Literarishe bleter · 1932-04-15 · 16 (15.4.1932) · p. Seite 247

ייימ 247 ליסיטרארישע בר(\6יו\\■ \\\ז. 6\ (5\4) נ. פר$נק/$5ר'ך דאם װאנרערנריקע ײדישע טעא&ער אץ פ#דיז;עסט אין די טעאט־לרם, וװ זיי שפירן און צא?ן זייער טייער. ז״ הומען דארט אריי; — :י׳עט פריער — װי 8 א זיינער און סוזן אדדיםנ״ן 12. פאר ד• פאר ׳צעד, צאין זיי אװעק •עװע׳־ע גענטער. כיי אזעיכע :טזדיננונגען קען קיין רייד :••טט זיין װעכן זינםט־ •־ע-״ען •ע&ילן. דא א־ז א פראנע פון ״אפבאפן״ די פאריצטערוננ, אר״גבאפן ד• פאר פראגק, און;אפן צור־ק דעם טראסוױי אדער ״טעמרא״ צו עםינר־רן װאם :־כעד אהיים. פאר דעד צ״ט, װאס א׳ך בין אין פאדיז, האבן מיר ׳עוין;עהאט אין פאר־ז א היפיע ב־סר ,ה״מען״ פון ״ד״ען פארװאנרטן טעאטע־. פון ד• ״ה״מען״ זע;ען מ־ד אבער א-ע מאל פארטריבן;עװא־ן. מ— האבן ׳עװן;ע־.אט א םען־דענ־־טעאטער (װאקסמאנם ט־עאטע־), ״נו־װאטע פאר־װען״־טעאטער (נעפ־רט דור־ אקםעל־ ־אדן), ״פארי דראמאטיקימעאטער״ (געעפנט דורך •אזע־ קעסיערן) און פ־י אנדע־ע סרענעדע היימ־1ן און הײמעלעיך, פון די ארע האט מען אוכז אבער פארט-בן, פון מאנכע פ״עוט ארױםנעיאנט, און וױדער זענען םיר פארבריב! אן א ׳עטענד־ק יידי׳ע טעאט־ער אין פא־־ז. אננעראדן ם־ט ר• פעקרעך א־ן די הענט, ס־אנן ױך א־בער ד• אסט־ארן פון קװארטאר צו קװארטאי, פון האטיעא צו האטעא, און באפן דארט אפ פא־׳סטערוננען. קען מען פאדערן קוגםט ביי אזעלכע ׳עװערע און פ״נרעכע באדיננוננען? רעצטנס האבן מ־ר באקומען נאך א ה״ם פארן ייד״צע טעא־ טער. ״מוטואל־טיע״ ה״םט ער. א נעוױםער ״ד־׳עער אקטיאד םון פאר־ז ־אט דעם ׳צ״נ־עם זאר אױםגיעםונען פא־ן ייד״צן טעאטער. עם איז יג״ין, רייך, אביער ואל און נ״צט קיין סיעאסיגװ־. באקיתם פא־ן עורם, אבער נ־״עט םארן אקט־אר. און װען ם׳א־ז;״צטא ק״ן םצענ״צ׳ע באקװעמרעכק״טן, א־ז אױך נ״עטא, ממירא, קיין באיקװעםר״עבה״טן פארן עורם. דיער ״טוטוא׳ר־טיע״־טזעאטיער נעסט א־ן ױך אר״ן ביז ח־״ סויזנט מא;. די אקוםט־ק איז ז״־ער א יעװאנע, און ד• יעטימע פאדצירט ױך. די ב״ע־מענרעבק״טן זענען נאנץ קרי״נע. ד־עד ר־כט־אפאראט — אוטניעניננד פאר ט׳עאטעד. חוצדעם האט ״מוטואריסע״ נאך א גרױסז חסרון. עס קאםט;װארט־ק טיי׳ער. א נע׳וױינריעכעד ״ד״טער טעאטו&ר קיען דער־ ט־ונק־ען ורערן א־ן דער ברא׳מע פון די הוצאות, א־ן װער׳כע מ׳װערט א׳־־תנע׳עיעפט. ד• פאר־זער קע׳צענע;־ט טאקע אריױם ריזיקע םומעם פארן 'יד״נזן טעאטיער, אבער ד• סומעס נייען אורעק אויףי האטזערן און נ״םט אױך ק״ן ה״ם פארן ייד״טן טיעאטער. ב־ז אהער האבן מיר נאך נ״םט ניעהאט אין פאר״ז דעם אמתן אונטערנעמיער פון ״ד״צן טעאטער. ד׳ער, װערבער זא־ צוטרעטן דערצו מ־ט;ערט און פארנעם. אונזערע פאי־־ױער טעאטער־ד־דעק־ טארן זע׳נען אציין נרויםע ארעמערייט, ײאם קוקן אױם נא״ך נע־ הארפן צו װערן פון ״ד״צן ט־עאטיער. מען קען ױי בבלר :״צט ־•עכיענען אלם ד־ריעקטא־ן, א*ן א־יראפע״צן מאםיצטאב פון װארט. ױי האבן פ״עוט כ״פט ד• נױט־קע קאפ־טארן אנצופ־רן מיטן טיעא־ טער א־ן פאי־־ז. מ־ר האבן א־ן פאר־ז דעם באקאנט;, פארד־נםטםורן טעאטיער־ ד־דעקטאר אבא קאמפאנע״עץ מ־ט ױין פ׳אמ־ר״ע, ױיז האנט א־ז שוין אביער, ר״דער,;״צט נענונ פעםט צו הארטן ד• אייציעם פון פא־־זיע־ ייד״נין טעאטער. ־ארן־יאננ האבן מ־ד ינעהא׳ט א־ן פאר־ז ״ ריעם זאכרעבן און פראקט״׳זן;. בירומענטאר, װעאכיער האט תמ־ד :עחרומט פון אן א״נן טעאטער אין פאריז. זיין ח<ום א־ז אבער נישט סקוים ניעײארן, און ברומעכטאצ איז איצט װידער א־ן צאנ־ דאכער פאיוױר־אן־טעא׳טע־, װו ער נ״ט נאך אצץ — ײ• ער אריין האט ריב צו זאנן — ם־ט ױינע ״אקםן־ט־יט״. דיעד אמביציעזער יאזעוי קיעסרער האט ינ־וין אויך נעפרוװט ינדאפן ביי אוכז א יצטענ־ דיקן ײדי״ען טעאטעיד, אבער אויך ער איז דודכגעפארן, און האט אונז םאידראזן. דער א־דעאר װאצט נעװען צו האבן איין ד־רעקטאר, װאם זאצ א־ן ױך סארמאנן די דערםארוגג סון א קאמפאכעיעץ, די קלוג־ע אויסגערעכנטקײט םון נ. ברומענמאר, דעם םארניעם סון ־אזעף דאס ״ד״נזע טעאטער אין פאר־ז א־ז א קראנקיער פונקט, א-ז א ײונד.־ נרייך װי מיען רירס ױך צו אים צו, טוס ער וױי. יעם א־ז א קראנק אדט, ארום װערכן ם׳מעז איסניין סיט גרױם פאדױכ־ ט־קײט. פאר־ז א־ז םון תמיד־אן צוניענרײט צום םפעקטאקר. פאריז איז א יםטאט, זואם האט ריב פאדװײרוכג; עס א־ז א יםטאט, װאס האס פרן אייביק אן פײגס נעהאט ציו נעניעצן. צו ראננװײרן ױך. א׳ױף אזא באדן האט נ׳עמעזמ בליען ־עו״עד פ־יוװ פון ספיעקניאקר. דא בײיבט קײנער ני״םט א־ן דיער ה״ם א־ן אװנס. ד•;אפ רופט, ״ע־יע׳פט, ײיעקט — װײר ױ אר״ז איז א קונסט־״עױ״עפ״חגר, א םפעק־ טאקצ. א־ן לעבן גופא פון פראנצױז״םן פאי־ק, א•; זיין א־מפיעט־ פולן באראקטער, ר־גט, א־זא, ד• ער״עסע מענריעבקײט פון פא־׳ א־נטערעם־רן ״עדן אײנציקן צום םפעקסאקר. דאס א־ז ״עױן א נרוױםער פריוס םאר דער אנטוױקרוכנם־נעניעכק״ט פון טעאטער. דא ־אס ױך אויך אױסמעהאדעזרעס א ייד־ס פובריקום פארן ״ד״טן טעאטער. א פובר־ק־ם, װאם װיר א,־,״סנײן פון דעד ינזרעכ־ מער און עכנער דירה, װאס װיר זען און ױך װייזן, װאם האט נעיטמאק און נוסט ס־ן ספעקטאקר. א־ן ארנעמיין האבן ד• עקא׳נאמ״נױגעזעריבאפטריעיבע אומיבטיענדן ציוניעהארפן צו פארססארקן דעם ספעקטאקיי־דוריםט ביי די פא־־ז־ער יידן, און װען דער םפעקטאקר א־ז זיי צום האידצן, קוםיען זיי צו א־ם. ד• םיספאט״עיע װארעמק״ט פון פאריזיער עורם איז אזיו• גרױס, אז יעדער אקמ־אר א־ז מודה, אז פאר־ז האס ״נאצדענע ״דן״. ס׳דארף זיי נא׳ד װיםן װי צו באהאנדרען. פאר ד־ עטרעכע ארן צװאנצ״ק •אר, װאם א-ך בין א ה״מ״נזעד א־ן ״ד־ען טעאטער א־ן פאור־ז, בין א־ך נאך כיינזט דיערנאגניען ד־עם סוד, װאם דאס ״ריעע פאריז האס ריב און װאם נ־עט. טײר־ םאל כעסט דאם ייד־עע פאר־ז גוט אויױ ד• ב־ריקסטע מאכער״קע, און ם׳סראכט זיך: װ• נ־דער-ק פא־־זער טיעאטער־נ־װא א־ז; נד״ר־ םאר װירעד, וױיזט זי ארויס גרריס פא ־עטיענדעכ־ע פארן נוטן טעאסער און מען טדאכט קאפויער: װ• הױך יעם א״ז ד• קולטור־ מאס פון ײדי׳פן •עו״רם אין פאריז. אייך װיים נישם, צי אונזער מעאסיעד־פובריקום איז קורטודעיר ד.ויך, צ• קורסודער־נידעדיק (אזערבע פאר־זער װידיערשפריובן און םתירות באוױיזן אלע פובריקומם פון דער װערס). איינם א־ז ס•׳־ קראד: מ״ר האבן א פובל־קום. םיר האבן פובריקומס נױר האבן צו־עדעדס, צוקוקדערם. מיר האבן א פובריקום, ײאם באז׳ובט דעם;ע־ וױינרעבן, דעם נארסארן ײד״ען ״עמך״־טעאטער, מ״ה האבן אבער זהעדביי פיר ש־כמן פון קרענ־ערע און גד׳עסערע פובריקום׳ם, װאס װ״זן זיך א־ן יידישן טעאמער ב״ די, פון װעאכיע זיי האלטן. דיער ניעװיינרעכעד יעורם פון ײד״׳זן מעאסער איז א נאו-ץ אנ־ דעדעד װי די קריינע און;רעסערע עורמר׳עך, װאם קומיען נאה א־ן ־יד־שן טעאטער, װען ױיטר ק״נסטרעד א־ז דא. ד• ״װירנער״ האבן דא געהאט זייעד עורם, ״הב־םה״ — א״ד עולם, ד• מאסקורעה — זייק־ עורם. זענען זיי נ״שטא, א־ז נ״םסא ױ״עד עורם. ׳4־ װארט. ער יהאמ נישט קיין צזסרוי צו ק״ן אנדעיר טעאמער. א גאנץ •אד זענען זײ, די פובריקומם, אן א ז״ט פון ״ד״גין טעאט־ער. ױי קוסען נאר, װען עס װייזמ ױך זײעד ״שטעדן״,;ע׳טריי דעם יידישן אקט־א׳ה — דעם ײאבעד-קן •יד־שן אקטיא׳ר — א״ז נאר דער נעװ״נרעכעד ײד־שק־ ״עורם, די מאסע, װאם עסט ״טעאטער מיט ברויט״, און וײר זיין גערירט ביי א םאר׳טטערוכנ. איינם פון די נדעםטע צרות בײ אונז א־ז, װאס דאס טיעאטעד האט נישס קײן סעאסעד. קיין היים. עם איז פאראן א זונט־ק־טעאטעד — דאם א־טע בא־ימנדע ״ראכקי״, װו מ׳שפ־ר׳ט שוין 50 יאר ייד־ש טיעאטי&ד — א ם־טװאך־ טי&אטער, א דאנערשטײד׳טעאסער און א שבת־מעאטער. דאס יידישע טעאמער טראנס ױך איבער — יײי א צ״ניינע־ מ־ט ױיז בודע — פין קװארמאר ציו קװא׳דטאר. (דאם ײד״שע רעבן פון פא־־ז נר־פ״דט זיך קזוארסארן־װ״ז). די אקטיארן זענען צומאר ניש׳ט ק״ן נאנצע