Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 240

לילזער&ודיש(! בר(זםי(ןך ו\גז. 5\ ל4\4^ דאס געברירן םדן קדכסט־טעעטעד אין אמעריקע גישס װיצנריס און נישט .וױסנדיק איז גענוידן נעיתורן דאנ ״דישע קוגסט־טעאטער אין אמעריסע. גאר א צוםאל האט עס אויױ ד׳ער ותאט נעכדאכט, און ׳שוי־ דײן אין דעם איז פרץ זזירשבײן מיט זײן ״םאדװארסן װינקיל״ װי מיט אן אוסנעזעצילעך קיגד, אזוי האט מען זיך נעװארםן םינו דעם ״םאדוואדםן װיגקל״. מ׳דזאט עס גישט נעשטעצמ, װײל ם׳האט געװאלם, נאר װייצ מ׳קזאט מװזװר. מיט םאראכטוגנ האט מע; זיך צו דעד םראבע גענומען, מיט חוזס איז מען עס נענאננען ישכיצן. װי א תיגד, װאם מ׳האט םײנמ און מ׳װיצ עס נ־שט אנטון שײן, אײ• האט מען האם ״םארװאדםן װינסצ״ נישמ אננעט-ן מיט ה״ן גײע דעקאראציעם אדער באזונדערע אויםשטאטונגע;. אלע סיכדער האט מען םיטנענוגזען שבת צו די סרובים, און דאכ פאראכטעטע סיגר חאט מען נעצאזט אין דער רײם. אצע פיעסע: האט מען אויפגעפירט סרײטיק, שבת, זונטיס. דאם ״םארװאדפ; װינסל״ האט מען הוים אויױ אײן םאצ אויפנעשטעצט אין א םיטן מזטװאך. מ׳תאט זיך געשדאקן פאר דעם נםש, מ׳תאט ז־ך נע־ ׳נועסט דעדסיט. אבער שכעטער, ווען דאם סינד האט אנגעהוינן ותוקםן און ס׳והאמ דערזען, אז עם שײלס ארזיס א זיס פנינ־ק םון בצאטע, האט סען נישט װיצנדיק אנגעהויבן מיטצונעסען דאנ פאהאבטעגזע קינד אויך שבת צו קרובים, אזן ראס ״פאדױאדפן זוינסצ״ איז אזועקנעגאנגען א חאילבן סעואן. אמוי איז נעבו-; נעװארן דאס ײדישע קתסט־מעאמעד אין אמעריקע. אבן מאסו הבונים, היתה צדאש םנזז! ועם איז קײן צזוײםצ נישט, אז דעם נדונטשטײן םאר דעג ײד. קוגסט־סעאטער אין אטעריקע האט נעצייגט סרץ הירשב״ן סיט זײן ״םארזואחפן זוינתצ״ און ״שםידם טעסטער״. איך באנריס אײך, חבר הירשבײן, צז אײער ױבצ. איר האט פארדינט םיצ מער, װיםיצ איר האט נעהאט. אײער טףח־ום -־ טײן מודדוס (םון ״םאדװארםן װינקצ״), אײעד סוכר־סםרימנ־ק — םײן מוכר־ספריםניק (םון ״שמידס טעכמער״) װעצן םיר אײבין םארבציײן די ערשטע און הארציקםטע טיפן, זחעצכע איך האנ נעשאפן אויף דער בינע. נעמט אזיך צו רי ׳הארציקםמע באנריסוננ פון מײן פײי ציצי זאץ, װעצכע אח דעד עדוה םון אײער בויען דאס ײדי׳מ קונסט־מעאטעד אין אסעריקע. לןרוױג ןאז װאדשע. פדץ הירשבײכעד מײן באגריסךכג צום עדשטן סאצ האב איך זיך מים אים געענטער באמענפ םיט א 20 יאר צווריע דזאס איז נעזרען אין באברזיסס. איך הןצ אפי<ו צחאמען מיט אים נעשםיצט אין אײן םיעסע, אין זיח אײנענער פיעםע ״א םארזוארפן װינקצ״. פרץ הירשבײן האמ אויף סיר דעטאצט נעמאכמ אזא איײ.־"י. װאם איך האב נאך ביז הײנט נישמ פארנעסן. אזזי רעדן, רי0 אזוי פיצ ציבשאםמ, מי׳ט אזא נצזיבן װענן ײדיש טעאטעד, וזי2 א־ך נאך נישט :עהעדס קײן שום ײדישן שרײבער; איך װעצ נייזזב איבערטרײבן, אויב איך װעצ זאנן, אז אויף טײן אר׳מיסטי׳ה סאדיערע האט השפעה נעהאט פרץ הירשבײן. טײן דעםאצטיקע באנעגעניש םיט אים האט םיר צונענעבז סוט אק סײן קאמף םארן בעסערן ײדישן טעאמער אזן א'1 ז״ז ענרניאטיקן נצחון אויף דער ײדישער נאם. הײנמ, בײ דער נעיענגי הײמ, װען דעד ציבער, האדציקער פרץ הירשבײן, רער פרץ הירעי בײן, װעמען דעד בעסערער ײדישער טעאמער האט אזוי םייי צו פארראנקען, שיק איך אים טײנע הארציקםמע בר׳בות און װ״ט5 אים — נאך צאננע נ׳ליקצעכע יארן. זאצ די הערצעכע, צארעע 6י; ״פרץ הירשבײן״ נאך צאננ פצאמערן און שײנען א־בערן ׳זיי טעאטער. זײם 240 באכדיסדככ פדן װאדשעװעד ײדישן פען־קלדב צום חבר פרץ הידשבײן ' אין ניריארק. ט״ערער און ציבער חבר! דער װארשעװער יידישער פען־קצוב באטײי־קט זיך םי^ דעם ■גאנצן הארצן אין דער שטחה ׳פון דעד יײד״שער צ׳יטעראטור אין איר ױם־טוב צבבויר אײער פופציקםמן נעיבוירנטאג. אויב םיר דעדן װעגן א נײעד ײדישער ציטעדאטור, שװיסט בא׳רד אויף אונזער :אמען, זױ אײניער םון די װאגיקסטע און בא־ דײטגדיקסטע. םיט אײער שטענד״קן אוסדעדסידרעכן װאיגדע־; איבער צענדער זעגמ איר געװארן דש־ לעבעדיקער םיסבאא פון דער עקספאנסיע פון רעם גײעם ײדישן שאםן. 1איר האט אריי׳נ־ נעבדאסט די װעצט אין דער ײדישער ציטעראטוד, רי ױעצט, װאם א־ר האמ נעזען און איבערגעדיבטעם אױף אײער אײננ־ ארטיקן און טיף־צירישן שטײנע׳ר. ׳ מיט אײערע דראסאטישע װערק האט איר סער װי װער עס איז סיטגעהאלםן או־פצושטערן דעם בנין םון ידעם ניאדעדנעם ײדישן טעאטעד. אין דער נעשיבטע םון דער ײדישער ציטעראטור און אי׳ר פארבינדעטן, רעם נײעם ״דישן טעאטער, יוועט אײעד :אמען בלײבן צװישן די עדשטע. מיד ש־קן אײך איבע־ אוונזער האדציקסטע חבר״׳וע באגרי־ סחנג צו אײער יױם־טוב, װאם איז דער ױם־טוב םון אונז אלעמען. ט׳ר בעטן אויך איבערצונעבן אתזערע װארעסםטע קאלעגיאלע נריםן יאײעד חשובער סרוי, ידער דיכטערין אסתד שוסיאטשעד. אײערע פארזיצער אהר\ צײסילױ סעקרעטאר גזלר ראװיפט בליט אחדיותדיקע טדיט (א באגריפגזג.) װער ם׳קוקמ זיך צו ׳צו הידשבײנען — רער םוז באװונדערן די גמיװויננקײ׳ט םון איטלעכעד פױאזע, די באדאכטע שפארזאמ־ קײט פון װארט און באוווענוננ, די שט־ענגע א'ײן־קאנטראל. צװישן דעם ײדישן ׳שרײבערװארג, דעם צעקנוידערנדצע־ שויבערמן, אח הירשבײן ןא בײשפיל םון טאס־נעפיר. אט איז 1א טענטש, װאם נלויבט נאך אינם זווארנד ער טראגמ עס װי א לאגל טימ זאצב־אײל. א״ז עם נישט אמאל א ניצוץ פון אלטע זײדעם, װאם האבן פײננדגעהאט ״דברים בטלים״? אפנים אבער, אז הינטער דער אויסערלעכער מאם־פולקײט ליגט פארט דאם צעשויבערטע לאנד. דאם לאנד פון אוטדו, װאם טרײבט — איבער לענרער. פרץ הױ־שבײן, דעם דויקראוטרויקן, טײן נרום און באנד־םונג צו 60 יאר װאגדער. י אלע זענען מיר װאנדערער און אלע װעלן מיר זיד ערנעץ טרעםן. י װער םון אזנז גײט נישט צום נדויםן טרעף־פונקט? װויל צו די, װאם ינײען אהין, װי הידשבײן, טיט אחדױתדיקע טרימ. אהרן נ״סלין באבדיסדכב פרכם ארטיסטן פארידן חשובער פרײנט פרץ הירשבײן! אונזער הארציקע באגדיםונג אייך, חשובער ^רץ הירשבײן, צו אײער 50־יאריקן יזבל. מױ־ װינטשן אײך, אז די קערנדלעך, װאם איר תאט נעױאי־םן איויף רעם מאנערן באדן פונם ײדישן טעאטער, זאלן ינושא פרי זײן. ײריסווװ־ ארפיפפ\־פארײ\ אי\ פ\יל\ זוארשע, 3 אפריל 1932. א. גזאגוגכרנ