Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 268

|4 רימױרןזריטע גלטסיער ר\גו. רג סח אריין אין בוך... שטעצט אייך ם;*ר מייז צאנע. איך האב, באטחרל׳זך, עגערגיש םראסעסטירט און מיט אאע כחות זיך באמיט נישט צו רערלןוזן, אז טאצסטאי זא5 צוציב מיין זוייכענוננ םאכן סיבסטלערישע האמ־ *־אמיםן. טארםטאי האט זיך אבער פאדעקשנט. טיר האבן זיך נע־ אטפערט א נאנצן פריטארנן און צום םוןז געיזוםען צו םאצננדיען הםכם: טאלסטאי האט צום סריערריקן יזאפימא צונעשריבן ב<ויז א פאר שורות און אזוי ארום מענלעך נעטאכט, אז אויך טיין ציעענוננ זאל ארײן אין ראסאן. דאס זענען בכלל נעװען די גלױזלעכםטע חדשים אין מײן לעבן. װען איך דערמאן מיך איצט איךדי אלע שעהן, װעצכע איך האב פארבדאכט און נעארבעט םיט מאלסטאיען, שיינמ דאס טיר איצט װי א וריטער, וױיטער חלום. — תאט טאלסטא־ אמאל נעדעדט מיט אײך װענן ײד| און ײדײעקי״ט? — ער ה?*ט׳ םארעטי״מ זין, נוט מוװםט, א-ז אין בין ייד, און אמאל האט ער םיר נעזאנט מוסר, הלמאי איך קאן גישט עײן יעברעיש. צו אים םלעגט א&ט ארײנסימען אײנער א ײדישער דאקטאד ליבערמאן. טאצסמאי פלענט םיירן סיט אים לאנגע ויכוחים מכח רעליניעזע פראבלעמען. אײן מאל קום איך אדײן צו םיטאנ און סרעױ טאלסטאיען אננעברונזט און סרויעריפ — מיר דאכט, אז איך האב נענוסען א שװערן חטא אויח נרין נעװי&ן — זאנט ער צו מיר. — ליבערמאן, װעלכן איר האט דא בײ םיד נעזען, האט זיך נעכטן געשטחט... בכצצ האט טאצסטאי חוץ סיר נעהאט נאך ם״צ ײדישע ם־י״נט: דעם באוװסטן יריסישן שר״בער סענעדאמא, דעם פיאניסט נאצדענ־ וױיזעד און נאך אנדערע. אין מאסקװע פצעקט ער אםט קומען צו אונז צו־גאסט. אינם יאד 1896 איז דערשינען דאס באריםטע טריא םון טשאיקאװסקי, װעצכעם דער נרויסער רוסישער קאמ־ םאניסט האט אננעשריבן אונטער דעם אײנדרוק םון דעם טויט םונם באריםטז רוסישן פיאניםט ניקאצאי רובינשטײן (דעם בדח־עך םונם נענייזצ1 אנטאן רובינשטײן. אויך א זײער נרויםער קינםטצעי און פעדאנאנ). אין סײן װוינוננ האט דער םידצער נרזשיטאצי צוזאםען מיטן טשעציםט בראנדוקאװ און מײן םרוי, װעצכע אייז א שיצערין םון דעם באריסטן צעשעטיצקי, צום ערשםן טאצ אויפגעםירס אט דאם טריא. טאצםטאי איז נדקוטען מיט דינע בײדע טעכטעד מא־ טיאנא און מאריא. נאכן קאנצעדט איז ער נעבציבן צום עםן און מיר האבן אים, דעם װענעטאריער, נעהאדעװעט מיט אונערקעם און סײסצען... פראפעםאר פאסטערנאק נעהערט צו די ׳וױיניקע נעצי״טצע ײדי־ שע קינססצער, זועצכע האבן ז־ך אין דער רוםישעד מאצערײ און םקוצפמויר דעדװארבן א נרויסן נאמען (אנמאקאצסקי, נינסבורנ, אניספעצד, באקסט א. א.). זײנע ביצדער העננען אין די אנגעןעענ־ סטע רוסישע נאצעדיען, זײנע טאצסטאי־איצוסטדאציעם און א ריי אנדערע ביצדערזײנע זענען אין די הונדעחטער טויזנטער רעטרא־ הוקציעס נעווען םארשפרײט איבער גאנץ רוםצאנד. אין דער נע־ שיכטע םון דער רוםישער קונסט װעט פאםטעחנאקם נאטען םאר־ בצײבן אויף שטענדיק. אבער ער איז נישט נאר א רוסישער, נאר אויך א ײדישער םאצער. און אםשר מער וױ ״אויך־. עם איז נענונ צו זען זײנע װונדערבארע ״ײדישע קצעזטער״ אדער זײן עטױד םונם רוענז־ן ײדן, זײנע איצוסטראציעם צו עציזא אזשעשקאם ״םענדצ נדאנסהער״, כדי דאס צו דערפיצן. אין די צעצטע צען יאר םון זיין עמיגראנטן־ נצות האט פאסטערנאק זײער פיצ םתנות נעשענקט נעראדע דער ײדישער קונםט. אויסער דער ׳װונדערבארעד פאצעסטינע־סעריע, תאט עד אין די יארן געשאפן א נאנצן אוצר םון אויםנעצײכטטע פאחטרעטן םון ײדישע גדוצים, װעצכע האבן אצע א נרויםן נא־ ציאנאצן או ןקינםטצערישן װערמ. ״קרלט ביד איז דער גדעסטעד ביכעד־לאבער םדן ײדישע ביכער איי דעד ררעלט. וײס 268 אינם יאר 1893 אויף דער פריציננם־אויסשטעצוננ אין מאסקװע האט זיך נעסונען טײן וחנרס ״די דעבױטאנטין״, וואם האט דע־ מאצט נעמאכמ א נרויסן רושם. א נרויםן דערפאצנ האט אויך נעהאס מײן ביצד ״א נרום םון רער הײם״, װאס איז דעמאצט נע־ קויםט געװארן פון דער בארימטעד מאסקװעד ביצחער־גאצערת טרעטיאקאװ, װו עם העננט עד הױם. טאצסטאי איז נעקומען אויף דער אויםשטעצוננ. איך בין ג־אד דעטאצט נעװען אין זאצ. אײנע־ םון טײנע קאצענן האט מ־ך פאר אים םארנעשטעצמ אצס דער אויטאר פון די אויבנדעירמאנטע צוױי ביצדער און אצס איצוסטראטאר פון זײן ״קרינ און פרידן״. טאצ־ םטאי האט מיך זײער װארעם באנדיסמ, מיך נצײך אײננעצאדן צו זיך און זינט דעמאצט, האט זיך אננעהויבן אונזע־ באקאנטשאפמ, װעצכע ־אט ז־ך שפעטער פאדװאגדצט אין אן אמתעד פדײנטשאפט. אין דעם זעצבן ־אד האט מיך טאצםטאי אײננעצאדן קײן ״יאסנאיא פאציאנא״, אנן איך מי׳ט סײן םדוי זענען דאדט דערנאך נעװארן :אנץ אפטע;עסנב אינם יאר 1898 האט טאצסטא• אנ־ נעהויבן צו שרײבן זײן ״װאפקו־עםעניע״. זוי באקאנט האט עד ד• הכנםה םון דעם װערק באשטיסמ צטובת ד• ״דוכאבאר;״, װעצכע זענען שטארק פאירפאצנט געװאךן פון דעד צארישעד ירעגירוננ. טאר־ םטאי ־אט מ־ך נעכעטן צו איצוםטרירן ז״ן נײ װעדק. דער דאטאן האט זיך;עדדוקט אין דעם גוט־באקאנטן װאכן־זשורנאצ ״ני־וא״. איך בין אריבערנעפאדן קײן ״יאםגא־א פאציאנא״ און זיך;ע־ נוםען םאד דער ארבעט. בײטאנ פצעג איך צײענען טאצסטאיס כתכ־יד, פאדנאבט פצעגן םיר בײדע ארומשטועםן חעם כא,־אקטער סון די א״צוסטראציעס און אין די נעכט האכ א״ך נעצײכנט. אצע פעחסאנאזשן פון ״װאםקרעסעניע״ זענען, כידוע, נעשריבן נעװאדן פון צעבעידיקע סענטשן. װען א־ך האב טאצסטא־ען באװיזן מײנע ערשטע עטױדן פון נעכצױדאװן, איז ער אויםגעשפרוננען און אויסגעשדינן: י— צו אצדע ידוחות! אײעד ׳נעכצױדאײ אױ דאך כמעט א־נ־ נא־נצן ענצעך צו דעם, םון וועמען א־ך האב מײנעם נעשדיבן... מאצסטאי ־אט דעימאצט נעארבעט זײער א־נטעגםױו. דער פארצאג האט אים שטארק צונעאײצט און ער פצעגט בטעט יעדן טא־נ אננעשריבן א נײ קאפיטצ. איך האב דאס קא&יטצ תיכף געםוזט איצוסטרירן. אזוי תאב איך אין םשך פון 6 װאכן געמאכט 33 א•־ צוסמ,־אציעס. װאם פאיר אן אנשטדעננענד-קע ארבעט דאם איז נעווען, קאן מען זיך יצײכט םאדשטעצן. טאצסטא• איז פון מײנע אי׳צוסטראציעם געיװען העכםט צו־ פרידן און פצענט זײ שטעצן אויסצײכענונגען, װי ם׳איז זי־ אין דער שוצ נוהנ מיט תצמידים. םיצ איצוסטראציעם האט ער בא־ צײכנט מיט א ״פינף טיט א ק־ייץ״. (אין רוסצאנד אױ דאס ד• העכסטע שטופע פונם באצ־םיםטעם). אויף די אדיגינאצן פון נייינע טאצסטאי־איצוםטראציעם, װעצכע העננען אינם טאצסטאי־סוזײ איין מאסקװע, קאן מען דײטצעך זען אט די אצע באמעדקונגען פון טאצסטאיען. די בארימטע נעריכטםצענע אין ״װאםקרעםעניע״ האט טאצסטאי געשדיבן אין א םאטידישן טאן. אין מיין א״צוסטיירוננ האב איך מיך באטיט צו באטאנען דעם סאטירישן כאדאקטעיר םון די געצײבנטע םינורן און האב די פניםעד םונם פראקודאר, פונם ריכטעד און באזונדערם פ״נם אחואקאט אב״סצ קאריקאטו־ ריזירט. בעת איך האב די צײכענוננען באװיזן טאצסטאיען, האט ער אננעהויבן שטארק צאכן און פ־ײצעך צו מיר א זאנ גענעבן: — א־ר זענט דאך נאך א נרעסערעד שײנעץ פון נױר, כ׳צעבן... א זײער אינמעדעסאנטעד עפױאד איז פארנעקומען סימ טײן צײכענוננ ״נאך דער עקזעקוציע״. אט דאס קאפיטצ האט אויף םיר נעסאכט זײעד א שטארקן אײנדדוק. איך האב א גאנצע :אכט ינישט צונעמאבמ קייז אוינ און נצייך אויף םארגן נעבראכט טאצ־ סטאיען םײן צײכענוננ. די איצוסטראצ״ע האט אים אזוי גערירט, אז עס האבן ז״ך אים געשטעצט מרערן אין די אוינן. מיטאטאצ ניט זיך טאצסמאי א כאפ פאדן קאפ און זאנט: — װאם האב איך נעטוןי איך האב דאך נעכטן טעצענראםירט מארקסן (דעם באדיטטן פארצעגער פון דעם זשורנאצ ״נױוא״), ער זאצ דאס נאנצע קאפיסצ ארויסײארפן. גאר עם מאכם נישנג א־ך װעצ אים נצייך הײםן דאס וױדעד אדײנשטעצן. אײער צײכענוננ