Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 271

* זײס 271 | *> םאנאם־שע םארהערלעכ,יננ יזון אצץ, װאם איז נישט־ײדי״ן דעד־ גרײכט אזוי װײט, אז אםילו די גרויםע מאםן ײד־שע םטײ־ענטז, װאם ריכטן אפ גאות, הוננערן און םאאנן זיך א־ן א״־יםאאנד, מ(*־ העטירן גאך אאץ מיט פויאיש, מ־ט װעלכן זײ פואן אן ד• :אםן םון די שטיאע אונױוערםיטעטם־שטעט (אנב, די פו־אישע רענידונג ײאאט כאדאדפט םזבם־ד־רן די ײדישע סטודענטן־עמיגראציע, װ״א זי איז די אײנציקע פאנען־טרענערין פון דער פויאישעד שפדאך אין אויםאאנד — פון פויאישן װארט...) ם׳איז מיר אעצטנם נראד אויםנעקומען צו באזוכן א דײ א־- נױוערםיטעטם־צענטערם אין םראנקר״ך און אין בעאג־ען, וװ די ״דישע םטודענטשאפט איז קאנצענטדירט אין די מאםן, אין מײן ערשטער אײנדרוק איז נעװען, אז איך געםין זיך צוריק אין װא־שע, אויה דער ביעאאגםקע. די שפראך פון מיצקעװיטש און נארװיד קליננט דא איצט םיא שטארקער, װי אמאל, אין דער צ״ט, װען איויף דער זעאבער עדד האבן אפנעריכט ג?ות :רו־םע מאםן סרײ־ הײטם־טרוימענדיקע פויאישע ױננט צוזאמען מ־ט זי־ערע ־וארט־ פירער — זײ האבן נערעדט מער פראנצויזיש, פינקט ײי כ׳איז דא א זעאטנהײט אויך א־צט צו הערן א פויאיש ײאי־ט צװישן פוי־ אישע םטודענטן, ײעאכע װערן דװקא נעשיקט דורך דער םאוכה אייף דיפאאמאטישער אויםביאדוננ — די זעאבע םנאבישע :־ינוננ. די זעאבע קרענק, נישט מער, װאם בײ אונז טראגט זי אן עפידע־ מישן מאםן־כאראקמער. אין נאנםי, װו ם׳אערנען א־צט העכער טױזנט ײדישע םט,ו- דענטן םון פויאן, איטע און רומעניען, רעדן ײדיש קו־ם פופיצן פראצענט. איר הערט אאע שפדאכן, אפיאו רומעניש, אבער אמ־ ײינצ־קםטן ײדיש. די יידיש־רעדנד־קע שטאמען הויפטזעכאעך פון די פויאישע קרעםן און איטע און כמעט אי׳ע האבן :ע־,״.דיקט ײדישע נימנאזיעם אדער באזוכט ײדישע פאאקפשיאן. די זעאבע פראצענטועאע פאנאנדערטײאוננ איז אױך צו באמערקן אין בד־םעא, איעזש א. א. װ. אינטערעםאנט איז פאאננדיקעי פאקט: בײם דודער פין דער נעזעאשאפטאעכער ארבעט צװישן דע■־ םטירענטשאפט שט״מ ־ײקא דער קאײנער, ײדיש־רעדנדיקער עאעמענט, ער איז דער אינ־צ־אטאר ם.ין די םטודענטז־קאובן, ביבאיאטעקן און אויך איטעיאריש־-ז־נסט- אערישע א־מפיעזעם. דער דוב, נישט נאר װאם ער האט נישט קײן אינמערעם פאר ײדיש, נאר ער איז יכאא א3^יי1•״• אין אינדיפירענט צו יעדער קואטור־ארבעט, נישט רװקא א־ן ״דיש. איך בין נישט אויםן מיט די דאזיקע פאקטן אנצו־אנן קײן ט־־ה שחורה. זיי באײייזן נאר אויפםנ״ אז דעם וװקס פ־ן ״ד־ש דארף מען נישט זוכן צװישן דער סטידענטשאפט, צװ־שן דע־ א־נטעאינענץ, אײזי װעאבע ײדישע שדיפטיכטעי׳עד פדױון כויעז ז־יערע איאוזארישע בנינים, ײדיש איז נעװען אין איז נא־ ביז א־צט פאדבאיבן קודם־כא די שפ־אי פ־ן די הא־עפאשנע מאםז, אין או־כ צװישן דעד שמודידנדיקעי ױננט א־ז פא־אז א ק^ײנע־ פראצענט, װאם םרײט זיך מיט די װעיטן פין ײדישן ק־נסטיייעיישן װאדט. איז עם נאד א דאנק דעם יידישן ש־א־װעזן, װאס האט א״ זײ אײננעפאאנצט די צונעבונתק״ט צו דער שפדאי די איבע צו איר, װייא ײענן קײן נויטװענדיקײט פין באנוצן זיך מ־ט איר קען דאך בײ זײ קײן רײד נישט ז״ן. זאא דעריבער דער ײדישער שדיפטשטעאער אײנמאא פא־ אי׳ע־ מאי זיך קאאר מאיבן, פאר װעמען עי שאפט, צו ײעמען ז״ן ײארט רערנרײכט און ער װעט דאן או־פהערן צו פ־אן ד־ וואק^עביש אונ־ טער רי אײנענע טריט און אויך ינישט דא־פז זיד טד״סטן מיט ציםעו־ן, װייא םײ די, ײאס זעען אזוי פיא האפנוננ אין די ״■־דיש־ רעדנר־קע ציפערן״ און םײ די, װאם זענען שוין איננאנצן פאר־ צװײפאט און נעפינען באויז א טדײםט אין ״װיאאעט״ אין אין רי ״ארנא־קאאננען םין אאטע קאטעדראאן״, האבן םאדאוירן דעם קאנטאקט םיטן אעבן — מיט דער ײירקאעכקײט. אויב מיר טרעפן דאך צײישן דער שטודירנדיקעד ױננט יחידים, אדער אםיאו קא״נע נרופעם, װעאכע פאי״עפ־״טן מיט אזוי םיא םאײם און איבע ראם ײדישע װארט, איז עם דער פאר־ דיפפו־אריטפ בלפפבו־ וווד ד\ (6\*1 ש.?. ׳שביידעדפז>//עז>דיז ם ו י ם ע אנטמוטיקט און םיד םון די םעםימיסטישע שטימוננען װעגן ר־ פערםפעקטױון םון ײדיש אין אמעריקע, קומען אפט אונזעדע אמעריםאנער שריםטשטעאער קײן פויאן כדי אנצושעפן נרעםערע ־אפאםן האפערדיקי״ט, כדי זיך צו ״פאףםטראכירן״ אויף נאך עטאעכע יאר מיט •נאויבן אין די פעדםפעקטיײז פון ײד־שער שפראך און איטעראטוד םען קוסט זיך אנװארעמען םון דער קעאט, װאם ־אנט םון אײנענעם שרײבטיש, א׳ויסבדײטערן כאטש אביפא די :•ע־םפעקטױון, װאם פארקירצן זיך אאץ מער פארן אײנענעט יענםטעד. הויפטזעכאעך ני״ט אעצטנס א םעריע טו־ײסטוננען װענן דעם, אז די יידישע איגסעא־גענץ, די סטודענטנשא&ט, װעאבע איז אמאא :עװען איננאנצן אסימיאירט, דערנענטערט זיך װאס־אמאא מער צום ײדישן ײאדט; און אז אין אמעדיקע האט א הײםעאע ארטא־ ־אקסישע סטודענטן זיך פראקאאמירט אאם אנהעננעד םון ידיש, האבן בבכודיקע ײדישע שרײבער םון נרויםער התפעאות זיך אזש צעזונגען װעגן זײ מיט פאנעגידיק. אן ענאעכע טרײסטוננ האט אוגז אעצטנם צוגעטראנן ש. ניגער. עד קוטט צו א נאנצער רײ אויםםירן װעגן דער שטארקער צוגע־ בונדנקײט צו ײדיש מצר דער יידישער סטודענטשאפט אין פויאן. ש. נעער שמיצט אוגטער זײנע אויםםירן םיט ציפערן, מיט װעאכע ער באװײזט, אז םאד מער װי א העאםט ײדישע םטודענטן א־ז יידיש די הײמישע שפראך. אויםן סטך םון די דאזיקע ציפערן קומט ש. נינער צו נאך אנדערע אויסםירן, װי אמשא, אז די ײדישע שוא איז נאדנישט דאס איינציקע םיטא או״פצוהאאטן די ײדישע שפראך אין סויא םון די קינדער און אז ײריש װערמ װאםאמאא מערער די שפראך םון דער ײדישער אינטעאינענץ — םון דער אינטעאי־ :ענץ, דעד סטודענטשאפט. ס׳דארף אבער נאר אביסעאע גענטער האבן ארײננעקוקט אינם אעבן םון רער ײדישער םטודענמשאםט אין פײאן, באזוכן באטש א צוױי־דרײ פארזאסאוגנען בײ ײדישע סטודענטן פון אאע כא־ איטישע ריכטוננען, כדי זיך איבערצוצייגן, ײי װ״ט די דאזיקע צ־פערן זענען אעכעדאעך, װי װײט סמשותאאז. דאם זענען צ־םערן אן דעקונג — םאאשע בוכאאטעריע. דער פאקט םון אגנעבן ײדיש אין די אנקעטע־בויגנם אאם מ־טערשסראך, איז נישמ מער װי רעמאנםטראציע. דאם איז א םועא־ ״צא פון די מוראדיקע רדיםות, וואס די יידישע םטורענטשאפט האט אויםצושטײן מצד דער אוניװערםיטעטם־מאכט און ז־יערע :ישט־ײדישע קאאענן. אבער די דעמאנםטראציע איז א טויטע, זי :״מ גישט ארוים סחוץ די אנקעטע־בויננם פונם אונױוערס־טעט. .־עדן ײז־יש — דאם גישט, מ׳שעסט זיך, נאר פשומ — ס׳שעסט זיך. און ם׳שעמען זיך נישט באויז םתם פאאיטיש־אומרייפע, האאב־ אם־מיאריטע מײדאעך און בחורים, נאר אםיאו פיא םטודענטן, ײאס :עהערן צו ײדישע סאציאאיםטישע פארמײען, װעאבע האבן צױישן ז״ערע פאאיסישע אאזחגנען אויך .דעם אאזיוננ םון ײדיש אאס סיטערשםראך, אויך זײ שעמען זיך אין א ״םײנער״ נעזעאשאפט צ־ רעדן יידיש און אםיאו צזוישן די דאזיקע סטזדענטן, זועאכע שרײען אזוי איז ארבא ארײן: ״ד״ורא, ײדיש!״, איז אויך פאראן א באדײטנ־ ד־־ער פראצענט, װעאכע װאאט מיט דער גרעםטער אײכטקײט אנ־ :ענעבז אאם מוטערשפראך פויאיש, װען מ׳װאאט כאר נעװוסט, אי דאם וועט ברענגען נוצן, אז דערפאר וועט מען כאטש אנשומען א־־פן מעדיצינישן פאקואטעט. און אויב ם׳זענען פאראן אזעאכע ״ב־ײדיקע ציםערן״ איז עם נאר א דאגק דעם אומבארינגסן ״ניטערוס קאאוזוס״, װעאכער װעדט אננעװענדט אםיאו קענן די, ײאס ניבן אן אאס מומערשפראך פויאיש — און איזעאכע פעאן נ־סט. ם׳איז דעו־יבער נאױו צו רעדן װענן א םאוצאיננן דראננ צו יידיש סצד דער םטודענמשאםט, םארקעדט, דער סנאביזם אין די *) זע ״איסערארישע באעטער״ נוס. 10, או־טיקא םון ש. נ״׳עד — ״אוגזער ױממ אין פװאן״ צ י פ ע ד