Literarishe bleter · 1932-04-29 · 18 (29.4.1932) · p. Seite 279

ז״ם 279 סאן א?״1 הןום דאן נעשדיבן דעם ״ארום װאקזאג״ איז ״דעס טויבן- און רערנןוך דעם ״נאך;א?עםען״, ב#>ר ״ם־ד אהע״ האבן ם-טנעיעריבן א<ן מיסגיעשאש;. אזא מין בשותסותד־קיע •שאם\ננם־ אױביעט איז או־ך נעװען דער ״ײד־׳שעױ ארמאנאך״, <ואם איז דער־ ישינען א־ן 1910 אין אונזע- קיעװעױ ״קונםט־סאױױאנ״ ב״ דער מיטױעדאקציע םון שטריהו נארעליק, װאם איז -בז^ך די ״ױיטע־ ראו־שיע טאנאטשריפטן״ םארבױיבן א״נזאם און פארצוױיפהט און םונסנײ אוײםנעױעבט ארום אונז, די זזנפאינג־ער. זענען טיר נעװען נאר נאענסע און ה״םע טחותנים ב״ דער פ־ץ־פ״ערווננ אין קיעװ. פ־־יז האט נעלעבט און נעיצויכטן אין אונז, ם־ר אבעיר זענען נאך נעװען םאר פדצן אוםבאקאנטע ױננע־ ק״מלעך, טרײע ל״ענעד, פארקיבטע אנהענגעך. מיר האבן שטארק אױסגעקוקט אויף פרצן און זיך נארנישט נעקענט דערװארטן אויף ז״ן קוטען. און אט א־ז פדץ געקוםען קײן קיעװ א ױם־טובדיקער, צאפצ־ דיקעױ און ־שטאלצער. זײן,״עםעראט א־ז פארנעקומען א־ן דעם וא< םון ״אבשמשעםט־ װענא־ע סאבראניע״ אויף װױאד־מ־ױער נאופ נאך א״רעד דער ױעפעדאט האט זיך אננעהויבן, א־ז שוין דער גדויםיער זא< נעורען םו< געפאהט און םי< מענטשן זענען נעשטאנען א־ן דרויםן און נ־שט נעקעינט איר״ן אין זא<. די פאציצ״ האט דא נ<״ך ׳דערשמעקט, אז עס איז ־עפעס נישס ק״ן נעװ״נצעבער םארטױאב ־אט י־ אנ־ געשפיצט די אויערן און פאױשטארקט די ־טםירה. דער ״פריסטאװ״ אין דאצ דיאט אויך דערשנאפט, אז דא איז עפעם נישט אין ״אױדענונג״, עפעם צוםיי ױגנט און צופיל בא־ נ״סטערטע פנימעי־. דעד פױ־םטאװ האט ז־ך נעקודענקלט, ע&עם א־ז א־ם קשה ניעװען ד־ נאנצע שםחה, װאם שמעקט שטארק מיט ״קראמאלע״. האט טאקע געקאםט א־־םן ארט נאך א ער, םען זא< דעם םארטז־אנ נישט םאדבאטן. נאך א צענגערער פארשפעט־קוננ האט זיך דער רעםעראט סוף־ בי־סוף אננעהויבן, אבער ק״ן באנר־םוננען און עפענוננ־װערטער האט מען נישט ד־ערקויבט צו האקטן. פרץ האט גל״ך אננעהויבן ז״ן רעדע. ע־ האט נערעדט ם־ט ם״ער, געװארםן בליצן־נעדאנקען אין דער אוידיטאדיע. ער האט גערעדט יװענן דער ״דישער נאציע, װעגן ד־ בצוטיקע װענן פונם ײדישן םאצק אין דער װע<ט, ױעגן די משביל־ם, װאם האבן אויפנעפראלט די םעכסטעױ און נ־שט כע־ זארנט װײט־ער װעגן ד• ײדישע םאצקס־מאסן. דונערנדיקע אזצא־ ױ־סמענטן האבן א־בערגעריםן פױצעס רעדע עטצעכע םאצ. און אונטער דונע־נדיקע אפצאדיסמענטן האט פױץ געענדיקט דעם עױשטן טײצ םון זײן םארטראג... א פוױע. פרץ שפאצירט אן אויסנעםצאסטער אין םאיע. בער־ נעצסאן און איך דערנענטערן זיך צו אים בדחיצא ורחימא. מען א־ז דערשראקן און עטװאם אנטוישט. פרץ האט זיך שטענד־ק טיט זיין נרויסן קאפ אצעמאצ םארנעשטעצט א תויכער, װוקס־קער, נהויסער. טשכטי וצמעצה נבוה מכצ עם. און איצט שטײט םאר אונז פרץ. םיצ נידעריקער, װי ט׳האט אים אין םאנטאזיע נעזען. םיר באקענען זיך מ־ט אים, כאפן א קורצן שטיעם איון מען רעז־ט זיך אפ צו טו־עםן זיך בײ םירקינען אין הויז. און װידער א־ז מען אין זאצ. רעד פרי^םאװ איז דאך נ־שט דויק. באקוסען ד־ םטבע, װארנט עױ דאך, ט׳זאצ מאכן בקיצורער, נ־שט ארוים־ופן גץין אפצאדיסמענטן, עס זאצ נ־יטט ז״ן סארדעכ־ טיק. יהאט שוין פרץ דעם צװ״טן ם״צ םון דעם םארט־אנ פאיױ־ ענד־קט שנעצ, און יעס איז;עיקוטען ד־ קאנצעױט־אפט״צוננ. האט דאן שושנה זצאטאפאצםקי (די איצטיקע ש׳ושנה פערסיץ, — די אנםי׳־ערין םון דעם העי3־ע־שן ״אסנות״־םאי־צא א־ן תצ־אביב) אפדעקצא&־רט פרצעם א פאעמע אויף ױוסיש, װאם האט זיך װײניק צונעפאסט צו דער דעדהויבענער שטימוננ או־שן אװנט, און דערמיט האט זיך דער אװנט געענדיקט. צו פ־צעם קומען קײן קיעװ האבן מיר, — בערנעצםאן און איך, — נענד״ט אן ״אררעם״, א קבצת־פנים־שריםט םאר פרצן. דענען םיר אין בערגעצסאנם צימער (אויף פאדאצ, אויף װאצאםקא נאם) געזעסן בײדע איון םאױסאסט דעם אדרעם. אין אט דעם צימער, א־ן םאדטעױ, םיטן םענםטעו־ צו דער נאם, האבן ״םיד״ םאדפאסט א שטיק ״ארוס װאקזאצ״ און דעם גרעםטן ט״צ ״נאך אצעםען״• דא האט ז־ך אויך אויסנעשטאצטיקט אונזער דעמאצטיקע װעצט־ אנשוױנג, װאם איז נעװען א מין ״מעשה־בראשית״ פאר אונז און םאר דעם ״דישן קיעװ, און דא, אין דעם צימער, ,האבן סי־ לױזסראדױווע ברעמעו וװז 6ו ןןו4) פ,האכט און נצאנץ און דערגאך װידער םארצאשן געװארן א־ן דער אצנעס״׳נער נרויער װירקצעכק״ט. הגם סען איז שוין נעװען װײט פון דער פוא־טייאישעױ קאםף־ארענע, האמ נאך אבער א:ץ;עהעדשט שנז>,ז און םארפרעמדק״ט צװישן ד■;עװעזענע פאױט״־טוע,־. רעיר ״דיגאסטיע״־האם האט נאך א<ץ אננעהאצטן,;ישט נעקוקט או־ף דעום, װאס אצע זענען שוין צאננ אראפנעדעצט געװארן םון יייערע פארט״־שטוצן. צונויפירן א משה קיטװאקאװ מיט א ם. אצנין אדער א בן־אד־ר בײ אײן מיש םיאר א נעסײגזאסע־ ארבעט האט זיך זעצסן־װען אײנטענעבן. דע־ פא־ט־י־פאטר־אטיזם איז נאך נעצעגן טיף א־ן די ב״נער נישט צום אויסראטן. אויף דעם־עװקע (א פארשטאט בײ קיעװ) האט דאן די פועצ־־צױן־ױנבט, מ־ט ברוך שװאדצסאן בדאש, נענדינדעמ רי ערשטע ״דיש־וועצסלעכע שו<, האבן די בונדיםטן די גאנצע צײט געקוקמ קדופ אויף אט דעם ״אינטעצינענטישן אויםטו״ און קײן שום אנטײצ אין איד;ישט נענוסען, בפרמ, װען צו דער שוצ דענען אצס צערער צונעצויגן נעווארן די ס״סאיװצעם םיכצ צעװימאן און שמעון דאבין. די מער־ ײרישע ם. ם. האבן ניבער גובר נעװען אין זיך ד• אנמיפאט־ע צו ד־ פועצי־צױן און גענוסען סיטהעצפן דער בוױננ םון דער רע־ טאצטיקער ״דישער שוצ... ז״ער שווער קוטמ אויך אן צונויפצו־ םירן אין רי זאמצביבעד ״םון צ״מ צו צ״ט״ משה ציטװאקאװן סיט בן־או־ידן, ד. זאסצאװםקין םיט ש. דאבינען. יעדער א״נער ניט ז״ן אדבעט מיט א װידערװיצן, הצסא• אויך ״יענער״ צד איז דא פארטראמן. ב״ אזא אטטאםפעד װערט אין קיעװ, װי אין א ־ײ אנדערע נ־ויסע שטעט אין רוםצאנד, נעבוירן די ײד־שע ציטערארישע נעזעצ־ שאםס, װאס דזויבט אן צו אנמװיקצען א ברײטינ ײדישע קיצטור־ אידבעט און דינט א<ם מריבונע פאר דעם צעבעדיקן ײדישן יואדט אויך אין די שטעט אויםערן חחום, וװ אויםט־עסן עפנטצעך אין דער ״דישער שפדאיך איז נעװען כמעט אומענצעך. די רעםעראטן א־ן דער קיעװער ציטערארישער געזעצשאםט האבן מיטאמאצ צו־ נעצוינן אן עוצם םון א טויזנט מענטשן, — דאם איז געװען גא׳- א נ״ם םאר קיעװ. צום ערשטן סאצ האט די ײדישע שפי־אך אפ־ נעקצוננע, אין רי קיעװער נרויסע זאצן, װו א ײדיש װארט אױ דארט געװען אםור. א דאנק דער ציםערארישער נעזעצשאפט אױ כעזצוכנעז אדאפצוברעטגען קײן קיעװ א רײ אנגעיזעענע ־ידישע שריםטשטעצער, װעצכע האבן געהאמ ד• םעגצעכקײט זיך צו טריעםן פנ־ם אצ פנים טימ דער ײדישעד ױננם, בײ װעצכער ם׳האט זיך דערװעקט אן אינטערעם צום ״דישן שאםן. און אט איז באשצאםן נעװארן בײ אונז אראפצוברעננען קײן קיעװ פ־צן. עס תאט בײ אונז אצעמען אויםנעזען װי א וױיטער, נישט־דערנרײכבארער טרוים. פרץ צוגאםט אין קיעװ? דער פאר־ זיצער םון דער קיעװער צ־ט. :עזעצשאפט, רער אינזש. מ. נ. םידקין (אדער װי סיר האבן אים גערוםן אין קיעװ — נאום םאצאמאנא־ װימש) האט אויף זיך געגוטען רי איניציאטיװ צו םאדבינדן זיך אין נאסען פון דער ציט. געזעצשאםט טיט פרצן. פרץ איז נעװען םא׳־ אונז דער צײכט־סוידעם, צו װעצכן םיר אצע וזאבן זיך נעצוינן. גישט^ןענדעצע און נישט שצום־עצ־כם האבן דאן, אין דער ארוסיקער נרויקײט און'אינעװײניקסטעד ױם־סוב־ דיקײט, נישט נעקאנט אזוי רערן צום תארץ פונם ״דישן אינטע־ צינעגט, װי פדץ. סען איז נעשטאנען אינם געראננצ םון ױעצט און ײדישסײט, םון העברעישער קוצטוד און ײדישער, פון א־נטע־ צעקטועצער פארטיםוננ און באהעםטוננ צו אוצדות םון פארקכטימ־ צעכן שאםן. מען האט שוין נעהאט זיך באפדײט םון אחד־העסס דאנסאנטישער ײדישקײט, סען האט םיצ אין ״ד־שן צעבן נעפרענט און אפגעפרעגט מיט דער היצף םון מיכה ־וסף בערדימש־עױםק־, סען האט שוין צאוזר־זםן אדורכנעמאכט דורך נחמן םירקינס ״השחר״ און דורך די רוםישע און ״דישע בראשורן םון די ׳. ס. און דער שװערער אץ־קוצץ עברי םון דעם ט ם.ישז ״דער נייער װענ״ דעם שװערן ותנ םונם העבדעיםטישן צױנױם צום דאד־קאצן, הסונישן ײדישיזם. און דעם סינטעז םון אט ד• אצע ראננצענישן דיאט טען געזען אין פדצן. אין דער זײט אייז וױיט םון דעם אצגע־ מיינעם דרך הסצך םון דער ײדישער ציטעראטור און ײדישער קוצסור־באװענוננ, האבן זיך אננעהויבן צו ש-צעננצען א־ן דעם בערגיקן נויעשן קיעװ אײנענ׳כ אײגגארםיקע, שטעגן־װעגן, אויף זועצכע עם זענען נעסדאטן מיט נישט־ז־כערע ק־נסמצערישע און קוצטור־טויערישע טריט דוד בערנעצסאן, נחםן םײזיצ, און מימ זײ >*ון ארום זײ ױננע און ױנגערע שרײבע־ און טוער. נישט בערגעצ־