Literarishe bleter · 1932-04-08 · 15 (8.4.1932) · p. Seite 232

□ ליאןוךאריװזוז!ידוזסיסיר ן\ײ. ד,. ד. גןיטבערג יהאס טיד אטןזצ נעז^וגט, — א ט*נ ם#רן טויע םרץ הירשב״ן איז א נרויםער שרײבער. יער האט ׳אן אײנענעם ט$ן. אן אײגענעם נוםח. ער איז ני׳טט רעחטאאט. זײן ״םינד םון דער װעצט״ איז ז״ער שײן. םארװאס איז עם גי׳טט אויפגעם־רט? :פרץ הירשבײן איז נישט דערשאצט, יעתסאאס, — אין בטות האט טען װענן אים יוױ״ניע נעשריבן. איפער ראך ה#וט ער זיך נע־ •טאםט א גרו״םע אוגהעננ׳ערשאסט בײם צעזער. מיט זײן אייפטרעםן, מיט זײנע װעדיז. עד יהאט אצײן נעשמידט זײן נורצ. אין אצע ײדישע ישובים רעדט מען װעגן אים, װי ׳ותונז א װונדערהאורח, װאם האט פרײד נעבדעננגנ אויך אין םויצן ׳האט ער סרײד נע־ ברעננגנ עם װערט װארעטער אויפן נעמיט װען מען רערסאנט זיך אן די באגענענישן מיט אים. א ציטעדאמור, וװ עם זענען מעגצעך אזעצכע װונרערצעכע מענטשן־עםזעטבצארן, רערװעםט דעםפעיזט, רוסט ארוים דעחהויבנקי״ט. צאטיר פארנעםן די פארבי־ טעדונונ, װאם פרעםט יעדן, װי ׳זישאװער. -ה״נט איז א ױם־טוב, מיר פײערן דעם ױםחטובדיםםטן שרײבער. װי א דינער ז״דענע־ באויער פאדעים, — אזוי ׳טנירצט עיר זיך אין נעװעב פון אונזעד איטעדאטור, די הײצ״ס״װאבעדיסע, די אצװעצטצעכענ איצט צעד״סן אונז אענרער, ריבטוגוגען, םדײזן. רי ״דישע איטעראטור װעט פאר־ ז-כופט װערן או׳סעטום, אדער זי װעט צרנויסנעגיסן אין א מעכ־ טיקן ים. א װעאט װעט זיך א׳פשפינאען אין דער דאזיקער אינטער־ נאציאכאאער ש׳פראך, װאס אין אייר אימפעריע גײס רי זון קיעטאא נישט איוגטער. אין סרץ הירשב״ן איז דער פאאיוסבום, וואם האט ר• װעגן אויםגעמראטן און זוימען געװארפן אין אאע ישובים. פנים אא פגים טיט דעד ײדישעד װי׳דפאעכקײט און מיט די ״די׳טע חאוסות. מיר פײערן רירשביעען, — און דער עכא היאכט אפ ב״ם ײדיש־אײענעד אין אאע ערדטײאן. םען װערט ב״ זיך האםער־ דיקער, ׳גאויבי׳קער, זיכערער, װען אין אונזעדע רײעין איז מענאעך אזא ע־־עיינוננ, װאם איר גאמען אח: פרץ װירפוביױ. זײט 232 שםױסן. טען סאן פארביטערט װטרן. אבער נישט איצט איז די צ״ט צו רעדן װענן דעם. װארום דער באויזער קאאנג סון נאמען הירשבײן רוסט ארויס ױם־טובדײוײט. אזוי םאתעם און צורײד נעהאאטן. צארמ, און צו׳נאײך אויםנעסרעגטער כאיראסטער. שװײ׳ננ־ דיק, — אבעד װען ער רעדט איז עם װאגיק. דערמאן א־ך זיך: בעת א דריטער באנ׳עגעניש, — אין א סרײז פון א ׳װאדשעװער סאאאן. הירשבײן, און זײן באנאײטעדין שימיא־ טשער האבן באאד;עשא׳פן שטימונג ארום זיך. ארע האבן געדעדט און האאב־טאן. הירשבײן װײזט אן: דאס אוסנא״ק סון דעד יירי־ שעד אינוטעאינעגץ איז, װאס זי װיא כםדד עפעס שאפן םארן פאאס. עם איז א טעות. מען דארױ שאפן םאר זיך אאײן. און ידער פאר־ בדעגגטער אװגמ דעדמאנט זייך, װי א װירציקער א״־אמאט. א־ן אז םען א״ז אװעק, האט שוין דער טאנ ׳נענרויט. און א״נער זאנטנ א שאד, יװאם אזעאכע אװנטן זענען אזוי זעאטן! סיר זענען פוא מיט טועכץ, און מיר חערן זיך נישט אײן צו זיך אאײן, און צוס אגדע׳דן. הי־שב־־נב גאננ איבעד דער װעאט און אין דער איטע־אטור אױ דער גאננ פון א אונאטיסעיי. צושװעבט איבעה אפגהוגט;, און דאך אזוי ז־כער. ער ג״ט ׳גאוך באיסד א.ון פארײי׳דקאעכט ז״ן א׳״געגעם חאום. ער האט א׳גנעהויבן ניימ ״װאנדע־-טרויםען״, און גאכגעפ׳אאגט דעם חאוס. עגאעך צו ׳די אדיענסאאישע יסעגינן, װאס סוקן אײביק אין בוך פון חאומות. ער האט אגנעשריבן אידיאישע דאדף־שטיס. און בײ חידש־ בי״נען א״ז עם נישט באױז קײן פארהעראעכונג פון פארגאגגגה״ט. ג״ן. עם אױ א וײגק, עס איז אן אגײײז פארן איצפ. אזו• ג״מ ע־, דער אוגאמיקעי, פא׳רחא׳ומט און פעאזן־פעסט און;עמט אדום מ־ט זיינע ארעמ׳ס דעם װאי און דעם חאום, דעם אםאר אין איצט. א אייטעד, װאס שמ״מ אוױ> דער עחד א-ון שפיזט זיך אין ׳הימא אד״ן. ר. ק ה ע צ ק י; 1 11 ־ ל נ ־ע דעד מענש, װאם איבעדדאשט אז׳וי אױ ער נענוען אויך אין די סאמע שײעףע יארן, ײען ער האט נעא־טן נויטנ אט דעד דיגער, צאר׳טער, טד׳ויםערישער הירשבײן איז א נבר. עד פא׳ענט צערײםן א קופערנע ממבע, צערײפ\, נ״שט נאר צעב\יג\. און ער ׳האמ עס נעטון נאר סאאטבאוטמ* אן ספעציעאער אג־ שטדענגוגנ. נעװען יאיז עס אטאא א־ן דער געזעאשאסט םון א רי־ פישן ״קופע״ז״, װען יענ׳עד האט גערעדט םיט ביסוא װעגן ײדישע־ שװאיבקײמ. א צװײטן מא׳א, אין א קאמפאנ־ע פון א דוסישן גומ־ בוא׳זיצער, א הויכ׳ער, ׳װאג״סעיד, 6יפודיקער, װען ם׳א״ז נעװען בג״אופימדיס, האמ •יענעד נע׳מאכט חו׳זק פזן ״דן. האט דער דארער, דיגער הירשבײן אים א גועם געטון, און אזוי צונויסגעקנײמשס, אז ־עגער האט ז־ך געבעטן -־חמים: ״אאז אפ, טײעדינקע־!" היירשבײן .הא׳ט ק״גומא׳א זיך נישט געאעדנט שפ״אן קאאװיר. און װ• פײן עיר שפיאט, ׳ײען ער זעצס זיך צו צז אן איגםטרומעגט! םאירא וװגדערבארע קא׳אנגען און מאטױון ער שאאגמ ארוים סון א פיאגא! ער שפיאט מימ נרוים שסינייז׳כ םיט באגײםטערוגנ. און אסמײםטן שפיאט ער אײנענע זאבן. ערשמ נישט אאננ אין נויאנע זענען טיר נעװען בײדע בײ נד׳ו אין שסוב. איך בין נעװע׳ן עפעם נישמ ניעזונגג בין ׳נעאוענן, איז ער ׳די אויםדערגאכסן נעזעםן און נעשפיאט אזוי װונדעדבאר, איװי שײן! א מעגטש; װאם .־ראט זיך קײגמאא בישמ ׳סעאעתס צײכענען, און װי פ״ן ער מאאט. םארא שיעע סאאירן ע׳ר סארמאנט! און װאם עם איבעראשט מיך אמשטארססטן — דאם איז זײן .אפענע, םײנע ארנטאעכע באצױנג צו מענמשן. אסביציע, קאנקו־ ,־ענץ, שנאח, םתם זיכיא׳ות, — װיםיא סוטט אזיס אזא מענטש װי איך הערן און זען בײ און סון ײדישע קינםטאער. ער אב.ער אח םון די גאר־זוײניקע, בײ װעםען טען באמערסט עם קײנמאא נישט נעװים ׳וזאט ער ראך נעהאט אויף זײן װעג מענטשן, װאס האבן איס םא׳רשאםט ענטת־נפש, צתת, װי אין אעבן, אזװ אין טעאסער און אין איטעדאטור, — אבער ער רעדט קײננסזא קײן שאעכמם א״ך סאן שוין פ־ץ הי־שב־ינען פיא־פיא יאדן, אי־ן איך מוז זא:ן, אז צװישן אייע ײדישע שרײבעד א־ז ער דער מעגמיפ, װאם האט מיך פיא מאא איבע־אשט. ער פא־מאגט אן אוצר פון סאירבאחגעגע כחות, װעאכע װייזן זיך ארוים יעדעם נואא אויף אן איגדעױ אופן. ער פארמאנט איין אי\ רער רטראקציע ״ײריעוע װעלפ״ ןװ״רװו, 4\9\\. פו\ רגורנום,- י. ראװפזולר, פ. הירטבײ\, \. לװסייף, ב. בלטצסט, ולו. ויגוור, ז. י. אוכי. זיך פיא רויע קראפט, און גאישצישיק איז ער אזוי אײדא, צאימ םובטעא. ׳די,װא׳ס קאנען אימ װײניק, פון דעד זײט, .װעאן זאגן, אוז עי אח א פענמש פון פ?*זע. אבעי מען דארף אים סאנען נענטער, כרי צו װיסן, אויף װי״וױיט יעכט און עדגסט ער איז. די עכמ־ קײמ :אאײן. ער ראמ איב שײנקײגג עד איז א דזשעגטאסען אין סואן זינען סון װארט. און נישט גאר איצט, אין די זיבן ואמע־זאטעחע יארן.