Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 270

ליגװוראריטופ .מיוןיעד ג\ײ. ד\ 61י4.) ׳ױ >*■ <־י£ 270 יישדיא? ע #? ע;; ע װײמאד,די שםאט פזן געפע אויז שילעד (א באװך אי\ גטנוגום או\ שילסרנז װױנתגס\) נעװעז צו־פײבט, האט שילער באנוצט ■נ#>ר דאם דאזיקע ציםער. דן• האט ער געארבעט, דא איז ער נעשצאפן און זיך אויםנעהא׳5טן. איז א װינתצ, הינמער דעם שרײב־טיש, שטײט זײז פ־ןוםמ היצצערן בעט, זײז טויטז־בעט. אויפן בעט צינן אײניקע בצומעךקדענץ, װאס גאזוכער האבז ארויפגעצײנט. אויף דער װאנט הע׳ננט א ניטאר. שיצער אצײן האמ נישט נעשפיצט, זאנט דער אבװ״זער, אבער ער האט ציב נעהאט םוזיק. אונטער די אײנרריקן פון דעם געזעענעם װאנדעי איך דורך דער קרומער שיצער־טעראסע אוז קום װידער אמאצ צו רעם נײעם וױימאד. * ׳טטאצץ און שײז שטײט דאם נאציאנאצע מעאטער, אבים־ צוריקנעצוינן, װי אײנזאם, פאר זיך זעצבםט, — פאםט עם נאדנישט צום סטיצ םון דער שטאט. פאדן נאציאנאצ־טעאטער שטײען גאװהדיק ■נעטעם און שיצ־ צערם םטאטוען. נרוים, פוצ מיט געשמאק שטײט געטעם הויז אויםן פרײען פצאץ. שטײנערנע טרעפ םירן ארויה צו די ציכטיקע, באקװעטע צ־מעדן, װו מארמאר־בױםמן און אנטיקע־םטאטוען צאזן דעם בא־ זזכער װיסן, אז ער איז ארײננעקומען צו א קיגםטצער און קו-םט־ ציבהאבער. נעטעם הויז איז ניכער א מוזײ. אבער נישט קײן פשוטער מוזײ. אצץ זאגט דא עדות, אז עם איז נעזאטצט נעװארן, אויס־ געװײצט, באהאנדצט םון אײן םאן, א\ן דאם נישט נאר םון א מאן, װאם האט םארטירט זײנע אוצרות, נאר װאם האט זײ נענעבן עפעס פון זײן גײםט, פון זײן נרויםק״ט. מען דערקענט דא נעטעם אונױוערםאצן זשעני, זײן אומפאסנ־ דיקן אינטו4־עם, ציבע, זיעע נרויםע פעיקײטן צו פארטיפן זיך אין די פארשײדענע װיסנשאפטן, צו שאםן געגיאצ אויױ אצע געביטן. דא איז פאראן א מאצערײ־זאמצוננ, װאם איז צויטער פערצ, א םקוצפטוד־זאמצוננ, װאם װײזט אונז געטעם טיםע םארשטענדעניש און ציבע פאר דער גריכישער קונסט. דא איז דא אן אפטישע צא־ באראטאריע, א נרויסע װיםנשאפטצעכע ביבציאטעק. א :דויםע זאמצוננ פון טעכנישע אפאראטן, אן אנאטאמישע זאמצוננ, א נע־ אצאגישע זאטצונג, אצץ טראנט דעם חותם פון זעצבםטשטענדיקײמ, קענטעניש און נרויםקײט. אין דער הויך נעפינען זיך געטעם צימערצעך. זײ זענען ענצעך צו שיצערם צימערן. זײ זענען פונקט אזוי פשוט און פראסט. דאם מעבצ איז נעװיעצעך און צעבראכן. בײ דער זײט שטײט א רײך־אויסגעשניצמע ביכער־שאנק, װאם פאסט נא־נישט ארײן צװישן די אנדערע מעבצ. — דאם האט נעטע געקראנן פון זײן םומען, — זאכט דער פירעד, — און ער איז געװען אויה איר ברונז, װײצ עד האט דאם באטראכט פאר צו־גרויסארטיק. אצץ שטײט דא װי נעטע האט עם פארצאזט. אויה דעם שרייב־טיש, געטע האט נעשריבן שטײענדיק, צינט א פריזמע און אייניקע געפארבטע פצעשער צו אפטישע עקס*ערי־ מענטן. אויפן מיש שטײט א מעצער מיט ערד פון נארטן און אויך דער װאנט העננען צװײ צעויםגעװאקםענע צװײנן, װאם ועטע האט געהאצטן אין אונטערזוכן. געטע איז געשטארבן אין זיין שמוצ ביים בעננ אויםן בעט צינן אײניקע בצוםען־קרענץ. ■וױימאר צעבט מיט נעטען און שיצערן. אומעטום זעט מען אויםנעשטעצט זײעדע ביצדער. י י די גרויפע דײטשע נײםטער, צעבן דא אין דער שמאט אוי צעבן ווידעד אויױ אין אײער זכמן. —■ װײמאר־דד! — האט דער קאנדוקטאר אויםגערוםן! איך האב טיף אפגעאטעמט, אהאפגעקומען אין שטאט, ארײנ־ געשטעצט מײן קופעדט אין האמעצ און זיך נעצאזט איבער די נאםן פון װ״מאר. אצזא, דא טרעטםטו אויף הײציקער ערד, דא ביםמו ארומ־ נערינגצט פון אן אטמאםפער פון נרויםע נײסמער, דא ביסטי אי1 געטעם און שיצצערם שטאט. איך גײ פאמעצעך איבער די נאםן, בארג־ארויף, בארנ־אראפ. װ״מאר צינט אויף בערנ. ע׳ם שמעקט דא מיט מיטצאצטער. איך נײ װי אײנגעהיצט אין איצוזיעם. דא איז געטע נענאנגען, הויך און װירדיק, אנגעשפארט אויף זײן שסעקן. דא האט ער זיך געטראפן מיט שיצצערן ,העדדערן און םיט אצע נרויסע נײםטער פון יענעד צײט, װאם דער העדצאנ קארצ אוינוםט האט פאדוץמצט אין זײן גײםטרײכן הויף. דא איז נעפארן פרוי פאן שטײן אין איר קארעטע. געטע איז צונעגאנגען צו דעם װאגן. האט נעקושט איר האנט און זי האט נעשמ״כצט צו א־ם... קצינגע־ציננע צאננ. די איצוז־ע א־ז אונטערבדאכן, א טראמ־ װאי איז פארבײגעפארן אין נעטעם און שיצערם שטאט. — װ״סאר איז נעװארן א גרויםע שטאט, 60 מויזגמ אײנ־ װו־נער! — זאנט טיר מײן באנצײטער. צײדער! װײמאר איז שוין מער נישט אידיצישע רעזי־עינץ־ שטאט אין דעם קצײנעם אידיצישן הערצאנטום, דאס עצדאראדא פון גײםמ. צײדעד. װײמאר איז א גרויםע שטאמ, מיט גרויסע הייזער, בדײטע גאםן, טראמװא־ען, צוקםוס־האטעצן, אצץ װאס געהערט צו א גרוי־ םער שטאט. אנטו־שט :ײ איך װײטער. װו זענען די אצטע, שמאצע, גע־ קרומטע, סודותד־קע גאםן? װו זענען די שײנע טאך־באװאקסענע הײזע־, דער;אװהד־קער שצאם מיטן פארק, װו איז די גאנצע אמא־ ציקע העדצעבקײט, ד־ דע־ינעדוננ פון װײמארם בצױננ־צײט? האט די;עננװארט אינגאנצן פארטריבן די פאדגאנגענהײט? און אט בין איך געקומען א־ן דער אצטער שטאט. דער מארק איז נרוים, אצט. איך קום אראפ צום טײך װיצק, א, דאם איז װײמאר! דעד קצײנער ט־יך פציםט צאכנזאם צװישן די שטיצע נערטנער, װו דעד ווײפער שצאם באװ״זט זיך שײן און שטאצץ. אביםצ וױיטער זענען די אצטע ם־נ־סטעריעצע נעבײדעם, פון ײאנען קארצ אויגוסט האמ געװעצטיקמ איבער זײן קצײנטשיק ם־^וכהלע. די איצוזיעם באפאצן װידער. א־ך זעץ זיך אויף א באכק אין דעם אצטן פארק און צאז נעטען און ש־צעדן אין מיר אויפצעבן... א־ן א שמאצער גאם שטײט שיצערם הויז, א נישט־אנזענװדיק קצײנטש־ק הײזצ איז דאם, שיצער אצײן האט דערצו נאר באװוינט די דאך־װוינוננ. קרומע שט־גן פירן ארויף צו די דר״־פיר קצײנטשינקע, ני־ דעדיקע, טונקעצע חדרים. — עס שטײט אצעם װי שיצער האט דאס איבערנעצאזט! — זאנט דער פ־רער. דא, אין די דאזיקע קצײנע, שצעכטע צעכער האט שיצעד נע־ צעבט, דא בײ דעם דאזיקן פשוטן, צעבראבענעם שרײב־טיש האט ער געשריבן זײנע אומשטעדבצעכע װערק. דא האט ער געציטן אצע ציידן פון קראנק״טן און נויט... רא האט ער איבערגעצעבט דעם נעניאצן שעפערם פרײד איבע־ זײנע װערק. איך זע, אז עם א־ז אויסנעדיבן א גרוים צאך אין צעדער אויף ז״ן שטוצ בי־ם שדײב־טיש. די נענזענע פעדער ציגט אויפן טינטער, אויפן טיש צינן אייניקע פיצאזאפישע ביבער. דער אכײײזעד דערקצערמ: אזוי װי רי אנרעו־ע צימערן זענען