Literarishe bleter · 1932-04-29 · 18 (29.4.1932) · p. Seite 287

וייט 287 7 4 הןובן ם־ר רען אויך ניעזט אן איצר סיט פיעסעס, װעאכע זענען אםיאו בײם היינט־סן םאנ אי״ננעהיאט אין מאנטא פון ״נ־׳טט־ איטעראדישקי״ס־? ה־־עמאען דען ני׳טט אין זײ א עפע פ־ן פאאקאאר א.ין םאציאאע עאעפענטן פיט יטעסערײען כח? פא־עטענדי־ע־, אז דאם אא־ן מוז זײן צוגעפאםט צו ד• ה״נטי־ קע טאנטענאעבע פארהעאטענישן א..ין באדערפעניען. אינזער אאזוננ דאז־וי איצט זײן: פיטן פנים צו די פאםן! םיר דארפן זיך באהעפטן םיט די, װעאכע זוכן אינם טעאטער א טיםערן זיז• אינזער יניהה דארף נעיכעפם װערן פונם הװאא פונם ברייטן םאציאאן;־עבן. פארבינדן זיך פיט די, װעאכע דארפן אונז, פאר־ יטטייען אונז און װיאן פיט אונז, אין אונזער קאמף פארן בעסערן ײדייםן טעאמער, צוזאפעננײן און צוזאמען ארבעטן. װעאן מיר זיך אבער װײטער א.־אפ־אזן צים נעיכפאק און פאדערונג פין אינזעדינ םנאבן און :רינניעעצן ד• אײנציק בארופענע פא־ן בעסערן ״דייען טעאט־ע־, װעאן פ־ר אזײ פא־ז־נהען יתרן אין שי-נד, אז א־בערן נרוב פין אונזערע אאע ביז־איצטיקע דער־ נדײכיננע;, װאם .־ופט זיך אן ■■דייכ טעאטע־, ותט בק־־ב יכטיי; א דענהמא־ פ־ן אן אופבאקאנטן זע־נעד. | ױליוס אסלואר 1 א־ן עאטער םון סרוב צו נײנציס יאר איז אין װאר״-ת נימטארבן דער עאטםםעד ײד־יי״יע־ ארטיםט יואױס אםסאר (אײזנבעט). דער פא־תטא־בענע־ האט נעענד־סט א־ן 1805 כענטט־נםס־ם פ־־א״כע ד־אמאט־״״־ע תוא, פון 1870 הויבט ער אן צו יכפ־אן אויף דער פו־א״פע־ ב־נע. ארום 1880 יטפ־אט עד אויד אויף דע־ ד־יטשער ב־נע, א צ־־ט - צוזאפען פיטן באר־סטן אדט־פט אודװיס בארנ״. י<!18טרינט ער ארײן א־ן ײד״־כן טינאטע־ א.־ן יכפ־יט צ־זאכרנן פ־ט ד־ באװוםט־נ ײד־יכינ ארט־םטן םפ־װאסאװםק־, װײנ־כוטײן א־ן ד־ טאנדפאנם. א־ן 1892 א־ז עד דער ־עזיכ־ס־נ־ פון ײד־־כן טעאטער א־ן װאריכע; ד־־־נקצ־ינ אאנינםקא און עאדאראדא (װו א. ר. סא־ פ־נםסא הו־בט אן א־־ סאד־ינ־ע). דאן טדעט ער אויױ אאם אתאטטא ב־י פ״כזאן־םפ־קאװםקי און זינט דאן יכפיאט ער בםד־ א־ן םא■־־ ׳כ״דענינ טרופעכ. א־ן י!190 יכפ־אט ע־ װ־דער דײט־כ, דערנאך פ־־אייכ, און סומט צחר־ס צו דער י־ד״כער ב־נע. או־ך ד• יאנצטע ־א־ן צ־ט אים צו דע־ בינע. ־*־ ט־עט אײך אי־ף א־ן א רײ *יך״כע פ־אמען. ער האט נאך אאץ ב־ז די אעצטע טעג :־נטרו־מט ורננן װ־דע־ או־פט־עטן א־ן א דאאע, ע־ זאא װײזן ז־ינע ארט־םט־הת ב־חות. ע־ האט געדענסט נאנצע ,־אאן אויף אויםנוױינ־ק און א־ז נעורנן זיתר צופרידן, װען פ׳האט א־ם ניננעבן ד־ פעינ^עבקײט א־ו־ם־ צװוײזן זײן ס־עפט־סע יטט־ם א.־ן :אענצנד־קע ד־קצ־ע. און דערבײ האט ע־ חוזק נינפאכט םון רי ױננינ אקט־א־ן, װאם האבן נ״כט אזא טטים װי ער. א־ן די ״איטער. באעטעד״ 1926, נופ. 102 א־ז אפנעד־וקט יאן א,־ט־סא פון יצחק טורסאװ ״דער עי״טםטע־ יידייכע־ אסט־אר״, און ם׳איז אויך פאדעםנמאעכט א דערצייאוננ םון זינםוגט טורקאװ ״עפע־־טן״ (פ־ן ״ד־יכן ארט־טטן״אעבן) א־ן ״א־ט. ב־־נטע־" 1929, נומ. 41,40, 42, 43, איז ותאכע ם׳א־ז ארו־םגינפ־רט אםקא־ם רעבן אויף דער עאטער. פ־ט עטאעכע ־אר צודיק א־ז ער בײ ז. טודקאװן א־ן ,װ־סט״ א־־פנעט־אטן א־ן א רײ פ״נטעם, נעיכפ־אט עפ־זאדן־ראאן א־ן ז־ך באמיט צו יכאפן פײנע געיכטאאטן. הינטער ד־ קוא־םן האט ע־ ז־ך נעפיאט נוט און נאיקאעך און דאפ ראפפינ־א־כט האט א־ם, דינם אאטן, ציטערדיקן ױננ און פ־״כ נינפאכט. עך, האט ע־ זיך נינבעט;, ניט םיר אפזיננען םון דער בינע מײן יכװאנען־איד. מיסן טויט םון אםקאר איז אותק א יכט־ק נעיכיכטינ פ־ן דינם ײד־שן טעאטער. לװזצראר־פיוז בלטסיבר וװז. פו (דו*) װײזער אי״טערונג און אנ,טװיסאוגנ פתם ײזדי׳כן טעאטער, ־אבן אונזערע ״ר־נםארפאטארן־ פ־טאמאא א׳־אפנעװארפן די שטרײמאע־ ם־ט די סאפאטעם און ז־ך א אאז נעטון צו זובן ד־ ־שועה אונטערן ^אזונג: מיטן פנ־ם ציו איידאפע! אנ׳כטאט: צום קאפף מ־טן שונד! האס א־ז געותן א צו־נרויסער ׳כפרונג. און א גרויםע דעה האט מען דערמ־ט תטון דעם ײדי׳כן טעאטע־: פינן האט םאדטר־בן דעם ברײטן עראם. װארום ני׳כט־דערצו־גן און צו־ודיניק רייף איז געותן אונזעד ײד־ש־נר טינאטע־תואם או־פצונינפען ד־ פרעפד־נ פאר אים — אײראפע אין טעאטעד. עם איז אן אננענופענער כאא, אז יעדעס קאנד האט ז־ך אזא טעאטער, אויף ותאפעס עם פאדד־גט. די אנטײיקאוננ פונם ט־נ־ ׳י׳טער םוז נ״ן פ־ט דער אנטוױקאונג פונם אעבנס־כטײנער אין יעדן אאנד. א־ןרוםאאגד א־ז נעיכאפן :עװאדן א מעאטער צונעפאםט צ־ ד־ פאדהעקטענ־יכן א־ן באדערפענ־שן םוינם דאז־קן 'אנה אין די אזו־־נערופענע דעפאקדאטי׳כע און קאפ־טאא־סט״כ־ינ 'ענדעד —־ טעאטעדם, צוגעפאכט צו דער פםינ־ק פין זײע־ טעאט־נד־עראם. טיד, טע־־טאד־אא־אאזע, װאאטן ארזא נעדאדפט טמ־ין א נטעדן ד־ד־עקטן אײנפאום םון די אענדעד, ותאבע פ— באװו־נ־נן. ײדן, ורנאב׳נ תנען מכאומר־כט די קואטודעאסטע טעאטע-־־ באזוכעו־ ב־י די א־טות־חע׳ואם, האבן םאדן אײנענעם ט־נאםע־ א באזונדערן, ב־טראדיקן, צונאננ. בײ אונתדע סנאבן און פםײדא־א־נטעא־גענמן א־ז י־ד־־כ טע־ אטער נאך אאץ באויז א םאדוױיאונגס־א־ט. דעד חדב־קע־ טעאטעד־ עףאם נײט אין די סרעמו־ע טעאטעדס ז־ך עפעס צו אערנען, העדן א נײ װארט, נית פראבאעמען, און בײ אונז — פאדוױי׳אוננ.. זײ באתאנד׳צען דאם טעאגת־ און ׳כמעאן אים ד• זעאביקע פאדע־וננ, וױ טיט 20—30 יאד צנריק. זײ וויאן אין ״די׳כן טעאטע־ תן;אר ׳כונד. איז עם אבער נאך נישט א־נגאנצן אזוי ׳כאעכט, ווארום מ־ר פאדמאנן נאך א נאר נרויםן עיאס: די בדי״טע מאםן און אדבעטעד־ אינטעאיינענץ, װעאכע זוכן אין ײדי׳כן טעאטע־ ד• זזד!ביקע עמא־ ציעס און צי־ט־אנטפאעקוננע;, װעאכע עם ד־קט״רט ז״ זיתד ארט אעבן, זיתד םביבה. עם א־ז א פאסט אז אויך די ברײטע פאםן װײזן אעצטנם ארו״ם א גאײכנ׳אטיקי־ט םארן ייד־׳כן סעאטע־. פאדװאס? — וריא דער מצכ פונם הײנט־קן ײ׳דישן טעאטעד אכטיכ&־עכמ נ־־כט זײנע באדעדפענישן. װײא דעד נ־דער־קער נױוא פונם הײנט־קן ־יד־׳כן כעאטעד תאן א־ם ׳כו־ן נ־שט באפ־־דיקן. וױ״א אפיאו דער ,־עפער־ טואר םונם סאדערגעם ״ד־׳כן טעאטער א־ז פאד א־ם נ־׳כ־ט צ־־;עננאעך און נ־׳כט פאד׳כטענדאעך. עם פעאט א־ם דעד דעפעדטואד, וואם דאא צו א־ם א־פ־מ״בא־ ־עדן. שטארקע, םאצ־אאע אקצענטן, װאס זאאן םא־סן פ־ן ז־ין טאנ־ כענאעכן, װ־רקאעכן אעבן. עם איז קצאר: אויף ד־ פסײדא־א־גטעאינענטן, או־ף ד־ אס- טיא־דסע סנאבן, וואס אעכן זיך א״ײס אין די פרעמדע טעאטעדם און ־א&ן אײן א־ן ז־ך םדעפדע זאפטן, האבן מ־ד נ״כט װאם צו רע־ :ענען. דאם ײדי׳כע טעאטעד דאדף ז־ך א־ינםאא פא־ אאעפא' אפטדי״סאען פון די ני׳כט־נעבעטענע נעסט, םון די ״צעד בעא• הײםנ״קעם״ פונם ״ד־׳כ־ן טעאמעד, ותאכע װאדםן צו זײעדע פאד ־.־א׳כן פאדן אײגענעם טעאסער און קופען אהין, כדי זיך צו .זאבאײ״ען״, װײא ״ט־אנעדיעם״ האכן זײ — װי זײ זאנן —;ענונ אין דערהײם. דאם ײדי׳כע טעאטער האט םון ד־ דאזיקע עאעפענטן;ארני׳כט צי חעדװארטן און עס ותט זײ או״ך קײנמאא;ײכט באמ־יד־קן. ואא אונז דינען אאם בײ׳כפיא סטעפאן יא־אט׳כס;יויסע ־ײםסוננען אין װארשעװעו־ ״אטענעום״, זתאכער האט ד״בטיל אפ־ :׳;•כאצס ד־ אויפנאבן םונם ינ״עם פאדעדנעם טעאטעה ז״ן טע־ אטער, או־סנע־עבנס הו־פטתכרעך או־פן פ־אאעטאר־׳כן עואם, א־ז :עװאדן די א־נמערעסאנטסטע בינע אין פו״אן אין אותקנע׳כטעיט ־אם ״אטענעום״ אויפן ע״־׳טטן אדט םון אאע פויאי׳כע טעאטעדם. אינטעדעסאנט, אז בײ זײן מאדערניזאצ־ע־םעטאדע האבן א£־או אאטע פויאי׳כע שרײבע־ אויפנעאעבט און פ־ט א זאםטיקעד, ־עבעד־קעד ׳כפראך א־אפנעיעדט צום צושז־ע־. ־א־אט׳כ ־אט ד־־ך '׳־;עפוינען דעם קאנטאקמ םיטן עואם.