Literarishe bleter · 1932-04-29 · 18 (29.4.1932) · p. Seite 278

ליסיטרארישפ ביפסיסר 1\גז. 8י (יוי<ג ז״ם שטודױנג״ < און אונזער קריסייזער האט קי־ז ב״לרונ;, $רער — פ־עסדע, אין ערשסן פאל עם־הארצות, אין צײייטן — דאם צונלייבן םו; פדעמדע עארמען, מאס און ײאנ צו א נייער ליטעראסוד. סען לעזט איבער א די״טשן אויטאר, און סען פאסט צו דאס נע׳לעזענע צו איש, ■װי״םעגבערנ אודג״ל. און אלע זיצן אויפן ריכסער־שסול און פסיןענען אויף טויס און לעבן, ארער קלע&ן צו קװיסלעך, וױ סוחרים צו םהורה־ פעקלעןך... — װי איז בײ איײך? ׳ די ייריטפ ריסיפראפױר אי\ רונוראור. פראגפ.• די ײדישע ליסעדאסור אין רוםלאנד — איז זי אודעק פון ײדישן גײסט אדעו־ נישט? פוסיפפר.- דעד אײראפעישער סאסענס אין דער ײדישער לי־ טעראסור איז דער נעםערלעכםסער אסיס״לאציאנם־מאטעגס; גע־ זאל׳ט האט די י״דישע ליטעדאסור דין א&ײער און שױז. זי איז עס נאך ויפיפי,- איך האױ דאך — זי װעט עם װערן. װפג\ צױוױוז. פראגפ.• צי האט דער ציוניזם חאם םארדינסט םון אויםלעבן דאס ײדישעי פאק׳ק? פװזפפר.■ ףער צױגיזם איז א פראדופוז טון דעם אויםלעבן, נישט זײן אורואג. דער צױניזם האט אויך נישם דאם םארדינסט םון אגטי־ אםימילאציאנס־שטדעסונג. צױגיזם איז עבן דאם באשסעטיקן פון דעכט פון דער םערדו״ס, און נישט דער מינדערהײס דעם ראט, ערנעץ אנדעדש צו װעדן די מעדה״ט און די מינדערה״ס באהערשן, צױניזם באשטעטיקט די אסימילאטאריש־פאליטישע ׳װעלס־אנשוי־ יוננ און רעטעס די, װאס ײילן נישט אדער קענען נישט״. רפר װידפרפופרוג אי\ ײריפו\ רפב\. פראגפ.■ זײט איר א נאציאנאליסט? פופיפפר.■ נאציאנאליזם איז דער אויםנאננם־פונסט דער צװעק — דער װפופפו. אינסערשסאטלעכער נאציאנאליזם איז דער ײדי־ שעד נאיציאנא׳ליזם. די צוױי טײלן םון דער אסימילאציע: די ײדן זענען פאליטיש פארסאלגס, און קולסור האט םען זײ נענעבן אאנדעס־קולמור. פופיפפר.- נאקדפאדען איז ינאױו, םא׳לקסטימלעך, פר־מיטײו און דעריבער הארציק, אפט םעלאדיש.״;אציאנאל... נא,~דין — מ־עםדע פראבלעמען (פון ייטעהאטיר, נישמ פון?עבן נענומען), םדעמדע סיפן ״דיש א־בערנעקרײדט א שפדאך צוט צײנעד־ברעכן — א ניקאלאיעװער ״דיש פון א בעל־תשובה אויף דשר עלטער. א נרויםע פארציע באלעבאטישע ערלענק-יט... קיין א״נציקער ארינינעיל־ייד־שעד מאמענט... פאר זײן שפינל איז קיינסאל קײן יוננעד ײד נישט פארב״ניענאנגען, דאם נײ ״דישע מיידל —גישמ געשפינלמ- אלץ פון פרעטדן אקסל, און פורימדיק — אויף שטעלצן, און הארט, װי :ישס־דערבראטן נענזננע״ נאר װער וױיס, ואס װעלן זאגן די נױ־יארקער גענז, װעלן זיי װעלן דעטן גארדינס רום? װידעד רענר־עס נאך פראנרעם — צוױי צוסעליק״טן. װפג\ אװגפג עגױזי?. פגאגפ■ אונזער איצטיקע קריטיק — טעאסער־ און ליטעראטורו סריטיק — העלפט זי אויםאײדעלערן דעם נעשפאק פון אדטאר, אקטיאר, לעזעד און צושויער? איז זי וױרקלעיך װאס זי דאדף זײן — די שול פאר העבעדער אויםבי׳לדונג? פװזפפג.• ״א־־עד״ אםעריקאנישע ק־־מ־ק איז םיר אימבא־ קא׳נט״ בײ אונז איז נישט פרי״לעך. די קריטיק האט דרײ םאמענטן: 1) דאם פאפולאריזירן פון העכערן װערק פארן פובליקום — דאס דערקלערן פון פראבלעמען, קינםטלעדי־שע פארטען ארג״ל. די פארמ־טלונג צײישן אויטאד און זיין לייענער — דעד פירער אויױ דער אויפשטעלדננ, װאס שטעלט דעס נאםט אין דער ריכטיקעד זייט פארן בילד, ער זאל עס רעכט זען... 2) דאם אפטואצ\ סון;ייעם װערק אין באצױננ צו אנדערע, צו הײםישע און פ,־עפדע קינםטלער, אויספאםן דעס װערט, פ־אנ־ רעס, יענ־עס — א;ײעיר און אלטעד װענ, א נײע, אן אלסע פארם אדג״ל. אוז — 3) דער װענװײזער פא,־ן אויטאר אלײן; דער יפרפר. דער העכםםעד פונקט. — םיר האבן, װאס מיר ברויכן װירקלעך, סוגגיטוסו — קיי׳נער פאפולאריזירט אלע ז׳מען ריכפפג, קײן א״נציקער דאלםעטשער, פאחטײטש•*־ און קײן ערנםט אפשאצן, װאס פארלאננט א־בעט, ■■■■■■ ■ו א ם ם א י ן ק י ע ו ו צײטוננ אין ק״עװ (1906) האט עקזיסטירט א פאר חדשים. אויך דער צװייטער פרװו — ״קיעװער ײארט״ (1910) האט לאגנ נישט מאריך יטים געװען. הכלל, סײן ברייט עפגטלעך לעבן אין ײדיש האט זיך נישט נעפירט אין יעגע יארן, ר*ם אין קיעזו האבן זיך דא.ן געפונען פיל פון די נעװעזענע אנפידער םון רי ײדישע סא־ ציאליסטישע פאדסי״ען — ״ביונד״, ס. ם., פועלי־צױן, י. ם. (״םײמאװצעס״). זײ זענען דאן געװען אריהניעצוינן אין בלערלײ נעזעלשאפטלעםע אדער פרױואסע ארבעמן און נישמ נעקענש טון עפעס באדײטנדיקס פאר דער ײדישער שפראך און קולמוי. עם האס דאן ניעהערשס אן אלנעסי״נע דעטרעםיע אין דער נישט־ ײרישער און נאבמער — אין דער ײדישער ותלט. מען איז ארומ־ נענאננען װי ױרדים און גישט בכח נעװען צו פארמע׳םטן זיך אויף;ײער, בדײטער ארבעט. די נדויםע חלוסות פון די יארן 1906— 1906 זענען אויםנעביטן געװא׳ין בײ ״עדן אײנעם אויף קלײגע סטבעותלעך פון פרױואטן גליק, סון אײנענע ד׳ אסות. רי אםאליקע נרויסע טוער זענעין ײ< קלענער נעװאר.ן. שאסנס םון םענטשן. שוואכע דערינוערוננען פון א נרויסער תקופה. אײן סאל א יאר ( האט סען זיך נעטראפן אויף אן אלגעמײנער פארזאסלונג פון דער האלב־אסיטילידטער קיעװער ״טפיצי־השבלה״, ײו א נעװעזענער םאציאליםטישער פירער האט א שעסעריר נעטון טיט אמאליקער נ ח ם ן ס ״ זי? / ח זן ו ׳2 ע פ ד ץ צ ו ג קייעיװ צור־ק מיט עטלעבע און צװאנציק יאר — א םארנויעשטע, פא״רוס־ב־צ־רמע שטאט, מימ א רוסיש־ײדישער אינמעלינענץ און מ־ט א נדויסער סוזנה פשוטע ײידן, װאם האבן װײניק אנגעקערט אײניער מיטן אנדערן. גרופעס פון צױניסטן סיט דדאננ און שטרע־ ביוננ צו חדר־םתוקן, סרײזלעך פון אינמעלינעגטן, סאציאליפמישע טוער מיט רעזואלוציאנעדע טענדענצן, זועלבע האבן זיך זעלטן ארייםבאװיזן אין דעד ברײסער ענצטלעכקײט. און םײ די צױניסטן און סײ די סאציאליסטן האבן זײער השפעה און באגײםטערונג באקומען פון דערװײטנם, פון די ײדישע צענטרען — אדעס, װילנע, װארשע, — װו עם האבן זיך דאן קאנצענטרירט די ײדישע שרײבער און טוער, װו עם האט עקזיסטירט א העברעישע איון יױ״שע פרעםנ1 און ײו עם זענען שוין יגעװען באדײטנדיקע םימנים פון בר״טע נאציאנאלע און םאציאלע באװענוננען. ק-עוו גופא האט זעלטן און װײניק געלאזט הערן איר שט־ם אין דיעם אלגעסײ־ נעם כאר פון דער ײדישער אויפלעבוננ. עס תאט געלעבמ אםאל אין קיעײ שלום־עליכם, אבער זײן בײױין און אנזיען האט זיך ײײניק נעפילט אין דער בףײסער ײדי־ שער עםנטלעכקײט. עם זענען נעװען פרװון אויםצושטעלן אין קיעװ אן אײנענע טענלעכע ײדישע פרעםע, אבער די פרוזון דאבן זיך גישט אײננענעבן. ״דאפ פאלק״, — ד• עישטע ײדישע מאנ־