Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 266

רױוברארישוצ בלממער ן\גז. ךץ (~6ג4.) אסת, אויסעד אן אוויבערטטן, מיטצסטן צןוז, וואם איז א-ים ארוויםנעפאלז מיט א פאר יאר צוריה, זזמעז אים טער יזייז צייז נישט ארױסגעפאלן — פונדעסטווענן זענען די טענ םייז זיין 5עבן םוף־זומערדײזע; פארנאכטיםע און םארבמארעטע. מיטן סומען םון פדיציכנ נ״ט םון אים גאר אינגאנצן דער סראסט ני׳סט אפ; ציט עס אים ׳םבת, אסילו אינמיטן תמוז צום װארעמען באה־אויװז. יםראפט ער ׳טבתצונאכטם אויםן װארעמען באה־אױװז. עם טרעפט, אין זײדן בציט אויף א פארבארגענער כת, װי אויםן אלטן האר׳נזנביוים בליט־אויף א צוױינ, פון װאנען שםעטער סויזט ארו״ם א קאז־שעלזג נליוסט נאך דער זײרע צו נעמען די האש און האקן דינע צוױינע׳לעך, םאכן א ׳םײן, ארנטיעך קאסטערצ;לוסט ער נאך צו זיצן אין װאנן און מיט דער בײט׳ם א פאך טון א־בערן דוסן פון וױיסן פערדל. ס׳םערדל יוױיסט, װער עם זיצט אין װאנן. האט ני׳טט קײן פורא םארן זײדן. ם׳פערדל וױיסט, בײ װעמען אין האנט עס איז די בייטש. —אײ דו, הונטע איינער — מאכט דער זײדעי צום פערי־צ — מײנסמ, איך קען ׳נװין ני׳םט האלטן רי בײט׳ם אין האנמ? אײ דו, היונטע אײנעד... דער װענ פון מ״צ אין שטעסל אירײן ווערט פארן זײדן צו־ ביםצעך צעננער אויסגעצויגן. ממי׳צא װערט ׳נזוין שװעדער צו נײ׳ א5ע טאנ א״נדעדװאבן אין ׳נוטעטל אר״ן ראיותוען. עם װערט אים שװעידעד אפילו צו נײן אין בית־הטח־ש ארײן שבת דאװנען. ער ניט איבער דעם חיםק די ׳נזטוב״צײט צו בצײבן אין ׳םטוב, בא׳נזר די נרעבליע איז בצאטיק; באשר מען קען אפטםאל אינדערהײם אויך םתפלל זײן. און אזוי שלאפט שוין דער זײדע אביםעצע שפעטער. זײן נע־ לענעד איז אין שלאפבאנק, אין שטוב בײ די פענסטער, ױאם קומען ארוים צום סמאוו און צו די װע־בעם. ם׳װערט אים ז־םער דער נעלעגער. װען דער ררויסן װינקט צו אים, שטײט דער זיידע אויף פון גועלענער — אבער וױיט פון שמוב נײט עד ניישט אױעק. באטש ער טראגמ נאך אלץ העלצעלעך אין שטוב ארײן. נאנ־ז אפט םארקיקט עד צו דער פאליצע םםרים איבער די פענסטער: — װעםט מיר, פרצל, אראפנעמען דעם חומש. — װעםט מיר, פרצל, אראפנעמען דעם אלטן סידוד, װאם םיט די אויםגעריסענע בלעטער פון פארנט. אין אלטן סיז־ור, װו דעם זײדנס אױנן, סײ אין שפאקול״ סיי אן שפאקולן, האבן א םך, א םך יארעלעך געלוםטעדט די אותױת— איז דער תהילים םיט גרויםע אותױת אויף נעל־נעװארענע בלעטער. צו יענע אותױת ציט עס אים. כאטש ער קען תהילים אויף אויסנ־ וױיניק — ציט עם אים צו די גרויסע אותױת א׳ויף די נעל־;עװארענע בלעטער. א גרויער, שבתדיקער װינטער־טאנ. — װעט שוין מסתמא הײנט רי זון ניישט אויםניין — יעדט דער זײדע םון נעילענעד צום שטוב ארוים, װען דער שבת־אינדערפרי איז מיט פאמעלעכע טריט ארײן אין שטוב און א טאפ יגעטון דעם קאלטן אוױון. — װאלמ נעותן א ייושר, מען זאל א־מיצן רוםן איינהײצן דעם װאנט־אױװן — זאגט װידער דער זײדע, ל״ננדיק אין שלאם־ באנק, באטראבטנדיק די שטובלײט מיט נרויסן אומעט און סונקעלן פחד אין די אוינן. די מאמע נעסמ אראפ פון באק־אוױון די בונקע סײ, מאכט פארן זײדן א װארעמע, זיסע נלאז סײ, טוט אין גאאז ארײן מאלינע־ סאק. דער זײדע םוט פון אי׳רע הענט א זופ; טוט א צוױיטן זופ — מער װ״ל ער נישט. — א נארישע װעלט — זאנט עד, װענרנדיק די אוינן צום גריו־ען ודויסן. — אפנים א מענט׳ט װעדט נישט צעשאטן — יזאכט ער מיט א שמײבל. זײן זון, מײן טאטע, שטײט נעבן אים. די מאמע, אלע זײנע אײניקלעך נועמען פון אים די אוינן נישט אראפ. ער באטראבט די שטוב־מענטשן, װאס שטי״ען ארום זיין געלענער. די בליקן ילאנ־ דזשען פון װינקל־צו־װינקל. עד קוקמ צום פאלאפ איון באטערקט א שפינװעבס אין װיינקל אגוטקענן אים... — טשעקאװע, ביז איצטער נישט באטערקט דעם שפינײעבם 1■^ זײס 266 ^₪₪^₪₪₪₪₪/₪₪/₪/₪ דער שטעטלשער יחםן איז געװען א גוטער מלםד. האט די קינדער נישט;עשלאנן. ם׳האט אים נישט נעארט, צי מען לערגט, צי נישט. האט עטלעכע מאל אין טאג;עבאפמ א דדימל, בעת ד• קינדער האבן איבעדנעקעידט דעם חדר־הויף. האמ דעדצ״לט אלעיר־ לײ מעשיױת פון פדדש און אנדותן דעדצײלט אלערלײ פאלקם־ מעשױת פון פארצײטן. מיט דעם האט ער די ק״נדעד צונעבונדן צום טיש, בעת זײ זענען געװען אין חדרן בעת ער האט נישט;עדרימלט. אין די װינטער־אװנטן האט ער מער מעיג״ות דערצײלט, װי נבורא נעלעדנט. איך טראבט פין •ענעם מימד, וױ פון מײן לעצטן און בעםטן מימד, װאם האט בײ מיר געותקמ מײן דמױן. ער האס די גפי־א אייך זײע־ פשוט און שכלד־ק נענעבן צו פארשטײן. אײף א וױילע האמ די פי־ײד װידער אננעקיאפט בײ ליפע דעם פילנעד אין טיר. קלמן, װאם האט אפנעדינט נײן חדשיכ דעם קײםער, האט;עצויגן א זשדעביע, א נורל הײכט עס, װי ם׳איז :עותן דער שמײנער אין זעלנערײ צו ציעין נורלות ינאכן ערשמן יאר אפדינען. קלמן האט ארויםנעצױנן דעם מזלדיקן נורל. א שט־ק פאר ױם־סובים איז ע־ אנגעקופען. געקופען אן אויםנעפאטע־טער און צעשראקענער. נעקופען אן ערמער־נעװארענעי־. באש־ אין זעלנעריי האט מען אים מיט געװאלט נעשטאפט חזיר אין סוייל ארײן; באש־ מען האט אים נישט :עלאזט דאװנען און לײנן תיזילן; מען האט א־ם דא׳יטן נעצופט ז״ן ױננ, ביאנד בערדי. קלפן איז;עקומען צוריק אהײם און איז פארט :ישט נעקומען א־ננאנצן. עד האט אויך פארזוכט די וױיטע ותלט. ער האט נעזען שטעט א.־ן שטעטלעך, ותן ער איז גענאננען איויף מאנעװדעם. האט ער שיוין דעי־יבער, פונקמ װי משה, נאר א םך שמ־לער װי משה, ארױםגעזאנט: אז אין מיל א־ז נישט יץין תכלית מער. װאלט נוט נעותן א זוך צו מון א תכלית אביםל אן א זײט, אביםי װייטער פון מ־ל• בײם עדמםטן בדודע.־, בנימין חיים, װאם איז אין שטעמי נעותן פא־בע־ ״״ ב״ אים א-ז א קינד נעלײסט נעװא׳־ן; וע־■ נאכדעם איז די פאמע פין די קינדער, חיה רבקה, געשטא־בן. האט עם אויף אונזער שטוב א ביאז נעטון מיט א דיניעם, שטעכנדיקן טדויעיי. יתומים־אייניקלעך אין שטאט. האט שוין די מאמע בא־ דארפט גײן;עװאר־װערן צו די יתומים־אײניקלעך. װינטער, זומער און װ״דעד װינטער... איך האב שוין אײנמאל דעדציילט, װי בײ אונז ה־נטעדן שטאל איז נעװאקםן אן אלטער קארשנבוים. דער א״נציקער קאדשנבוים. אביםל אן א זײט א־ז נעװאקסן א ױננ פלוימען־בײמעלע. דער קא־שנבוים איז א צװיל״ננ־בוים :עותן; נידעריק צו דער עי־ד איז דעד צװילינג נעותן פאי־ײניקט. אן א׳לטעד בוים. איך האב אויף אים נעקענט ארו־פקלעמערן, ותן נאך פ—פינף ־אד אלט. גריננ נעותן אויף אים צו קלעסערן. מע־ נ-שט, װאס דאי־ט, װו דער בוים איז נעותן פארצװיל״ננמ, האב איך זייער אפט א־ײננע־ שפאירט מײן פים און;עוױינט, א־מיצער זאל מ- ־עלפן דעם פיס ארויםנעמען. פאר מײן צײט האבן שוין קײן םך קאדשן אויפן בוים נישט;ע־אמן. נעטי־אפן אמאל, װאס א דרײ קערשעלעך, פריער נרין, דערנאבדעם פארויטלט, האבן אדויסנעבליקט פין צװישן וײנע שיטעד־באבלעטערטע צוױינן. אין די שפעמע־דיקע יארן האט אײן והדיפט בוים אנכעהױבז צו טי־יקענען. א םך טרוקענע צוױינן האט דע־ װינט אײנצ־קוױױ אפנעבראכן. געבליבן א האלבעד בוים טרוקן אן בלעטער. נישט :עותן קײן חש־ צי בי־עכן די טרוקעגע צוױינן. נישט נעווען קײן השק אפצוזענן זײן פאדט־־קנסע רעלפט. א־ז כזיי נעותן א שאד, װאם שטענדיק, קופנדיק אײפן קארשנ־ בוים, א־ז מ־ר :עקומען אויפן זינען דער ז״ד״ג יהושע, ײאה א־ז שוין אלט :עװען הונדעדט און דדײ ־אר. כאטש א בלאנדער — איז ע־ דאך א זקן. באטש נאך;אר א יידנגער - - האט ער פארט אזו• מ״־א פארן װינטע־. זיינע נינונים זענען אײננעשטילט נעװארן. פי־ בעט ער אפאל: — זיננ םי,־. אײניקל מיינס, דעם ראבן נינון... ער האט הנאה, װאם איך ז־ננ דעם ראבן ניגרן אזוי גוט. נאר דעם .־אבן נינון בעט ער מיך זיננען, וױיל דער ראבער נינון א-ז א וױיטער נינון; שטיל־שמיל באדארף מען אים אנהויבן — ראי־ דאי, דאי־דאי־דא-דא•... אוי, דאי־דאי־דאי, דאי־דאי־דאיאים... א וױיטע־ נינון, װאם ות־ט נענטער, ותן מען זיננט א-ם א־בעד א מאל פינף, אלעמאל װארעמער אין ברענענריקער; צוטופענד־ק מיט די פיס און טאקע פליאסקענדיק םיט די הענט...