Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 238

ריסוגזראריפזגו 1רס5י(וו טיר *צע חןובן ניד אצץ נזןמרויסט צו נעזוינען *זר דעם נײעם טעאטער פרץ היר׳מבײנען. ןובער הירשבײן ה*ט ׳שוין דאן נענוסען וואגדערן. טיר האבן געהאט נרוסן ש&עטער, #י עד די*ט זיך נעצאזט ׳מוו״מען אוייז סציטן אויםן רניעפר. סון די אלע באםױעען אין װי6נע אױ, לײדער, נארני׳טט גע־ װןירן• איך האב סאר די לעצסע צװאנציק יאר םיצ־םיצ אדורכנע־ טאכט אין דעם יידישן ׳טעאטער, אויסנעװען א שטיס וועאט, און ביז איצט אױ סײן ליבטיקעד םונ׳ןמ — די צי״ט אין דער הידשבײן־ טרופע. װיפ״צ יוארן מיר איז באישערט נאך צו צעבן, זאצ איך שבילן אין אזא ׳טט״מונג, בײ דער אויםזחכט סון אזא אנםירער זוי חידשבײן. ער איז געווען אויך אעטערעםאנט אצם רעז׳עיםער. ני׳מט נאר אצ׳ם אויס׳אמאמער, גאר אויד װי צו שסעצן דעם טאן בײ דעם אקמיאר. און בעײא־ בײ דער ראצע םון א י׳זד. ער םצעגט ארויםבאוקומען בײ אםטיאדן װונדערבארע מעגער. עד האט גע־ האט א טבע בעת די פארשטעצוננען אדויפצוגײן שטיצערה״ט אויח דער גאציארסע און םון דארט צו וען די פיעםזג דעדנאד פצעגט ער אראםסומען און זאגן, אוז מען האט נע׳טפיצט אויה א צװײ, אויך א צװײ מיט א םצױס. דארט האמ ער באמערסט די פעצערן. ער איז אזא נוטער רעזשיסער ווי א נוטער שרײבער, און עס א״ז א גורויסער ׳צאד, װאם הירשבײן איז איצט װי״ט סחנם ײדי׳שן טעאטער. דער טעאמער װאצמ נעװ״ם נעהאט אן אנדער אויסזען איצט מיט היד׳פביעעי. הצװאי זאצ ער מאסע גאר גיך סומען װ״דער צום טעאטער! דאם האט ער דעם װונ׳פ סון אן אסטיאר, װאם האט געהאט דאס גציס און די זכיה םיט אים צו צעבן און ׳פאםן. איך דערמאן זיך אין יענע פאר?זעה, נײט אדורך א צ־טעד איבער מײן צײב. סען איז אפנעפארן אין םאר׳טײדענע ריכטינגען: אין אדעם, סיעװ, יעסאטערינאםצאװ, װארשע, װיצנע. היישבײן האט אצעמען באגצײט. עס זענען פארנעסומען דיחנדיהע סצענעס. דער עוצם ראט געוױינט. א־ך בין געפאצן אין חצשות, און מען האט ם״ך;עדאדפט סונטערן. מען איז :עםאצן אײגער דעם אנדערן אויף די העצזער און מען איז אזוי זיך צעפארן ס־ט צעריםענע הערצער... און צעבנד־ק יעדער אײנער אין אן אנדער שטאט אין אין אן אנהער טעאטער־םביבה, האמ דען דאך ג״מט אויפגעהערט צו טרוימען פונםנײ זיך צונויפקומען און אויפשטעצן פונסנײ רעם ה־רשבײז־טעאטער. עם ציגט בײ מיר א פעסצ ברױו פון בן־עמי, א. זוײסער, אין װעצכע מען שרײבט טיר װעגן די נײע פרוװן צו שאפן א ט־ופע, װאם זאצ נײן אין די דדכים םון דעם הירשבײן־טעאטער. װייטער שרײבט צו םיר פון װיצנע דעם 30־טן נאװעםבער 1911: ״איצט, דוכמ זיך, נײען מיר בױען עפעם אויף צאנגע יאד״. און בן־ עט■ גיט צו װיםן: ״איך װיצ אונזער נעװעזענעם טעאטער מיט זײן ױננטצעכן, רײנעם, א־דעאצן פײער צודיס־אויסבויען, נאך פעסטער און בעםעד... דער ציטװישער באדן — שרייבט וױיטער בן־עמ■ — א׳יז פאר אן ערנםט ײדיש טעאטער ו־אנסבאר און גינסט־ק, זײער גינסטיק. דא היאט מען פייכט דאם ״פינטעצע ײד״ און נאך אזעצכע פערצ... דא קאן זיך נאר אן ערנסט טעאסער זיך אנטװיקצען. די געזעצשאסט איז דודכגעדדוגנען םיט א שמארקן חשק פאר אן עדנססן טעאטער... רויקע םיםמעמאטישע אדבעט װעצן םיר האבן, און מיר װעצן אונזער גרויםע זאך אצץ־העכער און העכער שטופן..." 7 א ז א ר קאהאן /77 ארשע דדײ נריװ פון פדץ ה י ד ש נ ײ ן מ בעםטער םרײנטי כ׳זזאב אײך נישמ נעשריבן — כ׳בין זײער םארגוטען נעװען. פארצויםיק זענען בײ א\נז דורכגענאנגען 2 םפעסטאקצען נאנץ גוס הײגט גי״ט צום צװי״טן סאצ ״תקיעת כף״. סיר נרי״טן צ\ נײע פיעםן צום שטעצן: ״די אוסנצ״קצעכע״ פון אן ארסיסן שריסט־ שטעצער, ״מיטן שטראם״, ״צעזי״ט און צעשפרײט״ א\ן אנדערע. קאסט איר אוגז גישמ באזאחנן ״אײזיק שעסטעצ״ םון פינססי? אויב איר האס עם גאר געשריבן מאכט א קאפיע. בעמ קאצענעצ־ םאינען ער דאצ אונז שיקן זײנע ״סאריסאסורן״. דא אין אדעם האבן סיר דאם מעאטער נאר אויף 12 מאצ. כ׳םיר אונטערהאנדצונגען סיט טעאסערן אין ניקאצאיעװ א\ן כערסאן. די קרעסטן אין סרופע זענען םאדצויפיק נאך אביסצ אימפרא־ װיזירמ נאר םון טאנ צו סאנ װעחט בעסער. ס׳קוסען צו קרעםמן. א שאד, װאס געצס איז װינצ״ק. גאר איה״ש, דוכס מיר, װעצ איך שוין יא צו עפעם רערםירן. א שאדן ברעננם סיד דאם, װאס אין אדעם גאסמראציחט איצוט סעם־אדצער םיט ניעדאסצאװםקאן. זעט שיקט םיר די אניבנדערסאנטע םיעםן, קאנט איר םיר שיקן דעם דריטן אקט ״מיטן שטראם״? אדעם, בראחנאוסםקאיא 6/6. אײער \וירס\בײ\ 111 בעסטער םרייגט! איך װאצט מיט פאדנעניגן נעשיקט אײך א צענװרירטן עקזעפ־ פצאר פון ״ױאצ״. נאר ווען די טרופע אוגזערע איז זיך צעםארן, זענען אצע צענװדקעס געבצ״בן בײ אונזער םאדװאצטער זז׳ יאקאב־ סאן און די סופציארקעם בײ ה׳ בן־עםי. זײערע בײחנס א־רעפ װײס איך איצמער נישט״. נריסט ׳הערצצעך זיצבערבערנן טיט דאצםקאן. םיט נדוס אײער הירפזביױ י ד׳ תשרי תרע״א, פעטערבוירנ. אין די יארן 1908 — 1911 איז סיד אויסגעקומען װענן פאר־ שײדעינע ענינים, װאם זענען נעװען נונע די אויםירוננען םון דער טרופע פון צאדזער ״דרסאטישער קונסט״ צו קארעספאנדירן טיט ם־ץ הירשב״נען. די דאזיקע ברױו און אויך װענן פרץ הירשבײגם באזוך אין צאדז בעת מען האט אויפנעפירט זײן ״תקיעת כף״ דאס איז א קאפיטצ פאד זיך, װעגן װעצכן מיר װעט נאך אויסקוסען צו שרײבן. דאם מאצ װיצ איך פארעפנטצעכן דרײ ברױו פון פרץ הירש־ ב״נען צו מיר, װאם האבן א שײכות צו דער טרופע, װאס ער האט ענדע 1908 נעגרינדעט אין אדעס. קײן דאטעם זענען אויף די ערשטע צװײ ברױו נישטא, גאר זײ שטאמען פון יאר 1909. 1 בעםטער סרײנט! כ׳האב צו אײך א בקשה: כ׳האב דא אין אדעם גענרינדעט א ײדישע טרופע און קירצצעך פאננען מ״ר אן צו ׳שפיצן, פארצו״פיק דא, אין אדעם, נאר אזײ װי די צײט איז קודץ און מיד האבן נאך נישט צענזורירמ אצע פיעסן, װעצבע ס׳נײען ארײן אין אונזעו־ רעפערטואד, טוט מיר די טובה און בעט אין טײן נאמען דעם דראמאטישן פארײן, זײ זאצן טיד ארױסשיקן די צענזורירטע פיעםן, װאם בײ זײ איז פאדאן צמשצ: שצום־עציכמם אײנאקטערם, פו־צם אײנאקטערם, ״חאס א־יביקע ציד״ פון פארק ארנשטײן, ״דעם םשוגעגעם בטצן״ (״נכצזז״ האב איך צענװרירט). כ׳גצויב, איר קאנט דאך אוונטערשרײבן פאר זיך, פארצויפיק, אויב איר װעט דארםן, םון די אפישן. איך װעצ זײ צאנג נישט פארהאצטן. זעט טוט עס מיר באצד. נריסט הערצנעך אצע אין דעם פארײן. פרז וזירעזביט אדעס, באצשאיא אתאוטסקאיא 6/6. פ. ם. זעט דעמזעצבן טאג ענטפערט סיר. און אויב מענצעך באצר מ־ר ארו־םשיקן די פיעםן. סיר ײעצן זיך נאך טרעפן.