Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 234

ליסיװראריפימ בל(\8יסר ג\צז. ו*ץ14 זײס 234 איז אזועיז לעצםנם חבר ״סי׳כאיצ״ (ם. רזזשיזעם) םיט זײן וױיב *גא זיביעצ זנוצופויען פאר היר׳טבײ׳נען ׳נאך א עזטײזא זחנאט. ם׳איז בידא־בידזשאן. רי צועחנםטײזע ײדישע רעםובלײז אויפן וױ״טן סזרח. דער װענ צוים װי״טן םזרח איז הירשבי״נען שויין נוס בא?אנם. װעט דיך הירשבײן םאנען באלד אדווטפזחטלען טיט נאך איינעד א װעצט־רײזע. מיט נאר אײנער א הי״ם א ײדי׳שעד. איז ותר קאן זיך צו אים גצייבן — צו אט דעם װעצט־בירנער ם־טן ײדישן װעצט־שסארץ אין די אוינן? זוא׳צ ער נאיי יזײן נעזוונט און שטאריז(ביז טויזגמ און צװאנציק יאר)! האט זיך ה״רשבײן מיט דעד צעשא־טםיכה אוחמנעצאזט אין רער בורײטער װעצט ארײן. חרזױםן האמ ינאך געװירבצט דער •שנײ־שטורעם. דהויםן ד.אט ינאך געגוזיטט און נעצוקערט טיט ״געזענגע און טענצע״ אויף פאדשײדענע ׳דיאצעקטן ײדישע. איז הירשבײן אװעק אין אזא־א חרויםן זוכן א תיקון םאר ז־ך און זײנע ווערק. און װאנדערנד״ק אזוי סון חרויםן צום חחויםן, תאמ זיך דער גאגצער ערר־קויצ פארװאגדצט אין זײנער א טעריטאריע. װו גאר א ײזײשער ישוב אויםן עדד־קויל, — װערן איויסנעי העחט זײנע ,־עדעם. אבער די װעצט, זאגט םען, איז אי.ם;אך אצץ צו־עצײן. ם $ ר ק $רנשסײן1 71 א ד ע ם ע נ י ש טעראר־שעד טרוסע״ איז זיך צענאנגען שוין בשעתן ערשטי איזט, אגדעדע האבן זיך ארויסגעגנבעט בשעתן צוױיטן אקט און די רעשט איז בשעתן ידריטן איזנג״ אײגנעשקאסן. ראם זעגען דאך נעײען אקטיארן — כאטש ז״ער טאצעגטירטע, אבער ראך — סון אצטן חרר, אויסנעהאדעװעט אויף היםטארישע .אפערעטעם און — שרײעגדיקע מעצאדראמעט.. יװען הירשבײן האט שוין געהאט געענריקט זײן צײענען, כאסט זיך אויף סון שלאף רעד קאסיקער סון דער ״ציטערארישער ט־ופע״ און דערצאננט זיך א זאג םיט א ציבער אםנהארציקײט: — ״תקיעת־כף״ הי״סט אײער סיעסע? יא? — יא, — ענטפעדס הידשבײן. — נו, נאט זשע אייוך טאקע תקיעת־כף, אז ■נישמ נאר רער חאזיקער ״תקיעת־כף״, גאר סײן פיעםע םון אצע די, ׳װעצבע איר האט ב״ז הי״נט אסנעשריבן, אדעד איר װעט װען ם׳איז אגשרײבן, ײעצן נישט דערלעבן צו זען די בינע םאר די אוינן... נישט דאם באדארף דאס ײד״שע פובציקום... ׳װען כ׳האיב שפעטער באנצײט הירשבײנען אהײם און אויםן װעג אים געטרי״םט נאך דעם ראזישן ״דוחכסאצ״, האס ער םיר נעענטפעדט — יװי זײן שטי״נער — שטיצ, װירעד אן יערע אפעק־ טאציע, אן טיטדסטן פאטאס: — איך װעצ סרװון אנשרײבן אנדערע זעקם פיעסעם, און אויב די זעקם װעט מיר אויך אויםקוטען צו שטעצן אויף דער סאציצע, נו, דעםאצט — װעצ איך... װידער אנדערע זעקם פיעסעם אנ־ שרײבן... מײן איך: אסשד צ״גט מאקע א־ן דאזי׳קן באשליוס די צײזוגנ םון אויבנ־ דעדםאנטן רעטעניש? גײ אבםא\ ביזבלמר אי\?אל״בארזיב. ם\\ לי\?ם.■ ם. \זירפובײ\, א. פוװזיאסיעזסר, אױבא\ בעעלס־ר, גארילז בילגיא?, ר\פוא\ םרי\זא\. ■ £ א־ז — הײטמ עס — ״דער םליענדעד הארענידער״ פון דער ײד־שעד ל־פזעראטור, דער דאךקישאמ סון ״דישן טעאטער שוין אויך א ־׳וביצאו־נ... א האצבן וארהוונדעדט שלעפט ער אויף זײנע פצײצעס און — זעט! נלי״ך איז עד, װי א סטרחנע אויפן פידל, שלאגק, װי א ױננער בוים, אנגעשפאנט, װי א פײל — נדײט צום אויסשיםן אין אוס־ באװוסטע סרחקים... יכ׳בין מודה — פרץ הירשבײן איז סאר סיר אי״ב״ק אן או״ס־ טערליש רעטעגיש: ם׳לעדנען סיך די קל־גםטע און דערסארנסטע, אז םדי צו דעד־ נרײכן א דעדפאלג אויף ײעלכן ס׳איז געביט, זענען אוטבאדיננס נויט״ק די פאלננדע אײגנשאסטן: ערשטגם — שמארקע, הארמע און שפיציקע עלנבויגנם; צוױיטנם — א םך עגאצענטו־ישע מענא־ לאמאניע און דריטנם — :אך מעו־ פארשײטע, שרײעדיקע און סארכאפערישע חוצפה... מ׳זאגט יאקבי, אז אביםל טאלענט 1־ערצו איז אויך ״װינשנסװערט״... איבערתו־פט — דערצײלן לײמן — זאלן די דאזיקע כללים נילטן אויפן נעביט סון קונסט, ליטעראטור און — טעאטע׳ר. אויב ראס זאל, חליצה, זײן אסת, איז טאקע פאר מיר גא׳ר א גדוים רעטעגיש, װי איזיוי ם׳תאט .געקענט נעשען, אז דוקא פרץ ־ירשבײן, ׳דער באשײדנםטער אין דער באנצער ״דישער שרײבער־ טשםת־, דער אי״ננעהאלטגסטער און םר״דלעכםמער צײישן די ״רישע טעאטער־טוער אויף רער נארעד װעלט, אט רער דאזיקער םו׳בטעלעד, שט־ל־שפאנענדער און אײדל־פילנדער פרץ הירשבײן האט גא־ סארכאפט א פאטעל אין רער ערשטער ריי םון דער י״דישער ליטעדאטור און צוזאסען אויך — דעס אומבאי־יננטן אויבונאן אין בעסערן ײדישן טעאטער?... װי אזיוי איז ראם ׳געשען? טראכמ איך װענן דעם רעטעניש, דערטאן איך זיך אזא פאסירוננ: יגעװען איז עס לערך אין יאר 1907, ם׳הײסמ מיט א יאד פינף און צװאנציק צדריק. א־ן װארשע האמ ז־ך דעמאלט נעסרינדעט ד־ ערשטע ״דישע ״ליטעראד־שע טרו&ע״. זוך א־ך אויף סי־ץ הירשבײן, יװעלכער פלענט דעמאלט זײן א־ן װארשע אן אסטער גאםט און לײנ א־ם פאר, ער דאל סא־ דע־ ״ליטעדארישער מרופע״ פאדלײענען אײנע םון זי״נע פ־עסעס. מײן סארשלאג האט אים זײער דערפדײמ ׳געדידט כמעט ביז טרערן, האט ער געזאנט: — ועקם פיעסעס האב איך ב״ז הײנט אגגעשדיבן און אלע נעשטעלט... אויף דער פאליצע, יװו ז״ שםאכטן, געבעך, און נײען םטש אוים נאך אביסל בינע־לופט... באלד צומארגנם האט עד שו״ן געלײענט םאר דער ״ליטעדא־ רישער טרופע״ זיין ״תקיעת־כף״. און דאם וױיםמ אייר ראך םםתמא, אז הירשבײן לײענט שטיל, דיםקרעט, אן יעדע אפעקטאצ־ע, אן מינדסטן פאטאם, אן קלענסטן אויסנעשרײ... גו, איז נעשען, אז א טײל צוהערער פון דער ״לי־