישן ■׳אזט ע־ זיך צודיק אויױ יעכעד זײט דהײ;. אכעד דא׳פ איז נישט װיכטיק. װיכטיק איז, מיט װטױפ\ ער ־אננאט זיך דא: מיט פאדיז. כ׳מײן צו זאגן: :ישט דעד פארנעם פין זיין מאחמה אינטעדעםירט אוכז איטע־אדיש. נ־שט דעד גע־ ־אננא נופא, נאי• דע־ שונא, אט דע־ טײזנטקעפיק־נעװאאטיקער און ריײי;טש־ק־דא־ציקע־ שד, װאם האט א ױנגן מענטשן פאדנאדמ םין ותנ אראפ, פונקט װי אמאאיקע צדיקים, װע׳ן זײ כאאנדזשען אין א װאאד, אט דער שד, װאס א־נט איבער אים און דופט זיך: פא־־ז. דעד שד אינטערעםי׳רט אונז, װאדום עד איז פא־נעשטעאט אין זײע־ אן ארינ־נעאעד פאדם. מיר ר׳ופן ׳דאם א . מאנטאזש״, און מענדעאםאן דעדוױיזט אוכז מיט אמ דעם בוך, אז םאר א קאאעק־ טיװער טעמע איז אט דעד םא־ט קאכסט־וקציע ז״עד אין זײע־ צ־נעפאסט. או״טן םיפוד־המעשה שסעאט זיך פאד דעד דאזיקער ״מאנ־ טאזש״ אט אװי: עס קימען אן צונן אויױ א פאדיזער ססאנצי•!. אײ״ז־ — פין בעדי1'!, א צוױיטעד פון מארסעא, נאך אײנעי־ פון שע־בוד:. אין די װאנאנעס זיצן מענטשן, װאם האבז קיין שום שײם־ת נישט אײ־״ע־ צ־ם צײײטן, חוץ דעם, װאם זײ אאע פא־ן אין אײ\ שטאט. יבאיירה מאקיע פאין זײ אהין צואיב :עװיםע צ־אן. דא א מ״ד4, ײאס װיי1 מבת־־חיייד ױין איר נעאיבטן. אן אפ־צ־־, דא א סט׳י־ דענט, װאם װיא ידדוקן א. ביך, דאדטז — אן אמע־־קאנעד נע־ ינד־-יק, ױאט ז״ן פ־ו• איז אים אנטאאפן א־זע־צי. אבע־ אין דע־ אמתן מיינען זײ איע טאק׳ע -- פא־יז. ד• שטאט. דעם א״י דעט ״,׳״ םון מעני׳עבק״טן נישט דע׳־שעפטע, באנעיענישן :ישט דע־־ י׳עבטע. מייאע־ :ישט :עקו״.־טע. ײײנעז :ישט דע־כי־ינקענע. אין די מענטשן קומען אן אויץ דער סטא׳נציע, צענײען ז •־, יעדיער א־ן זײן ײעג. דאם אבעד, װאם זײ האבן עפעס א ועװ־םי װע־. פאי־ זיך, אן או־פנאבע, װעאפע אאזט זיך א־טאהן מיט די העי.ט ממש. — דאם דעדווײטערט זיי פין דע־ שדואט?אדיז. פ־יום אײגנטאעבן באיעבאם, צו װעמען ױי זענען נעקימען אין נעסט און די װידע־, ײעאסע האבן דא קײן קאנקדעטע ציאן נ־שס, װעאבע װיאן באיטת מער נישט, װי די עװזאסי פאדיז, די זוכן זי אין אאע זװריאל 5ארלנזבאג