Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 239

>יים 239 ריפוװ־ארי&זב ברטגזמו ו\<ז. 5\ ו*\14 זני?י ז) ד? ז ו / ״ זן ד זו ז עםלעכע װערםעד װעגן דעם דיבטעד־דיםעד צינע... הירשבײן האט <ובער יזאסעגןזריש אפנעווארםז דעם םאור־ יעראנ און פארצ-כט אויף דער םומע, דינם ער הןגט יני׳עט נעיזערט דערםח אזוי ילײכט זיך אפזן*גז. און ראם נאר צואיב דעם, אז זײן םיעסע זאיז האבן דעם םרײען צוטריט צו אצע בעסערע ײדישע טעא־ טעדן, װי אויר, — אז די ירא-אע םון צינע זאל באזעצט װערן נאר פון םיר, אין װעמען הױ״טבײן האט געוען די םאס״ססמע אינטער־ פרעטירין םונם הינסטאערישן ׳צטאנדפונםט. און צינע םון די ״נרינע סעלדער״ איז טאקע נעװען אײנער םון די װיכט־הסטע עטאפן אין מיין עאםן. אדאנס די ״נרינע םעלדער״ ביז איך אנאנוש־חט נעװאדן אויף דער עננצישער בינע, אין דעם בארימטן ״טעאסער־נילד׳/ אבער װי טוביעסטיװ איך בין גישט נעבונדן מיט א־דעם פער־אד, טוז איך אויפמעדסזאם מאבן אויף רער עפאכע־סאכנדיסער בילר ם\\ דבר?ױוזסילצרױ לױוז סיעװורסואן־ גאלרפװזיױ וזר׳ו \<ירפובײ\ רא״צע, װאם רער היר׳םזבײניעער רעפערסואר בכלל האט באמײט מאר דער מאדערנער ײדי׳םער בינע אין אמעריסע. יא, פאדאצעל םיט אוינז, די הירשבײניסמן, װי איך װאצט אנגערוםן אונזער גרופע אסטיארן, האמ אויך מאריס ׳צװא׳־ץ אין זײן מעאסער אנגעהויבן מיט א זיכערער האנט דורכצוםירן די צימערארישע 5״ניע און דער־ נאך אםיצו אונז, אצס א באזונדערע גדופע, איבערנעצעבמ. ער האט אויפנעשטעצט דעם יידי׳&ן ״סונסט־טעאטער׳/ — א פראדוסט אין פוצן זין סון װארט םונם היר׳נזבײנישן רעפערטואר. א״ך מײן, אז אט דער פונסמ אצײן באצויכט שוין נענונ די סארדינסטן םון היירשבי״נען, װעלכער נעהערט ני׳צט נאר אינזער באודנאנננהײט, נאר אויך אוגזער גענגװארט. אבער א גרינדצעכע אפ׳טאצוננ םונם דראמאטורנ הירשבײן צאז איך איבער פאד סאמ־ פעמענטערע פון מיר — די ׳סריטיסער און טעאסער־היסטא־יסעד. איך װיצ דא נא־ איבערגעבן אײן שסריך צו היר׳סבײנם פאר־ טרעט אצס מענטש, אצס סרישטאצ־רײנע פערזענצסבסײט. באצד ׳נאך זײנע דערםאצגן אויף דעד ײדײעער בינע, האמ הירשבײן נעסראנן א נאר־יעמײכצהאםטן םארשצאנ פון דעם נרעםמן עננל־שן רעיזשיםעד און מענעדזשעד דײװיר בעצאםסא, װעצבעד האט נעװארט אפסויםן הירשבײנם פיעםעם םא׳ר דער עננצישער בינע מ־טן תנאי אבער, אז ז״ זאצן צוגעפאסט װערן םאר דער אמערי־ סאנ־שער םביבה. הירשב״ן האט אויך דאס מאצ נישט םארסויסט ד־ בכודה — אין דעים פאצ — דעם םפעציםישן ײדישן סאצאדיט, װאס איז דא אין דינע פ־עסעס. אםשר דערפאר שמעסט אזוי די הירשבײנישע ײדישע םביבה: עם גי־ט םון א־ר אויה דע־ אראםאט פונם דיכטעױם נישט־באצאל־ טעד, רײנער ליבע. זאלן מײגע עטלעכע װערטער, װאס זענען בצויז א שאטן פון מײנע נעדאנסען אין צוזאםענהאננ טיט רי םײערוננען םון הירש־ בײנם ױבילײ, ריגען בלויז װי א שװאכע אפשפינלונג םון דעם, װאם איך פיל צום ריכטער־דראטאסורנ אלם דאנסבארסײט. איך װינש םון טיפסטן הארצן דעם אײדעלן דיכטעד־ריטער — עד זאל נאך לאגנ לעבן און שאםן. אײןו איינלאדונג אנצושרײבן עפעם םאר דעם פד־ז הירשבײן־;־מער פון רי ״ליסערארישע בלעטער׳/ איז םאד מ״ר ׳זייער שםייכל־ -אפס א־ך סו עם נע־ן. ע&עם בין איך דאך א פרץ ה־רשבײךשו־שפילערין, און א־ך ־אב אזוי םיל אביעסטױוע און םוביעסט״װע ם״בות אפצונעבן כבוד ױ;ב מײסטער, װאפ זײן ױבל ס־יערט מען איצט. בײ די װערטש־ ״איך בין א פ־ץ ה־רשבײן־שײשפ־לערין״ צ־טערן הי״נס, װען פרץ ה־רשבײן םײערמ ז״ן ױבל, אזוי םיל אינ־ ב־מע םטרונעס אין טײן, צו דעם ערשט־נעװעזענעם עבר, םאר־ יענסטער נשמה. פיץ הירשבײן א־ז אבער גישט נאר גזײ\ א\ה\יב, ער איז אויך דע־ אגד״ויב םוכם ״ר־שן סונסט־טעאטער אין אטעריסע. דאם דאח• -־ינמ באזונדערם אונמע־נעשטדאכן יװעדן. זײן ״סא־װאךםן װינסל״ איז נעװארן דער װינסל־שמײן אין אינזער נאך האלב־לימעראר־שן דעפערטואר, װאס איז נעשפילט;עװאדן אין אונזעד ע־שסן ײד־ש־אמעריסאנישן סונסט־טעאטעד. עם איז נעװען אין 1919 אין אוידװיננ פלעיס טעאטע־, װו דא־־ם שװארץ, לודװיס זאץ, בן עמי, נאלדשמיחט, בערטא נערם־ טען, תנד■ אפעל, סענענהאלץ און איך תאבן ינעטאכט דעם ע־שטז סארעסטיװן סרװו צו שאםן א יידישן סינםטלערישן טעאטער אין אמעדיסע. דער רעפעדסואר איז נאך נעװען א פשו־הדיסער און נע־ נאננען אויף דעד ליניע ליבין־שמ״ר. האט מען זיך אנגענוסען םיט םוט און פאר רי װאכעדיסע טעג אװעסגעשטעלס דאם ״פארװארםן װינסל׳/ דער בײפאל איז ׳נעװען א סאלאםאלער. םאר דער פיעסע האט םען ניך נעסחט אסטרעטן אויך רי שבת־ױם־טובדיסע מעג. איך פערזעגלעך האוב אין דער פיעםע נעפײערט מײן נדעםטן יעמאלסטיסן דערםאלנ. און װי קען א שוישפילעריש הארץ אזוינם באדנעםז? אבער צו די אלע לויב־געזאננען, װאס איך האב דעסאלט א־ינסאם״רט, האט סיר נאר נעםעלט אויך די הסכטה םונם ה־אטא־ ם־רנ, װעלכער איז װי אויף להכע־ע דעטאלט שוין נעװען אפנע־ בארן פון אסעו־יסע. באין ברירה האב איך אין דער אפװעזנה״ט ב־ן ה־רשבײנען נעהאט נאך א גרויםן דערםאלנ אין זײן צוױיטער ב־עסע, װאס סיז־ האבן אין יענעם סעזאן אויפנעםירס — אין ״שםירס טעכסער׳/ אט די ביידע צאורטע, דינע הירשבײנישע סאמעדיעם זענען נעװארן דער םעסטער יםוד, אויף װעלכן טיר, נאך דעטאלט פיא־ נערן, האבן גענומען בויען דאם ״דישע סוגסט־טעאטער. צום צװײטן םעזאן איז םארגעסומען א שפאלטונג: רי צװײם־ ־ע־ם בראש םיט סארים שװארץ זענען םארבליבן אויף דער *־יער־ י־סער פשרה־ליניע, בעת םיר, די נלויביסע — בן־עםי, גאלדשםירמ, ם־־ר, אפעל, בינע אבראמאװ־טש (א צוגעסומענע!), רובין און איך ־זאבן זיך א־יענמירס אויף די דעו־םאלגן פונם הירשבײן־רעפער־ טוא־ און זעגען איבערנענאננען אין נארדעןיטעאסער אונמער דער ד־דעסצ־ע סון שניצטר, װעלכער האט חוץ סאפיטאל אויך נעבראכט א־ז אונזער טעאטער זיין פחוי הענריעטע שניצער אלם א שוי־ "-יב—ער־ן טיס ליטערארישע נטױת. ה־דשבײנם ״פוסטע סדעטשמע׳/ םיט װעלכער טיר, די הירש־ :•־:סטן, האבן אננעהויבן דעם םעזאן, האט נעבראכס םולע יײזע׳■ און עטלעכע שוישפ־לערישע דערםאלנן, װאם האט באדײט י ײ־בטיסן װענדהםונסט פאו־ אונז. אזוי א־ן מען איבערגעגאננען צ־ פינטס־ם ״שטוםער סשיח״ און צו דימאװס ״בראנסם עסס־ 8־עכ•״. אין אט איז אליהו ועביא נעסוטען: ם׳האט זיך באװיזן הירש־ ־עד העלד פונם טאג, אויף װעלכן סיד, זײנע אסטיא־ז און ■*":דערס איך, האבן אזוי אדויםנעסוסט, כדי צו הערן פין זײן א־־ין די באישטעטיקונ:. און די באשטעט־סוננ האב א־ר בא־ ''15*ז או״ף א נאר שײנעם רײן־ה״רשבײנישן אוםן. _״*9 וזאט זיך נעהאגדלט װענן אװעסשטעלן זי״נע ״נרינע םעל־ ]_**" אונזער דירעסטאר שגיצער, אן אויפגעמוגטערטער פון הירשי :״נש בינע־דערפאלנן, האס געװאלט בײ הירשבײנען םאר זײער :יי־טער סוסע אפסויפן אלע רעכט אויף דער פיעסע, — רעבס, ייײם האבן זיד נעוד־ארפט םארשפרײטן או״ך אויף דער ראלע פון