Literarishe bleter · 1932-04-15 · 16 (15.4.1932) · p. Seite 249

4 זייט 249?־ױזוןראריפװז ברזוזזטו 1\זז. 6\ אינגזעיױעסאנטעד דעכמזצט, וחען וײ באשרײבן די נאטו־ און •ראםסע פײממ׳שן, ײי ווען ז״ באעזרײבן העכעדע חרכים. שאראז סא^יטלע; אין ה־ד׳םביינס דײזע־אײנדריקן, װןזס דאדםן ארי״ננײן אין דעזי כ׳־עםטאטאט-ע. ער באשרײבט אין זײנע ארנענטינער אײנדריסן דעם הײשעריק, נעוזער דאט צו רי בעםטע הײיסעריק־באסדײביננעז אין דער ורעיט־ליטעדאטור. עס א־ז םאו־אן ביאדער״םסײט און װ״סנשאטטאעכע פינסטאעכיזײט. מען װעט אמא־4 דאדםן אריומשמועםן רי וױדסוננ םון הירש־ ביעס נסיעות אויף די ױננע־ע ישובים אונזעדע. לײדער תאט דעד מחפר םון אט די שורות — אויך א שטיס ווערט־מענטש — סײנמאא נישט נעהאמ דאס מזא זיך צוזאטענצוטרע&ן מיט איום און נעסוסעז סײן פאדיז, ב. אײדעם א. א. װ. אויױ זײנע הײסע שפורן, אבער עד איז שוין נעהאט םאדשוױנדן. ער האט אייף די יונניע ישובים נעװידסט םוינסט װי איאס הראמאטורנ: א נוטער זיידע, א שטיס צמר־װאװניס, מיט א רערהויכנדיפעד נעשיכטע. אפש■־ האב איך דאס נישט נעדארםט זאגן צום ױם־טוב, אבער מען מוז דאך נישט היוי־שבי״נען זאגן בצו־ז שבחים, עד הויבט דאך, כאט זײ דאנק, ערשט אן. זײן *עצטע פיעסע הײסט דאח פױזזזװ־ך... און ראס איז גישט א פראזע. הידשבײז האט אוינ, אויער, ניעםיא און חוש םאר שטיא־אע׳בן, םאר אויפביוי אדן ער יזאן זײן תיסון געםינען אין װעו־ס םון א נײ דאדםיש אעבן! ס׳אױ מיר עפעם אי טרויעריק, אי נוס דעירםון, װאס די בא־ ב־יםונג־שודות צו הידשבײנען שרײב איך צװ־שן הימיי און וואכזער. אויף דעם װעכ םון בוענאם־א״דעם קיין ריא דע זשאגעירא, א װענ, װעלכן ה״רשבײן האט דורכנעמאכט שוין עטאעכע מאל. מ״ר דוכט זיך, אז א־ן דער טי־אם־שעיר צעשמעאצטקי״ט איז ינעבאיבן הירש־ בײנם נעמיט און אין דער באויער אוםט, װאם איז פוא מיט נאאדענע גארנישטן און מיט םעז־עם, װאם פארבינרן אאע װעאטן און אאע ײדישע וועאטן, דע איך 6ו־ץ ה״חשבײנס צודה און איך זאג א״ם: א גוט ױם־טוב! א גוטע װאך. יא... נאך ױם־טייב סומט ערשמ םאר 6.־ץ ה״רשבײן די אמתע גוטע װאך, א נוטע װאך םון אויס שפיאן צדאהבעים מיט זיך אא״ן. 9ז וזפרץ בגפז בויף ״רטזזפאדאי־. א שבת־צוו־׳נאבטם־שטימי־ננ און דערצײאט א מעשה, יװאס דעד־ הויבט די גשמה און א־עדנט מיס *־אסטע נעזונמע יידן דעם װערט םון תודה — םון סואמור אויף אונזער אשון — און םון איבע. ור יצחס פון די ,נרינע פעאדעד־, נח םון ,םארװאדפענעם װינסא־ און װאאף םון ,שדים ודיםן װאס״ זענען סעמפער ם׳או־ איבד... ה״רשבײנם כעאוננענע פיעםעם זענען א םך מער איטעראטו׳ר, וױ טעאטער. פאראן אין זײ אן א ש־עוד אװזיםדבארביױז, אבער װײניס סצענישק״ט. די אוםיטאבאדקײט אױ צומאא או־םעדנע־ װי״נאעך בײ ה־רשבײנען. װען ־עסב גארדין, אםשא, שרײבט אן ,דאם םארװאדפעגע װ״נסא־, װאאט נח נעװען ראמעא, צירא ױאאט נעװען דזשואיעמע; ינטע מיס װײם הערשן װאאטן אויך ינעװען צוױי םײנטאעכע אדאאי״ט... און װען נארדין שרײבט אן ,שרים ״ייסן װאס־, װאאט וואאף נעװען הײנריך (םון הױםטמאנם ״םארזונסענעם ניאק־) און ר־טעאע — ראוטעגדעא״ן, און בײ הירשבײנען האט נאר קײנער נישט באמערסט, אז ער האט די טעטעם םון די צוױי רערמאנטע פיעםן ״אנטגומען״, וױיא ד• העאדן, די סביבה, ד• ש*־אך, דער אטעם, דער דיח זענען איננאנצ; זי״נע. דאס איז דער בח םון אומיטאבארק״ס! א שאד, יװאם הירשבײן האט נישט •נעאיינט סײן אכט אויך אויף דער םצענישיץ״ט. נח טיט ציראען אין ״םארװ. װינסא־ האבן קײן אײן איבע־םצעגע נ־שט. װאאף פון .שדים װייסן װאם״ איז א טראנישער העאד, אבער אינעװײניק, אין דרויסן האט ער װײניק דראטאטישע טאט. איטעראטור און סואטור — א םך, טעאטער אויף דעם שפיץ מעסעד... ועענדיס צווריס מיט א צײמ גוטע אויםירוננען פון״הירשבי״נס ״שמידס טעכטער־ אזן ״נרינע פעאדעד־, האב איך נעזאנט: װען ם׳סאן נעבן דעם עואם אומזיסטן טעאטער, װאאמ מען'נעדארסט שפיאן א םך הידשבײנען. זײנע פיעסעם בארויסן, דיסצי׳פאינירן און זײ עארשאםן שטיאן תענונ. מען שמײכאמ בײ ז״ שטיא און מעין װערט נאר שטיא טת״עריס אזן מען װערט — שטיא־שעפעריש אננערעגט. הירשבײן אאם דראמאמורנ איז א ניצחוז $יבער זיך אאיין. א שרײבער א־ז םון דער נאםור נישט סײן רראמאטודנ, װערט דװסא א דדאמאטודנ און באײבט, חוץ אין אײניסע אױסנאמען, נאטיר־ אעך און נעטרײ צו ױך. אאס דדאמאטורנ איז ער קײן פאזיאר נישט;עװארן... ה״רשבי״נם רײזע־אײנדריסן זענעז, אויט מײן מײנוננ, א סך יאד׳ז} / ״ ז)? פ; זן נ; ג ס ס ס ל ע כ ע ײדיש: אהר\ צייסייי\ דויערוננ שענסען. ער א־אײן סאן דעם נוטן באא,ײנען, דעם שאעכטן קנסענען; סאן הייאן און ראטעװען, דאס באאנדזשעװד־ק־תוהושע פארבינדן תיסונדיס. און מיר אכסעדן ד־ אוםשטערברעכע נאײך זײ װאאטן מענטשן;יעװעזן אזן װאאטן אין גדויסקײמ דאסזעאבע נעטון, וואס דער כעסטער טוט — ארער װיא טון — אין סאי״נסײט. דער מענטש רער אײדעיער זאא היאסרײך זײן און נוט. אן מידשאםט זאא ער טון אאדאם דעכטם, א םארביאד אונז זײן םון יענע װעונם די נעאנטע! ג כ ס רוישן־דחרך ד־ער װעג און םארכא&ן אין ירײסיסן פא׳־כײאיויף אװי נוט דעם אײנעם װי דעם צוױיטן. אזוי אויך ם׳נאיק צװישן ד־עם מענטשנװארנ; כאפט זיך אן אנ׳עם ײגנאס נעאאסמעד אומשואד, און באאד — אנ׳עם פאיכיסן שארבן דעם חוטאם. איו־ט אײביסע אײזערגע סרויסע נעזעצן סוזן מו־ אאע אונזער סיוסם סדײזן כיז צום סוף דעדאציפן. דער טענטש אבער סאן ס׳אוממענא׳עכע אויפסון. עד סאייבט םאנאנרער, כיט וױיאן און משפטן; ער סאן דעם או״ננכאיק ד א ס \א\ ארנו, ג<\טריב\ אר\ג\ 82ד\\ אײדל זאא דער םענמש זײן, נוט און דײך אין היאף. דאס נא׳־ אאײן טי״אט דעם מענטשן *וים פון מאע װעזנס, װאם מיד סענען. אויב די אומבאקאנטע העכערע ישן, װאס סיר אנען! דעם אײדעאן מענטשנס בײשפ״א זאא אעדנען אונז אין *ענע ותז׳נס נאויבן. װאהום נישט־םיאעוװיק אייז די כאטור: אײכטן סומ די זון אױף כוטם װי אויף בײז, און דעם םא־בדעכע־, װי דעם בעסטן, שיעען אבנה און שטערן. שסודעם אזן שטראם, דונער און האגא