Literarishe bleter · 1932-04-15 · 16 (15.4.1932) · p. Seite 248

ו״ם 248 ריסלזואריפמ גז־זװמר \\\ז. 6\ 151*.) 4 טיד ועזאטן שוין איצט יח> איז פאריז ב״ם — װים־אםן? — אקמ־א׳רן־פארײן. װידער ־אט אויפנעאוןבט דער מת אתסע״־ן פ$ר■ זיץ פון אע$ן טדיימאן. ז״ן ״תחית ךזסתים״ איז פארנעהומעז אין א שרעקילעכער מ־־זים־צ״מ, און ד־ עדשסע זא׳ך איז נעװען: סעםפז פאר א ׳טט־קל ברויט. קי״נםאר האמ :אך פאריז :״עס נערזאט אזא שוועד יאר, *װי דאס יאר. זאא נאר דעיר פדא־ פעס־אנעלער אהטיאדן־פאר־ין אב־םא הוםעין צו ז־ך, און מ׳װעט פון אים פאדערן, אז ער זאא זיך נ־שט באננוגענען בי5ויז-מיט מאנן־ פדאברעםען. דערװ־״ר א־ז עד נאך א מ־יוחס. ױנג און שװאך. דאם ־יד״ניע פאר־ז האט ל־ב דאם ־יד־שע טעאטיער. דאס ״ד־- יניע פאר־ז נ״ט א־ן ײדישן טע׳אטער. םיר האבן שוין נעהאט א סך אכסנױת פון ײד־שן טעאטער, א סך ר־עסטאראנען, א סך האטע־לן— 50 ־אר װאנדרט אוגזעד ײד־ש טיעאטע־ אי־ן פאדױ פון האטער צוו האטעא. מיר האבן אקט־ארן פארן טעאטעל־, נוטע און א־נ־ טערעםאכנזע כחיות. דאם, װאם ם־ר האבן נ־שט א־ן פאר־ז א־ז — א טעאטעד פארן טעאטעד. אן ארגאנ־זאטאד פארן טעאסער. א״ם װארט מען נעדאירפס אויס׳פלייייבן פון ערנעץ־װו. א־ך קיען נ־שט קײן שטאט, װו ס׳א־ז פאראן צופ־ר ארגאנ־זאטארם; אוניעסום פערט ער או־ס. אומעטום נו־טיקט סעין זיך אין א־ם. א־ןדע־ צייט, װען מיר װערן האבן א שט־קיל ה״ם פארן ״ד־שן מ־עאטעד, װערן סיר האבן א טעאטער פאר אוגזעד ה״ם. ביז דאן קאן מען אפירו קײן סענות נ־שט יהאבן צום װאנרענד־קן יידישן טעאטער אין פאריז. קעסר־ע־ און די טעאטערױזאדשטענדעניש פ<ן א;ראנאװסס־. נאר װו נעמט מען אזא די״-עקטאר? װו נעשט מען אזא אדנאניזאטאיד ביים טעאטעד? איויוי סויזנט אקס־לארן א־ז פאראן א־ין אמתער טארענט, אויױ סויזגס טוןהענסן א־ז פאראן איין אמה־ער ארנאנ־זאטאר. א־ן מײן גרו־םיער פארערוננ צו םאר־ס שװארצן — װעיריעד א־ז, אנב, או־ך נעותן א־ן פאר־ו — וױיס איך נישט — פאר וועטען א־ך האב מער כבוד: פאד שװארצן ד־עם ק־נסטרעד, צי פאר שװארצן דעב טעאטעד־או־פטועד. רײדע־ האבן םיד נ־שט א־ן פאר־ז קיין טעאטע׳ד־אונטיע״־נעמעד. װעירכעד זאר פאידשט־ין העם פ־אצעם פון קרוג פאדװענדז זיין קא&־טא־ ביים ײד־שן טעאגדער. א ־יד, װאם ר־ינטי אריין ב״ אונז ױעם פדאנק א־ן ייד־שן טעאטעד, טוט זיך אין איװנט אן א סמאקינג און שטעירט זיך — קודם — היטן ד־ טיד. ער פאד־ שטייט נישס, אז קאדטאפר, װערכע װערן הײנט פארזוייט אין דער ערד, קאנען :־שט שוין, מארנן, בדעננען נייע קאדטאפער׳עך. עם מוז זײן דער פראצעם פון װאקסן. דער פראצעס פון בריען. יעדער אונטע־נעמע>־ מוז האבן געדורד. ם־טרען צו האבן נע־ורד. מ־ט פ־ביעד־שער אוומגעד־רד קען מען נארנ־שט שאפן. א ײי איז צו נערװעו. רײנט עד ארײן אין א נעש־עסט הונדערט פדאנק, װיר עיר שוין טארגן פר־ — און נישס שפעסער — ארו־סנעמען צװײ הונדערט. ער קען נישט װאדטן. אױסטדאנן א זאך. או־סװא־עמעי אן אונסערנעימוננ. : * גוט װאל! פחורים איון װײסן נישט ותר ותמען און יװו תורה פלעכט זיך צ״י־ כויף> מיט יריבע. ה־רשבײן אי־ז פון דער נאטו׳ר א ישובניק. דװקא;יעװארן א װערמ־מענמש א.ון איז שוין צװײ צענדריק יאר א װאנדעירער. ער קאן שוין בארד זאנן אויף זיך, אז ער האט ב־ים זיד־פאר גענעבטיקט אנן ב״ם נאדד־פאר נעטאנמ. ק״ן שום ״דישעד ריטעדאט האמ נישט נעװאנדערט אזוי פיר, װיפיר אונ־ תד ״צוױיטער פדץ״. און נישט נאר א װאנדעדער איז ער נעזוארן, נאר א װאנדערנדיקער שרייבער. אײ — װעט א־ר זאנן — א ױאנ־ דערנדיקוער שרי״בער דארף דאך זײן א פרינקער, אן איםפעטפורעד, א בציץ און א פי< װאס — פױ־׳ו־ו־ס?... האט הירשבײן או־ױ צו־ רתבעו׳ס נעשריבן ר״זע־אײנדריקן — אידיריעס, םורע םיט נעמיט, רי׳דישוזר צארטקײט און נעדעמפטין ריח. אין דעם פרט האם ער קיין רעדעד נישט;עהאט, או־ך ־ײנע האט א סך ריר־ק אין ז״נע רײזע־אייגרריקן (און הײנע איז כמעמ דער שעפער פון .־ײזע־ אײנדריקן־נוסח), אבער עס א־ז אין זײ םאדאן אימפעט םון פארן. הה־שבײן ותרט פון דעד ד״זע;־שט צעטדײםרט. ביאךער פון די ערטע׳ר ז׳ענען דא, דיוטם פון פארן — נישמ. אויף װיפיר הי׳דשב־ינען זעגען נעיראטן די דאזיקע צװיי צו־ ר־בעיס־שפירן זײנע? אויף װיפיר עד איז נע׳װאדן פון רידיקעד ־רא־ מא׳סורנ א׳ון פון ־שוכניק ותרט־שדײבער? אויף דעים ותט ־אדפן ענגופעדן הי׳רשבי־נם קרי׳טיקער. מי׳ר דובט, אז הירשבײן איז דאך א םך מער דיכסער, װי דרא־ מאטורנ און זײנע הרא׳מען האבן א סך א נרעסערן איטעראר־שן ותחט, װי טעאטדארישן, כאמש ה־רשיבײנם טעאטדארע פאדדינסטן זענען גרעםער פון די ריטעדאר־שע. ע׳ד האט דאס טעאטעי־ פאד־ װא׳נדרט אין זײן ערעטענט. װאם זשע איז ה״רשב־ין אין ײד־שע טעאטער? איך מײן ארס דראםאטור;. אר׳ם טעאטדאר זתט ער ברייבן דער טאטע פון רי־ טערא־ישן טעאטער בײ אונז. ריטעדאריש טעאטער איז פזינקט אזוי פ־ר חסרון, װ־פיר מערה, אבער עס איז אויך קורטוד־רעװארוציע. װאס זשע׳ אױ הירשפײן אין ײדישן טיעאטער אלס דראמאטורנ? ער איז אין א נעזויםער םאם א נוטער ז״רע, װאס שאסמ 'סקב ב#ס$ש8נסקי■ / נגזענ^ס־אײרעס * ג ו ס יום־טו3 א טעגטש, װאס איז אין א םך פדטים נעװארן דעד היפוך פון דעם, װאס ער אױ און װאס האט נערארםט װערן... א צוו־ רתכעיס־שפ־ר האט ער נעשפינט מיט זיך, אונזער פ״־ץ הירשבײן: ינר אױ דזרך און דורך א צארטעד, םארחרוסטעד ז־יכטער, ױאם העחט זױ ״א טלאך זױינמ״ און זיננמ פון שטירער ריבע און בענק־ יניאסט: ״ריבסטעד סײנער, ריבםטער פײנער, ב׳בענק נאך דיר אװי״. בײ אן אנדער שו־ײבער װארט דעד ״אװי״ נעותן א ג־אם, אדע׳ד א והארט צו פארדעקן די הירספראזיק״מ, בײ ה־ידשב״נען איז עם א נעפ־ר, זױיר ער איז רורך און דורך;עפ־רס־מענטש. דאכ איז זיין נשמה־טאן. א־ז עד־ געגאנגען, הירשבײן, אזן א9ניעטון א ש&יצר זיך ארײן און איז דװקא ׳נעװארן א ר־אמאטורנ. א״, א דדאסע דארף דאך האבן קאנ׳םר־קט און שארפע פערסאנאזשן און הירשב״ן העדט און זעט און פ־רט נאר שטיר־פריסנדיק רעבן און שמ־רע פא׳דשו־נען? ־אט הירשביין או־ף צו־ר־כע־ם נעפראכטן ת־אמען סון שט־ר ־עפן און שטירע פארשוינען. ער האס גענומען רעבנם־בירדער, אריינ־ נעמריםמ אין זיי רידיק און אי׳דיריע און האט זיי צוטאר טו;ק< געמאכט מיט רמזים און נעמאגנט, אז עס זאר זיין ה־אםע פון א־נעװייניס. הירשביין האט געהאט צװײ רערערם: אנטאן טשעכאװ און מארים מעטעררינק; זיי האבן אים בײדע באנ׳ר״ט, װי צװיי מראכים. דעד נומער סראך אױ געותן אנטאן טשעכאװ: ריר־ק, אב־םערע הומא׳ו־ און אינעררעכע דראמאטישקײט פא׳רמאנט הירשבײן. ער איז ארנאניש נאענט צו מיםעכאװן א׳זן האט געמע׳נט גײן אין זײנע שריט. פאר־ם םעטעררינק א־ז נ׳עותן זײן •שרעכטעיר מראך. ד־ סימבאנישע רמז־ם זענען דעם פשוטן און געפי׳רם־מענטש הירש־ בײן פ׳־עמד, איז טאקע ״ױא׳ר״ <א שמײגע־) ארויםגעקומען — חקרנות נעדעמפט טיט ריריק. הידשבײן איז א־נאניש פרעמד מע־ טע־רינקען און ער האט נישט געמאדט ניײן אין ז״נע ותנן... הירשבײן איז פון דער נא׳טור א דאדםם־מענסש. זײן נ״סט איז פארבר־בן אין ״פא־װארפענעם װינקר״, בײ די ״גרינע פער־ י־ער״, װו דעם ״שמידם טעסטער״ פראנטערן זיך צװישן צוױי