Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 233

זיי* 233?זבער עד וועט גי׳כער סויםז ראס שי״נע, װי דןזס גוצלעבע, דאס סייערע, װי דאס פחאסטישע. ער האט דעזך א ישס און אויך אזא אויסזען האט ער פון א האלטן, נעםרו״חענעס סענטש. אבער װי װערט ער אנגעצונדן, איז װי ינדענט עד זיך םאנאכדער, װען ער פאראינטעדעסירט זיך יעפעס סיט א גרויסער ײדישער ׳זאך. ידא םאדאירט ער שוין זײן גא״כנעװ׳בס, ז״ז נעװוחנן־געטאסטענעם טאן. אט פאר חרײ יארן האנן סיר אונטעיחנענומען זיך מ־ט אים אינאײנעם צו נאנײען די ״ײרישע װעלט״. און סען האט באידארסט צו זעז, ײי *־ץ רי־דשכײן יהאט זיך אדײנגעטון מיט לײנ און לעבן און פדט אסזתער ױננטלעגער התאהבות איז דער ארניעט! איך האב געקוקט און זיך געחירױטט, וױ אט דער שװי״גער, אײגגעהאלטענעד םעגטש האט זיך צעופלאקערט. — און ער םאז אויך אט רעם פײער ױאונג האאטן איז יזיך. ער לעצשט זיך אזוי ניך נישט אוי־ם. און ער רער מענטש, װאם א״ז אלעסען ׳טטענידיק דן צום ינוטן, װעט אין א צװײטן זוכן סעלות, איז אנעד צו זיך אלײז איז עיר נאר שטרעננ. םארעדט פח זיך יזײער א םך און עס נאםרי־ דייןן אים נישט די אײנענע אויםטוען. ■' היכלל, א שײנעיד נײםט אין א נעזונטן קערפער, — דאם א־ז הידשנײן. * איך װער שטענדיק נתפעא םון זײנע רערהויבענעי שעגטשאעגע ס־דות! 1 און איצט, אין דער שװערע־ פארצװײםאוננ, װאם האט אונז אאעמען םארכאפט, אין דעיר ׳רערדריקטסײט, װאם פרעסט אונז אאעמען, איז ניוט אסאא און עם װעדט נריננער, װען מען דערסאנט זיך, אז עס איז דא <אזא םענמש יאון קינסטאע־, װי פרץ היוי־שפײן. ליםעראריפוע בלענוסװ װוז. פו נישט װעגן קײנעם. אויב עטעץ האט זיך אים שוין יא נוט אײג־ נענעזםן אין ז׳י בײנער, איז דאם װײטנײענדיםסטע כײ אים, װאם ער פארשװײגט יענעם, וױא װעגן יענעם גישט רעדן. און איך וױיס נראר, אז אײניםע מענטשן האבן אים, בעיקר אין טעאטער, םיא שאשכטם נעטון. אבער דאס װײס איך נישט םון אים, נאר םון רער זײט, םזן םרעמדע. איך װעד איויך שטענדיק נתפעא םון דעם שטעגדיקן ־דאגנ זײגעם ארדטצוםארן. דער מענטש, װאם ׳אעבמ זיך אוזוי נוט אײן מיט סענטשן, און רןוך קאן עד נישט אײנזיצן אויף אײן ארט. אויםנעװען װעאטן, און װיא אאץ ג$ך און װײטער פארן. ער םאן זיך באנײן אין זײנע נסיעות סיט גראשנם, און נריויסע סומעס זענען בײ אים נארנישט. און םארא נעטקײט און םײנקײט ער סאירמאנט צו נאענטע, און װי דירנד עם איז זײן באציוגג 1צו זײן אײנענער פרוי, צו דער איבעד, ־ארציקער אםתר שוטיאטשער. עם איז אויך א נדויסע מדרנה זיך אזוי באציען צו אן אײנענער םריוי! און װי ער יהאמ איב דאס שרײבן! און םאר אן אײדעאע, םײנע באצױננ ער םארמאגמ צום שרײבן! עם איז נישט םארבונדן בײ אים באויז מיט פראפעסיע, ער שרײבטנישטסתם צו *א־דינען. עם א״ז בײ אים אן אינעװיינײזסטע, טיף־אינעראעכע נויטװענריקײט. און װי שײן ער איז אין נעאט־ענינים. א מענטש װערט דער־ קאנמ — זאנט א גסדא — יבײ דעם כוס, בעס און סאיש. הירש־ בײנען דעדקענט מען, אים און ז״נע סיידות, ותן' ער תאט צו טון מיט נעאט. םאד אן אםענע האנט! םאו,־א פזרן ער איז מיט נעאט צו פד״נט, צו סאאעגן. איך ווײם נישט גןנך א ײדישעד שדײבער, װאם זאא זיך פאחנאײכן אין רעם מיט הירשבײנען. ער םארסאנט נישמ, װי באקאנט, קײן גרוי׳םע קאפ־טאואן, דניזז? ע׳שז>דני/נגעד?י/ דעד װעלם־פידגעד מיטן ײדישן װעלט־שסאד? צײט־רעכענוננ, די יאורן זי״נע (ביז טוױנט און צװאנציק יאר). ער אױ דאך פונםט אזוי אאט, װי ד• אאע פעאקער און שבטים, יװאם ער האט געיהאמ כאנענגט אויח אאע זײנע וחאנדער־װענן, א׳ון עך איז פוגקט אזוי ני־יש און ייוגנ, װי אםרג־ שומיאטשעדס א איד. ם׳איז קאםיש, װען מען צײאט א־צט הױ־שבײגען די יא־ן זײגע. בסרט ׳גאך, װען זײגע םר־אינגם און זוטערם צװישן קאאי־ פארניע און קרים, צוױשן יאקאהאטא און תר־אביב זענען נעװיס מער, װי םוםציק! (און די ײינטערס אפשר אויך...) ( אגב, איינעם א װינטער זי״נעם געדענק איך נאך. ם׳איז געװען אין װיאגזנ םך־תכא מיט א םעחטא •או־תונרעחט צוריק. אין װיאגע, אויױ ״װעננערסקי פעדעאיזאאק״ 13, — די שמאבם־ קװארמיר פזן ם. ם., — א קאײן צימעדא פזן א חבידטע אנא זיבעא (אפיציעאע רעדאקטארין םון עסעםישן ״נײעם וחצ״). דרויסן א שנײ־נעװירבא. דר׳װסן אין צ־רק שפ׳אט נאך נוזיק אדעד צוקער א דדאמע מיט ״נעזענגע און טענצע״, און אינע־ ײי״ניק — אינם גוט־געהײצטן ציםערא פזן חב׳תטע אינא זיבעא — אײעגט םאר ההי־שבײן פזן םאנוםק־יפט זײן קרעפט׳קע, יאדע־־יקע ״גבאה״. נישט קײן טעאטער־דירעקסארן, גישט קײן ׳־עזשיסעדך הערן אים, נאר פאנטאסטן־עסעסאװצעס, װאם נײען איבערבזיען א װעאמ. די חברים ״אבר־מא״ (ש. ינינער), ״׳וױאהעאם״ (װ. ־אצק״- בערטאאדי), ״מיכאיא״ (<£ ראשקעם) און אגא זיבעא גיבן איים םםיכה. א־ז ער גא־קהעך הירשבײן, װאם דער צעקא אא״ן (דעגסט־ מאא — די העבסטע אינסטאגץ אין װיאנע םאר איטעראטור־עגיגים) ניט אים םסיכה אויף דדאמאסורגיע. אביער צו אן אנשטעגד־קן ײדישן טעא־טער איז :אך דעגםטסאר נעורען פונקמ אזוי װײט, װ• צי א ײד״ג־ע־ טער־טאר־ע. טען זאנמ, אז ט־ץ הירשבײנען פעאט שו״ן אוים װעאט םאר זײנע װעאנרריתעם. עס קוטמ אים שוין אוים צו באזובן די זעאבע שטעט און אענ־ דער צום צוױיטן, חריטן טאא. װי קאײן ס׳סוז זײן דאם װעאטא אוגזעדם, װען אונזער שאאג־ קער, ד״נער הירשבײן קאן זיך מיס איר ארומנארטאען צורי־דרײ סאא. און וױ״א ער פארמאנט םואע קעשעגעם מיט וועאגז — איז ער אאײן, הירשבײן, נעװארן טאיד אמז א שטיק קאוםמאם, א קאס־ מאפאאיט, א װעאטדבידנעד. א װעאגדכתדכער םיטן ײדישן װעאט־שםארץ אין די אוייכן. דעדסין אפשד שטאמט אויך דײן םיסט־ציזם (אםיאו אין דעד שסים זײגער). קאססאם נעכפאמ אויף ײדישק״ט סוז נעבן מיםט־ק. װאגדערט ער אזיוי־ארום שוין חרײ יאר־צעגדאיק חורך ״פוסטע קרעטשסעס״ און ״גריגע סעאדער״ מיט קאפ פארדיםז צום מיאיך־ װענ. איז ש־ תמיר חרויםן און יראך איז ער דורכוים א״נעוױיגיק. פדץ תידשבײן איז אן א״נעװײניקסטעד אפגעשאאסענער דיכ־ טער פוא םודות און רמזים. אן אויסנעשטעחנטע וװנטער־נאסט איז אויך אזוי. אבעד טיט תירשבײגען איז יװארעם. ער אסעסט אויף ארנז סיט גישנדאפנעק״אסע אסתן פון אאע װעאט־עקן. אזוי א״ז עד אין זײנע חראוסען. אז״ײ איז ער אויך אין זײנע רײוע־באשרײבוגגען. און וױ״א עד איז אזיוי אסתדיק — איז ער אויך אזוי פאאקס־ טיימאעך. עד איז פאאקסטימאעךדאינטימאעך אוםיאו דאן, װען ער ד׳גר־ צײאט אונז סון פעאקעד םרעסדע און וױיטע. איז קאטיש, װען מען צײאט אים, אוויס דער בירנערלעבער