Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 265

זײמ 265 ליװווחזרימפ ברטוזמר זץסי. די (יפו*.)? עד׳/ ד,יד׳שביי//ני?.יז)דק ם י י נ ע ה י ג ד ע ד־י א ד ן?ױרװר װאו\װ\ או\ װיװ וײ רי ראגוװ. — רגור ארסיטר גארטובגימ או\ רער וײחז. רויקעד, חושכדיקער רי נעבט; זענען ׳טוין דעדיבער אינאײנעם געי װען אזיםנעםישט — פתל־נג, זומעד, האדבסס און װינגזער. זענען דעריכער די זוםער־טענ ערנעיז צעהראכן נעװא־;; זענען סענ אװעיד נעה״־אכן אין שטעטר ארײן און םון •צטעםר צוריה אין םיצ אריי;. האט מען דעריבער באםעדיןט, אז אויף דער כיאטעם ױננטצעכן םנים זענען מיטאסאצ הנײטשן אײננעהאדבט נעװןזרן. האט מען דעריבער געיןענט טרעפן דעם טאטן — א פארסראכטן, יןוהנדיין צו דער א״זנבאן, בשעת א צוג לױפט פאדבײ. א שטיין פרײדיתײט איז אדוטנע־אםן און נעפראפאט איז יעטוב און אתם שטוב — דאם איז נעװען דאם ױנגסטע שװעכטש־ר שרהצע, װאם האט װי אאע הינדער הינדװײז באדאהםט האבן, אז דען פאר אויגן זארן אויף איר אכטוננ נעבן, זי זא5 נישט אר״נ־ םא5ן אין טײך אר״ן. דערפאר צארט אבער די מאםע מ־ט אפטע האפװ״טיהן. מיט אפטיע צאן־װ״טיהן. װײא נאך שרהאעם געכוירן װערן, װערט דער מאמעם אויסזען םאדװערהט. נאר די אוינן װערן ב״ איד םולער און ט־םעד. זי לײדט םון שטא־קן צאנוױיט־ש *־ן הײן צאן־רופא איז פאר מיילן נ־שטא. שטאפט זי אן דעם ק־אנקן צאן מיט שמעקטאבאה; אזוי בלייבט די צארטע מאטע ליגן םאר־ טויבט און רערשלאנן, ביז דער צאנװ״ט־ק פא־שט־םט, און די מאמע — װי אן אםיען־בלעטל, געל און אויםנעלאשן, שט״ט אויף צו באנענענען אידע שסוביהע זארנן. א־ך גיי אין חדר ארײן. אין שטיעטל איז צונעהומען א נײער םלמד. א שטעטלשעד יחםן; א ױרד און למדן — איז געװארן םלמר פאד עלטערע קינדער. צו אים ניי א־ך א־עדן טאנ לע־נען. קײנער ם־רט מיך נ־שט. היינער בארא־ף מיך בײנאכט נישט אפנעמען. זינט בדיםק, האב איך ב״געקומען די מורא, װאם האט נעלויערט ביינאכט אויםן װענ פון שטעטל אין מ־ל ארײן. װנט בריםק, זװ איך האב נעזען דעם נרויםן טייך מוכאװיץ, האב א־ך נ־שמ קיין טודא פאד די טיפענישן םון אונוער מייך. וױיל איך האדעװע שוין אין טיין בוזעס אן אייגזמע װעלט; װעגן לעבן און טויט; ױענן רער װעלט און יענער װעלט. בםרט א־נדערה״ם האט מען מיך שוין באטראכט םאר א נרויםן. סײ דער טאטע, ם־י ד־ מאמע האבן םון מיד נעהענט םארלאננען אזא זאך, װאם ביז נארנישט לאנג איז דאס נעװען די עובדה פון די נר׳עםעדע. די מאמע האט ם־ד נעהענט הייםן ברעננען א שװעדע ברעמיע האלץ א־ן שטוב. דער טאטע האט געהענט ה״םן יגיין םארשטעלן די מ־ל. אדער לאזן די מיל. איך קען שוין איויף מיין פל״צע טראגן א פאר פוד תבוא־; ארויפטראנן אויםן םיל־בוירעם און שיטן אין קויש ארײן. דער טאטע האט שוין געקענט זאנן: — װעסט נ״ן, פרץ, כאפן דעם פערד און ברעננען אה״ם. דאם האט געמיינט, כאפן א פערדל, װאם האט א טכע צו בײםן, אראפװארםן פון רוקן אראפ, װען מען האט גע&רוװט אויף א־ם רייטן. א וױים פעררל געװען א־ן מיט א םך משוגעתן. האט עם מיך טאקע א פאד מאל אדא&נעש־״דעדט פון ר׳וקן, זוען איך בין אויף אים ארו־םנעשפרונגען. האט מיך אײן מאל נאכנעיאנט און םיט די צײן אדאפנעכאפט מײן היטל פון קאפ, וועלנד־ק מיר א בים טון אין קאפ. א׳־ך באמערק: דער טאטע האט מער היין םודא נישט, אז ד־ ארבעט םײנע ביים מ״ל װעט םארטומלען די תיורה א־ן קאפ. מײנע נזצלעכע ה׳ענט זענען אים נעפעלן געזוען. מען האט מ־ר נישע באדאדפט דערמאנען, אז איך באדארף גיין אין חדר אודײן. דער טאטע האט געװוםט, אז םיי־װי װעט מען מיך אפנעמען סון מלםד־ם און אװעקשיקן לעדנען אליין. נעװען א פ־סדה מצד דעם מאטן און דער מאמען, מיך צו האלטן אינדערהיים, באש־ אינדערהײם א׳־ז אומעטיק געװארן. װײל מיין אװעק פון דערה״ם האט נ־שט געקענט םער פאדמיטן װערן — האט אפ־לו דעד טאטע אלײן געװאלמ, אז ביז בר־מצװה װעדן, זאל איך בל״בן אינדערה״ם, לערנען ביים םלטד, װאם איז א שטעסלשער יחםן. זוי דער קילעד, נרויער טוי, װאס האט כאך זונםאדנאננ אנגע־ הויבן צו ציען פון טײך אנטהענן די פענסטער און נעהילט דעם װארעמען זוכער־אװנט; װי די זון, װאם איז באגינען אויפגענאננען און אויםנעזוינן דעם הילן טױ, סון דער טיף אתיסנערוםן די םישעלעך, זײ זאלן ארויסהומען צום װאסעדש&ינל, — אזוי זענען פון לעבן נוםא ארויסנעהװאלן זארנן און טרויערן; אזוי א־ז סון טרויער אתים צוטאל רי זון, אויסגענאננען און נעבוירן סרייד אין אונזער אלײן־װעלט. רי וױימע רויטען ארום לי&עם מיל, םײן הײם, האבן נערוםן צו דערוױיטערוננ. די שטוב, צעטײלט אין צװײ לענגלעכע חדרים, איז אסנים ענג געװארן פאר ד• נאטירלעכע סתידן, װאם זענען נעקומען מיט קינדערשן וװקס. די מאםע האט ארום די קינדער נעאיניעט װי א הון אתם הינדעלעך; דער טאטע האט העדנדלעך נעזוםט. ב״ די הינדעלעך האבן םעדערלעך, הארטע און לאננע נענומען שסראצן סון די םלינעלעך ארויס. האט דעריבעי אםט אויםנעזען, אז די הײם ציט האפ־און־האלז, שט״ט אויף די שפיץ םינגער און הוהט אריבער צו דער אײזנבאן; קוקט אריבער צו די נישט־נעזעענע װענן, װאס לינן װײט, .יוייט, אויף דער אנדערער זײט לאנקעם און זומפן; אױף דער אנדערער זײט װעלדער און געזעמדן. דעם אנהויב האט כמעט דאס ױננםטע הינד נעמאכט, פאדנדיק סײן בריסק לערנען הורה. כאטש דאס קינד אח וױדער אינרערהײם — דערמאנט עס אזוי אםס אין אנדערע שטעט. כאטש נישמ קײן וױיטע שמאט, אבעד וױיט נענ׳וג, מען זאל בלויז בײם אװעקפארן אנהויכן לעבן אין דמױן בײ טאטע־ םאמע, ברידער און שװעסטעד; אלײן בלויז אין דמױן םא־מ־אנן דעם נאנצן ארום; דעם ריח םון טײך און גראזן; דעם ריח םין מיל און נעמאלענע קעדנער; דעם אנבליק סון די טונקל־שטאמיהע, גלײכע, פעםטע מיט רונד־נרינע בלעטער אויף געזונטע צוױינן — די אלשענע־בײמעד; א׳ון די נעבוינענע, הויבע און ריטלדיהע, פארװײנטע װערבעם, נעבויגענע איבערן סטאװ אנטהענן די םענ־ סטער םון טײן הײם. די דאנות זענען אויםנעהומען אזוי שט־ל, װי דער טוי קומט־ אױף זומער םארנאכט נאך א הײסן טאנ און פארדעקט די רײק״ט םון סײך. סרײרן דענען נעײארן פארשײונרן םיט די לעצטע זימער־ דיהע ליכט־סלעקן אויף דעם שוין־נעלבלעכן נראז. נאר צום ערשטן האט דאס לעבן אומנעריכט םארטרערט םיין שװעסמער בעבלם אויגן, װען נאך גאר ױננ א־ז צו איד די ליבע ארויסנעהומען םון צוױשן הײםישע לאנהעם און איז פלוצלינג אין אםיען־חושך ױערשטיהט נעװארן. דאם איז נעװען, װען איר חתן, צו װעמען זי א־ז נא־ ױננ פארהנסט נעװארן, איז אװעה אויף פיד יאר צײט דינען רעם הײםער. דעריבער איז נעזאננ אויף א צײמ פארשװינן נעוואו־ן פון שטוב. דעריבער זענען שוין נישט נעקומען אזוי אפט שטאטישע מײדלעך שבת צו טאנצן אויפן גראז הינטערן שטוב; טאנצן אנט־ הענן םטאװ איון םענםטער םארן שטוב — דעם קאדדיל, רעם לאנסײ, מאזורקע, פאלהע און האזאצהע־טע׳נץ. דעדנאכדעם איז דער ברודער הלמן אװעק דינען דעט הייםער. דאם איז נעווען א צולאנ צו די דאנות, ײײל מען האט מורא;עהאט, אז צולי׳ב זײן סרוםהײט װעט ער םון הוננער שטארבן. דער ברודער משה האט אםטער און אסטער אננעד׳ויבן צו דערםאנען, אז אינרערה״ם איז פאר אים ני׳טם הײן תכלית מעד; וױל ער דעריבער אװעהםארן אינערגעץ לעו־נען א מלאכה, װאם ואל זײן מער חסלית װי םילנער. דער טאטע איז נעםארן אינערגעץ מיט דער םור, ם־ורן משא, צו םארדינען אביסל מיטן פערד, בשעת די מיל שטײם לײדיק — תאט ער אויסגעלונהען א פום און מען האט אים נעבראכט צופירן און אויף די הענם ארא&געסראנן אין שטוב אדײן. זענען רעריבער טרויעריהע אויסגעגאננען רי באנינענם; אום־