Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 237

זייט 237 דױזזחװ־יפזזו!זיגוסינוך ז\נו. לז ו*י4) ט? ם ה ק 1 ס 2 ט ר! װ $ ש ס מיט הירשבײנען אץ דעד הידשנגײן ־ טרוטע רויםס איז צו ׳זוגז צונעהוגוען א. ווייטעד. ער תאם זיך יטטארק צונעבוגדן צו אוגז און דערגאך מיטנעםארן מיט אונז. אין גןזב־ רויםק ■האבן ארויסנאװיזן סרויםע הילף מעגדא ע<קין און ארלא־ זאראװ. הידשבײן איז אאצמער נעװארן םאדקאבט אין דעם טעאטער. זײן נאנצעד דעטארסטיקעד באנאז׳ש איז נעװען א זז?ײז היל;צערן פודעצע. איך גערעגק עם בח איצנג ער ואיז נר״ט נעװען אונז אװעסצוגעבן איצ־ז. און אצע האבן עם סוין אים פאדצאננט. אז עם האט אמאצ נעפעיט סאד אן אדט־םט אויױ דעד ביגע א פאר שיך, האט ■אײנע אן אדטיםטין נעזאנט ה־ד־גיבײכע;, ע־ זאצ אויס־ טון זײנע שיך, און היד׳צבײן האט נערן ינעםאצגט. הידשבײן האט דאן נעהאט וואגסעם. ע־ האט זײ מסתמא טײער געהאצטן, גישט געװאאט מיט זײ זיך צעשײדן. אײניקע בײ אוגז האבן אבער נעסונען, אז עם פאסט ינ־שמ םאר אן אגפידער סון טיעאטע־ צו ם־אנן װאגסעס, האט ער אויך די װאנםעם מתרים ■נעיװען םאר אדגזער טעאטעד. אז עד האט זיך באװיזן אן די װאגםעם, האט עס אויױ אצעמען נעמאכט א שטארקן אײנדדוק. איך נעדעגק: אין באברויםק איז אמואצ נעװען זײע־ שצעכט. קײגער דאט גארנײםם :ישט נעהאט. האט היחטבײן עדנעץ נעסוגען בײ זיך 5 קא&יקעס, נענעבן דער טדופע און נעבעטן אויך פא״־ אים עפעם איבערצואאיזן! און אט זענען מיר צםוױ נעקומען איבער מינםס קײן װארשע. דא האבן מיר נעהאםט או״פנעריבט צו װערן. מיר יהאבן אגגעהויבן צו שפיצן אויח םודאגאװ בײ סאטפאגײעצן. און דא איז געשען א װונדער: די ״םבארן״ זענען נעװען געוואצמיסע, אבער םיר תאבן זײער װײניס באקוםען. אזעלכע חשבוגות האמ מען אוכז נעמזכט. מ׳האט אלץ צונעכומען. אין װארשע האבן זיך מיט א.״גז א״־וםנעטראנן: פרץ, דינעזאן, גאמבערנ, נח פרילוצסײ אבעד דא תאבן מיר נעזזאט א סטיטר: ד״ר מוסדוני. ער האט אונז שטארס אראםנעריםן. ביץע יציגנער האבן נעזאנט אםיצו, אז עם איז רא א מײן רעדבײ. עם האט אלעמען אויפנעבראכט אט די באצױנג. םיר האבן נעהאט יגאר גרויםע פלענער, אםילו צונעצוינן דוד הערמאגען, װעלכער האט שוין געגומען נדײמן סרצעם ״גאל־ דענע קי״ט״. אבעד טיר תאבן סון װארשע געמוזט אססא־ן און זיך נעלאזט קײן סאװנע און דערגאך סײן רװינםק. דארט האבן טיר געשפילט אין דער נעיבײדע סון ״צירק״. עם א״ז נעװען םאר ראש השנה 1910. עם איז אננעסומען א סרי־ טישער סאטענט אינם לעבן סון דער מרופע. קײן סובם־דיעם האבן פיר גישט געהאט. דער עולם אח נעזוען איו־סנעשעפט, קײן קאפיטאל אויױ צו נרײטן נײע פיעםעס האבן םיר :ישוט נעהאט. האבן זיך יבײ אלעםען אראפנעלאזט רי הענמ. אויך דער טעטיקער יאסאבסאן איז נעםאלן םון די םים. בײ אזא מין שטימוגנ האט פ,־ץ הירשבײן אײן מאל בײגאכט גאך א םא״־שטעלוננ צונויפגע־ רוםן די מדופע אין א צימער *ון נעגוטען דערסלעדן, אז סען דארױ די סרופע רעדזױיל אויםליתן. ײאם טיר האבן דאן אלע איבערנעלעבט, א״ז שװער צו באיטרײבן. מיר אלע זענען נעװען רעדשלאנן, פונקט װי מיד װאלטן דא איבערנעשניטן אונזער אײנן לעבן. װי עס איז נ־שט נעװען שװער דאס לעבן אין דער טרופע, איז גארנישמ אין סארנלייך שװערעד נעװען דאם צענײן זיך. אזו־ םיל בחות און נלויבן האט יעדעד אײנער אדײנגעלײנט אין דעי ־וננער, באגײסטעחטעד טרופע, און אט םוז מען זיך צעשײדי און אםשר אויױ אײב״גג עם האט נעסלעמט בי״ם האדץ, םיל האבן שטיל און סארבארגן נעוױיגט. אבער םארפאלן, סײן עצה איז נישטא. מען מח ד• טרופע אויפליץן. און עם האט זיך אגנעהויבן ראס סאנאגדערםארן זיך: א טײל איז נענאגנען ציר״ק צום אלטן ״געםיעצסא־יעװרעיםקי״טעאטער, א״־ן אײניסע נלאט צעקדאכן א־בער שטעט און שטעטלעך, און אלץ;־שט ינעקענט ׳צזלום מאכן מיטן נעדאנגס, אז מען האט אײםנע־ הערט צו לעבן. אבעדאמפײנלעכסטן איז געװען או־םן יואסזאל אין ױװ־נםס״ רעם מאםענט װעל איך סיתמאל נישט סארנעםן. ביז איצט, װען די צײט םון סײן שםילן אין דער הירשבײן־טרופע נעהערט צ,י די ליכטיססטע מאמענטן אין מײן ארט־םמישן לעבן. איך האב אזוי םיל װאם צו דערצײלן װענן יענער צײט, װען מ׳א־ז נעװען ױננ און מען האמ נעברעגט מיט דעם הײליקן םײער צו בויען א שײנעם, דײגעם ײדישן טעאטער, איך האב גאנצע פעק| םיט אפ־שן, ברױו, גאטיצן ווענן יענעם נליסלעכן, פרײדיס־טדאגישן פעריאד. צו דעם הײנמ־קן הירשביין־ױבי׳לײ װיל איך;אר נעבן אב־םל זכהונות, װאם שעפן װײמ נישט אויס דאם אלץ, װאס ט׳האט דעמאלט איבע־נעלעבט און איבערנעליטן. עם איז;עװען סוױ 1909. איך האב דאן נ־עשפ־לט אין דער אפערעטן־טרופע בײ םאבםא־ען אין אףעם, אין ײדישן טעאטע־ א,ײױ יעװדעיססא־נאם. באסים איך דאן אוםגעריכמ א ברױול םון ג־עאטער ״הארמאנ־א״ אויױ ״אװטשינענסקי״ נעסל, װאס הירש־ ב״ן האט דאן אנגעפירט, דאס ברױול איז נעװען נעשריבן םון הירשבײנען אלײן. ע־ האט מ־ך געזען שפילן אין דער אפערעטע און ער װיל םיך האבן אין זײן סעאמער. דאס ברױול האט םיך נעװאלמיס איבעראשט — אזא נליס, אזא כבוד! און אויױ מארנן אין דער פרי, אנשטאט צו נײן אויױ פראבע א־ן דער אפערעטע, האב איך פארקערעװעט און אװעק צו הירש־ בײגען. װי איך האב גאר א־בערגעטראטן די שװעל, האב איך גלײך אמעטראסן עפעם נאר אן אנדער סביבה םון אסטיארן, גאר אן זמרעד אטמאספעה. איך האב נלײך אײגנעשטיממ צו םאר־ בלײבן אין דעם ױגגן טעאטעד. און כאטש איך האב אװעקנע־ װא־״פן א שטעלע םיט א םעסטער כאושע, האב איך זיך :עםילט א־בעדנליקלעך צװישן די :ײע חברים. אין דער טרופע זענען דאן :עװען ״עסב בן־עמי, וואלױ זילבערברענ, ארלאװססא, נעמי, קאן, :אשיגא, םלאװיגא־עסטרין, מאנילנער־בודקינא, דאלסקאיא, ־יערי־ טע־װײםבלאט, שריסטזעצער. ב. שאםיר — דער באסאגטעי ײדי־ שער שריםטשטעלער, ףער טחבר סון ״אברהמל דער שוסטער״ און אנדערע גאװעלן, איז נעײען דער םוםלעד און עפעם םער װי א םום־ •׳ער אין טעאטער. ײען איך בין ארײן אין דעד טרופע, האט םען א<יםגעםירט שלום אשם ״יחום״ (עס איז דאן;ענאגגען אויױ דער רוםישער בינע מיט גרוחם דערפאלג א. כ ״בעלאיא סאםט״). אויױ מײן נורל איז אויסנעפאלן די ראלע םון דעם רעםסאראטאר, זײן פרוי— נעםי, און דער אײדעם — בן־עמי. ער האט אויך רעזשים—ט די פ־עםע. פרץ הירשבײן אמ דאז נעװען םארסאכט איגם טעאטע־. עד ־אט אל״ן רעזשיסירט, אדער םיטנעהאלםן אין רעזשי, װען בן־ <מי האט געשטעלט א פיעםע. ער איז אויך נעװען דעד שװארצ־ א־בעטער, געצוינן אל״ין דעם םאדהאגנ, נעטון כל עבודת פרך אין טעאטער. כדי נישט צי שמערן די ארטיםטן בעתן שפילן, פ־׳ענט ער אםט אויסמון די שיך און זאסן, און אװי ארומג״ן ־ינטער ד־ סוליסן. אזא הײליסע און סארבמיסע באצױננ איז;עװען בײ אים צו דער ארבעט. מען רארױ דא, אנב, דעימאנען דעם נעשעפטפירער םין ר׳עד ג־־־פע, יאקאכםאן, װעלכער האמ דאן אויך אװעסנעגעבן א שטיס ־עבן דעד טדיופע. דער מעאמעד האט דאן נעהאס אין אדעס אזעלכע פ־ײגט ײי מעגדעלע, דובגאײ, פדונ, ביאליק, לעװינסקי, — ױעלכע ־אבן זיך באמיט צו העלפן דעם טעאטער. ה־דשבײן תאמ דערגאך געשטעלמ זײן ״נבלה״ (איך האב ׳.ירטפילט אברושן). א\ן אז די געשעסטן זענען אמאל נענאננען נ־שט גוט, האט הירשבײן צו אוגז אויםריכמיס געטענהט: ״מײגע פ־עסעס נײען גישט! נזסממ אנדערע פיעסעס!" דער דעפערטואר סון דער טרופע איז נעװען: אשס ״יחום״, .,ד־טן שטראם״; שלום־עליבמם ״מענטשן״; היחםביינס ״נבלה״, ״אל״, ״תסיעת־כױ״; פינםה־ס ״יענסל דער שמיד״. — אדעס א־ז נא׳ך דעסאלט נישט געװען צוגעגרײט פאר א פײנערן טעאטער, ־אט מען זיך אפגעמוגזשעט א נאגצן װינטער און באשלאםן ארוים־ צ'-אי־ז איבער די נרעםערע ײדישע שטעט. רער מארשרוט איז;עװען: באברױסס, מינסס, וריז־שע, סאװנע, דװינםס. אין באב־