Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 263

יײט 3 26 ►18 9 ויװסגאריטב גרנוסינור ו\מי. די (י6י4.) טעראטור איז דורכן טיניסטערױם םאר תוגסט און װיסניעאשט בא־ ־אגדלט נעװןירן װי א שטיח־הינד, איז שוין םארב״, און עס איז א םוער־ױצא םון דעם קאפר שון די םרעסישע ׳טרײבער. די םיצע־ מי׳עע ציטעדאטור האט זיך או־םנעקעטשט איר פאזיצ־ע. רי שיצע־ מ״םע ליטעראסור איז איצט םײ אין איכות, םײ אן כט־ת די ׳טטארקסטע ריטעראטור אין אאנד. מיט דעם שאקט האט זיך, נא־ טירלעך, די בעלנישע םלוכה נעמוזט רעכענען. מיר נײען איבער צו באקעלמאנם ידיעות װעגן ײדן און ײדישק״ט. — פײן םאך — דערקצעדט ער אונז — האט מ־ך נעב,־אנט אין טאנטענרעכעד באדירוננ מ־מן אנטװערפענער ײדן. ארם ביב־ ריאטעקאד און נימנאז־ע־רערער האב איך קענען נע־ערנט זײערע מערות און זײערע חםרונות אויױ אזוי װײמ, אז א־ך האב אין זײ דערקענט דעם מעננדם. נייעט בר״ײז, װאם איך האב זיך א נטע־ ־עס־רט מיט דער ייד־׳טער ר־טעדאטוד אזוי װי מיט אנדערע רי־ טעראטורן, — נא־ א־ך בין נעײען צ־ש־ר דאנקבאר ־ענע ־ם־ײבע־, װאם האבן בארײבערט ד־ נ־רעררענד־־םע ר־טע־אטוד. א־ך האב צו נוט נעיװופט, ײאם זײ באד״טן ארפ קורטװײטרענעד א־ן גאנץ א־י־אפע און א־בע־ נאר דער װערט, אום נ־יםט צו װערן טישעד אר־ינדר־ננען א־ן זײער נײםט־קן רעבן. נאך ארס קינ־ א־ן דע־ םארקם־־ם־ר, האב א־ך נעהאט א ־ידי־םן חבר, װעמען א־ך האב יסטאירק מקנא נעװען א־בער ז־ינע צײײ ־םבת־ם אין דער װאך. יםפעטער, א־ן נ־מנאז־ע, האב א־ך ־םטענד־ק נעהאט נוטע חבר־ם ײדן. אין יא־ 1922 האב איך נעהאט די נערעננהײט צו באװונ׳־עדן ד־ ײד־־םע קונםט, בעת ד־ דעמארט־קע פא-םטערוננען םון דער ״ײירנעד טרופע״ א־ן אנסװערפן. ארןו, װאם עם א־ז דער׳ם־נען א־ן איבעדזעצוננען םון ײדישע ׳םרײבעד, האב א־ך נערײענט און א־ינםאר האב א־ך אםירו נעפ־װוט צו רײענען א ײדי־םן ׳ט־־יבעד אויח ײדיש. מײן נרעסטע ריבע און באװונדערונג נעהעד פרצן. עד האט מ־ד גענעבן דעם ט־םסטן בריק אין דער ײדישער נ׳םםה. איך םיר דעם נרו־םן אונמעד־םײד צװ־־םן די אס־מ־רידטע ײדן םון אמםטעדדאם און די ״דן אין מזדח. בעת א־ך האב א־ן נאםען םון פ.ע.נ.־קר,יב באגד־סט דעם דיכמעד ב־אריקן, בעת זײן באזוך אין אנטװעדפן, האב איך א־ם דאן אננעוױזן אויף דעד נויטװענריקײט םונם קאמף םאד דעד פארקם־׳םפדאך. איך האב אים דאן נעזאנט, אז אין דעם פדט א־ז פאדאן אן ענרעכקײט צװ־שן די ײדי׳םע און םרעמ־׳םע ׳םרײבעד. (אגב האט ביאריקן די דאזיקע באמעדקונג נישט זײער געשמעקט... — ננ י. נ.). א־ך יהאב זיך אפנעזעננט םיט ראדע באקערמאנס מיט רעם מ־םן אײנדרוק, אז באקערמאנם נעהעדט צו די נעצ״רטע הײםטע אנהענגער םון ײדישן קורטוד־שאםן צװישן די שרײבער םון די אומות העורם. װירגעד םאדראנ םון ב. קרעצקין אלע װערה פון דוד בערגעל־־סאז אײגציקע םורשטענדיקע נײ־באארבעטע אויפנאבע. אין די 9 בענד קוטט ארײן ארץ, װאם ם׳איז נעיםאםן נעװארן דורך דעם ד־כטער. באנד 1. ארונז װאפואי . 4.20 באנד זז. ואג ארזװזבו (ראמאן) . 8.40 באנד 111. אי\ א פארגרטבסיער טסיאסי . 4.80 באנד -\ז. אפגאוג (ראמאו) . 4.80 באנד ־\. טזסװרוזזזטג . 7.60 באנד זי\. װטרסי־אויזז װערזז איױ . —.7 באנד זז־ז. װירװ־הריו (ראמאן) .—.7 באנד זזו׳ו. צוג־װױסיו . —.7 באנד ^ז. רטר סװיבטר, דראמע אין 3 אקטן .—.3 — פרײז םון די 9 בענד — 53.80 גירדן — רי ביבטר זטוטו אויג דא גטבװר\ אי\ ףראכסי־בװר .פ2 ס¥1ו1€*א ,£1־װ323ז^ז\\ ,״1(110(11.1ג1\1,, .6533 .0 .;>! .? א יוורטװײטועד, א רעדעד. ער איז אויך םארװארטעד םון די אנטד װערפענער שסאטישע ביבריאטעקן. ער םארנעטט אויך דעם בכבודיקן פאסטן םון צװײטן םאחיצער םונם םרעפישן פ.ע.נ.־קרוב, םון װערכן ער איז דער םאקטישער אנפ־רער צור־ב דעם, יואם דער ערשטער פו־עזידענט, ה׳ טוסםען װאן בוראדע, איז א בדיםערעד תושב. אין קורצע שטריכן נייט באקערמאנס איבער דעם אנטװיק־ רוננס־ײעג םון דער םרעמישער ריטעדאטוד: — םונם אנהויב פון 13־טן יארהונדערט ביז צו םראנדעדנם צעשײוױכג םון האראנד — צור־ב דער דעםארמאציע — האט אין םראנידעדן נעזיריט די ניידעדרענדישע ריטעדאטור. םראנדעדן א־ז דעטארט געײען כמעט דער אײנצ־קער צענטער םוכם נידעדרענד־שן ריטעדאדישן שאפן. נענונ צו דערפאנען ד־ נעמען םון גײואגוז גע װאנז, יאנאב װא\ וזאגלאװז און יא\ װא\ גױגזבגו?. דאס א־ז געװען פארצ״טנס. שפעטעד איז דער הויפט־צענטעה און דעד טאן־נעבעד יגעװאדן האראנד, אבעד אי־צט מערקט ז— א־ן פראנדעדן א װ־דעדאויפרעבוננ פון דעד ריטעדאטוד. — די הויפט־מאטױון פון דעד הײנטצ״ט־קעד פרעפ־שער רי־ טעראטן־, — זאגט װײטעד ה׳ באקערמאנס — זענען טאקע אנ־ דעדע װי א־ן דער ארנעפײנעד א״דאפע־שעד ריטעדאטוד. נ־שט נעקוקט אויף דעם, װאם די א״דאפע-שע שט־עיםונגען חאבן אױך נעז״נט זײעד חותם אויף םראנדעדן און איר ריטעדאטויד א־ז דאך בײ די םרעמישע שרײבעד םארבר־בן דעד ״הײמאטקורטים״. ״היױזאזזסולװוגזי־ און ״וזיױזאסי ןװגזסי״ זענען ז״עד כאראקטעײס־ טיש םאד םראנדערן. די ״פדאװ־נציאר־שקײט״ שטעהט אבעד נישמ דעם טאראנטפורן שרײבער צו װערן באקאנט, םאר־טמאנען און בארימט. א באװײז — פעליוןגז גזיװוזגוגװאגװ, ײערכער האט נע־ נומען א״ראפע מיט זײן סדאװינציערעד און נרײכצײטיק אזוי מענטשרעכעד שירדעדונג. — םראנדעדן — זאנט באקעקטאנס — האט איצט םיר ב־ױיסע שרײבער. ם׳איז מיר אומםענרעך או־םצורעכענען די נעםע; םון ארע באדײסנדיקע םרעמישע שרײבער. איך װער זייך באגנונענען םיט די נעמען סון די װיכטיקםטע: הענדריק קאנסיאנס (דעד םרע־ טישעד שענקעװיטש — ם י. נ.), גידא נעזעלרע, פאר דע מאנט, אנטאאן בערנמאן, אויגוסט װעדם״רען, קאדער װאן־דע װאוסטײנע, סט״ן סמרעױוערם, סידיר בויסםע, מאריטץ םאבבע, ר. דע־קרערק. אבער א חוץ די עקטערע שרײבער, ותרכע זענען ארע רדוב ,הײ־ םאט־קורט־סטן״, קומען איצט צו א נאנצע רײ ױנגע, םירצוזאננ־ ריקע טארענטןי ײאס בדעננען ארײן דעם א״ראפעישן ׳נאו־םרחמה־ נײםט אין אונזער ריטעדאטוד. צו דער דאזיקער פרעייאדע ױננע נעהערן צװ. אנד״ ײארסדאם, װים, םוגם, מארים דוראגטס, מאר־ נייקס גײסען, רישאר מיננע און רײמאנד הערדעמאן. באקערטאנס דערצײרט אינטערעםאנטע פרט־ם װענן דער פרע־ מישער אדבעטעחריטעראטור: —אײדער עס האט נאך עקז־סט־רט דאם װארט ״פו־ארעטא־ רישע ריטעדאטוד״, זענען שוין אין םראנדעדן געװען פראלעטא־ רישע שרײבער. א־ן דער ערשטער הערםט םונם 19־טן י״ה זענען א־ן םראנדעדן נעװען באקאנט די ברידער סנידערם און עזשען זעטטערמאן. צװישן די איצטיקע פדארעטאר־שע שרײבער א־ז דער באדײטנדיקםטער ראדוו וילעוװ. .יעדנד־ק װענן פאמעדיערן מצב םון די פרעמ־שע שרײבער, דעדקרעדט אונז באקערמאנס: — פראנדעדן, אין א־ד קאמף פאר קורטודערעד גר״כבאדעב־ ט־קוננ, האט נישט ידי מענרעכקײט צו ראזן רעבן די שרײבער ברויז פון זײער ריטעדארישעד פראדוקציע. א־טרעגעד שרייבער אין פראנ־ דערן האט זיך אויסנעקיױבן א פאך: רעדעד, באאמטער, ביבר־אטע־ קאר, באן־ײעכטער, צאר־באאמטעד א. א. װ.; פיר שרײבער האבן זיך באסײריקט אין םרעמישן קאמף און נר״כצײטיק נעשריבן. םון 1830 (דאס,יאר, װען בערנ־ע איז נעווארן אן איםאפ־ הענניקע סריוכה) האט זיך בכרר די םרעמישע ריטעידאטוד אננעחויבן פער צו אנטײיקרען. אבער ערשט אין די רעצטע יארן האבן זיך בא־ װיזן עטרעכע שר״בער, יװאס רעבן שוין םון האנאדאד. צו זײ נע־ העדט םעריקם טיטמעדמאנם. מיר בארירן די סראנע װענן דעד באצױנג םון דער בעלנישער מרוכה צו דער םרעטישער ריטעדאטור. — די צ״ט, — זאנט באקערםאנס — װען די פרעמישע רי־