Literarishe bleter · 1932-04-22 · 17 (22.4.1932) · p. Seite 262

זייט 262 ריסױוראריפױו .בלנזגזגו וװו. ן־ז (י6ז4,) ^//9 פזזרשװעדן. דער מענט׳ע האט עם געטון אזוי נאױו, אזוי ערצעך מימ אזעצכע װויצע כװנות, אז מען ־אט צו אים נישט נעקעגט אנװענדן די אלע פיינע עמישע פםוהים, װאם מען האט באנוצט קענן אנדערע רעדאפטארן און ארויסנעבעד, בםדט, אז ער איז נע־ װען א קבצן אין זיבן פאלעם און ער ־אט באמת געםײנט אזוי־ ארום צו שאםן אזא מין ״ארניװערםאצע ײדיש־ציטערארישע טעריטאריע״. אנב איז אין די צעצטע יארן, װען עם זענען פארנעקומען אזוי פיצ רעװאלוציעם איבער דער װעצט, אויך פארגעקומען א שטיקצ רעװאאוציע אין מינ־תענם ױם־טוב־בצעטער: סיניקענס האט אגנע־ הו־בן צו דדוקן א?ץ מעד גײע זאכן פון אעבעדיקע שרײבע■־ און אפ־או געצאאט האנאראר, באטש דאם איז נעװען א נרו־סער קו־בן פאד זײן קבצנישער קעשענע. דאם איז נעװען זײן קאנצעם־ע דעד נײעד צײט! א־ינמאצ האט ער זיך פאד מיד באריסט, אז א־ן זײנם א םיבות־בצאט זעכען פאדאן בצויז דרײ איבערנעדדוקטע זאכן םון נעשטא־בענע שרײבער און א־ין איבעדנעדרוקטע פון א לעבעדיקן אײראפעישן שרײבער. װײטער איז אצץ נײ, םפעציעל באשטעצט. ״אפיצו דין זאך רא־ט, — האט ער האקב־שעמעװדיק כדסיף נע־ װע;, — איז א נײע, א דערינעדוננ פון סוכות א־ן דעד אלמער הײם״. ם׳איז כאדאקסעריםטיש פאר דעם שטיצן און באשיײ־ענעם מינ־קעפ, אז ז״נם אן אײנענעם מאמר, אדער דערצײלוננ, םלענט ער ממש װ• ארײנגנבענען אין זי״נע אײנענע ױם־טוב־בלעטער — מיט דעם טאלאנט פון אנדערע איז ער אצעטאצ זיכער נעװען; מימ זײן אײנענעם — קײנמאצ נישט. מ־ניקעם האט זיך ערשט נענרײט צו םײערן דעם 35־יעריקן ױביצײ פון זײנע ױפ־טוב־ביעטער מיט א גאר נרויםער און זואזש־ נער אויםנאבע, געקציבן סאטעריאל, םארהאנדצט טיט שר״בער, אבער דער טויט האט זיך ארײנגעמישט, און צו 65 יאד פארענ־ דיקט דאם לעבן פון דעם בעל הױם־טוב־בצעטער. די צװיה פון דעם אמער־קאנער דינעזאן איז נעװען די אײנ־ ציקע צײיה פון א נױ-ארקער ײדישן שד״בער איז םשך פון די לעצמע25 יאד, װאם בײ איר האט זיך מיניקעם נישט נעפארעט, נישט צוגענרײט זי און נישט גערופן די קאלענן צמען־השם צו קוסען ״אפנעבן דעם לעצטן כבוד״... נישט מיט זײן נאמען, נאר טימן נאמען פון זײן ציטערארישן אויפ־ טו, װאם איז אײנציק אין דער נאנצער ײדישער ציטעראטןד — ״מיניקעם ױם־טוב־בלעטער״: אט גײען די ױם־טוב־בלעטער. — פיענט מען א זאנ טון, בעת מיניקעס האט זיך באװיזן. אמאל האט מען זיך טאקע פשוט פארנעםן און אפילו אים אזוי גערופן, װײל די ױם־טוב־בלעטער זענען דאך תמיד גענאננען צױאמען מיט טיניקעםן... מיט די ױם־טוב־בלעטער זײנע האט זיך מיניקעם קונה־שם געװען א־ן דעד נאנצער ײד־שער װעלט, נישט אומעטום לזכות״. אין אײראפע א־ז מען בײז געותן אויף אים: װאם הײסט עפעם, א ייד נעממ און דדוקט איבער זאכן פון ײדישע שרײבער, ניש־ט אנפרעננדיק זײ? אזא םקאנדאל! און באמת איז מיניקעפעם א ױם־ טוכ־בלאט פול געװען מיט איבערנעדדוקטע זאכן. איר האט ־ארט כאנעגנט א״ז־ק מאיד דיקן און מענדעלע מוכר ספרים ב״ אײן טיש מ־ט דעפ ײננםטן פון ד• ײננסטע — אזוי בפירוש פלעגט טאקע מיניקעם אנאנס־־ן ז״נע ױם־טוב־ביעטע־: פ־פציק ײדישע שר״בער כײ אײן םר־, אדעד אין אײן םוכה, און צװישן די שרײבער האט א־ר אלעמאל געהאט א נעמ־ש פון העברע־פטן, ײדישיםטן, אנא־־ כ־םט;, קאמינ־פטן, צױניםטן, אטע־טטן און ארטאדאקםן; א־ן אײז פםה־בלאט ־אט א־ר נעקענט לײענען א שטרעננ־נאצ־אנאליפט־שן מאמ־ װענן רע־ שײנק־יט און הײל־ק־־ט פון פפה, פון דער ט־א־ ד־צ־ע; און באיד דערבי־ א מאמ־ פון בנימ־ן פײנענבוים, אדער אן אנדער אפ־קודם, וװ סען מאכט פון פסה מ־ט דעד פםה־צערע־ מאניע אויםצודרײען. אין דער ליטעראטור האבן פאר מ־נ־קעםן נישט עקז־כט־רט קײן פא־ט־יען, ריכטוננען, שטרעמונגען — אז עם א־ז נעש־־בן, א־ז עס ל־טעראטור און עס איז גוט פאר זיינע ־ום־טוב־כלעטער... צװישן ש־ײבער האט מען נעשפאסט, אז מיניקעם איז א נע־ װאלמיקער מבשף. שדיפטשטעלער, װאם זענען שוין ־ארן־לאננ טויט, ארבעטן־מיט א־ן ז־ינע ױם־טוב־בלעטער — און ם׳א־ז ב״ א־ם א לעבעדיקע װעלט... אבער בײז איז מען אויף אים נ״צט געווען. בייז זײן אויף א־ם האט מען נעקענט בלויז אין אײ־אפע, װו מען האט א־ם גישט געקענט: ם׳טײטש איבערדרוקן? אבע־ אזוי שנעל װי מען האט זיך מיט א־ם באנעננט, האמ דער כעם געמוזט ס. י. גידענןבעדעעד/יענעזלעדעע/ פונם פלעמישן פעו ־ קלוב פארזיצער א שמועס מיטן נאד בעיקר פאר יעדער שפראך, פאר יעדער ליטעראטור. בײ אונז װ״םט מען זײער װינציק װענן רער םלעמישער לי־ טעדאטור, אמתי עם האלט אויך נישט םיל בעסער מיט דער קענטע־ ניש פון ײדישער ליטעראטור ב״ די פלעמעד, — אבער די ײדישע ליטעראטור איז דאך פיל מער באקאנט בײ זיי, װי זײער קולמור בײ אונז. מ־ר האבן דע־יבעד;עהאלטן פאר א־נטערעםאנט צו מאכן א שסועם פאר די ל״ענער פון ד• ״ליטעראדישע בלעטער״ סיט דעם נדעסטן, הײנטצײטיקן אנמװערפענער שרײבער, ה׳ לאדע באקעלמאנם. באקעלמאנם איז נעבוידן אין אנטװערפן אין יאר 1879. ער א־ז דעד טיפישער אװזװברףמובר שרײבער אין דער פלעמישער לי־ טעראטור. ז״ן ערשט בוך האט ער ארויםנענעבן אין יאר 1901. אלם 22־יעריקעד ױנגעדמאן. שוין דאם דאזיקע ערשטע בוך זײנם ״פון נרויע נעפלען״ האט צונעצויגן צום ײנניטשקן באקעלטאנם ד־ או־פםעדקזאיסקײט פון די רעמאלםטיתע םלעםישע ל־טעראטור־ קדיט־קער. זינט דאן האט באקעלמאנם ארויםנענעבן אן עדך 25 ביכער, װעלכע האכן א־ם פארשאפט נרוים פאפולאריטעט אין פלאנדעדן. בעת עס איז אין ־אר 1916 נעםײערט נעװארן באקעלמאנס 25־יעדיקע׳ד ױבל, האט דעד באריסטער באזיננער פון פלעטישע פאלקם־ױם־טובים אין דער £־אנצויז־שער ליטעראטור, וטארופו (וטעהאור, זיך דאן אויםנעדר־קט, אז באקעלמאנם דערצײלונגען קאנען פארנליכן װעדן מיט די בעםטע שאםונגען םון סאפאםאן״. באקעלמאנם איז נישט בלויז א שרײבער: ער איז אויך דער קולטזר־קאםף םון די פלעמער און ״דן,׳ בע־ םעד געזאגט פון ד• פלמ־ סיגאװז\ א,ון יירישינוסו,— האמ אין ז־ך פיל ענלעכ־ קײט. בײדע זענען פאלקם־ באװענוננען, ארויםנעקו־ מען פונם פאלק און װאם קעטפן פארן פאלק, פאר זײן שענםטן אוצר — די פאלקם־שפדאך. די פלעמ־שע און ײדי־ שע שרײבער הא׳בן אויד אפטמאל נעמײגזאמע אינ־ טערעסן. נענוג צו רע־מא־;ען דעם פאל אויפן קאנ־;דעם פון די פ.ע.נ.־קלובן, װען ״דישע און פלעמישע שדײבער זענען נעװען פאר־ אינטערעסירט אין דעם, אז פ. ע. נ. ־ קלובן זאלן זײן נישט פאר יעדן לאנד, לאדגו ויאזןבלוואוװ