Literarishe bleter · 1932-04-01 · 14 (1.4.1932) · p. Seite 223

ריסווזראריפיע בלסװזר גמו. *ו ן3\4.) ק זיים 223 איך האי אים;עעםנט די אוינן אויױ א ״נ״עם װיניזל״, און שפע־ טער האט ער אונזער געשפרעך װענן דעד יידישעד ליטעדאטור בא־עפנטלעבט אין ״בערגענם אםטעכבלאד׳/ איינע־ פון ד■ נדעםטע צייטוגנען אין גארװעניע. װעיע־טטדאגד איז דאם דוב פארט־םט אין זיך, און איע, װאם זעגען טיט אים געעגטער באהאגט, האיטן אים פא־ א שתהן, פא־ א טעגטש;, װאס ביי אים איז ״א רעגדל א װאדט״. אבעד אין יעגעם אװגט האט עד זיך שטאדס פאגאגדעדנע־עדט, איז אן אויפ־ הע־ א־־בער םון איין טעניע אויף דער אנדערער, גע־עדט װענן ריטע־אטור, װענן טעאטעד, האט דעדזוייאט װענן זייגע וווצדעדלעכע איבעדיעבעג־שן און אױסטעדאישע באנענענישן או״פן *ם, אויף דע־ יב?־, אויף ד• אייז־קריעס, אונטעד דער ערד, — און אויך דע־צ״יט פיי ייטע־א-שע אנעקדאטן, אין װעיב־ע עט האבן פינו־ —־ט האטםון און בדאגדעם, איבםען און דער יאפיעגדי״יע־ ט,־"־ בעד כיאטי איײןיא, יאהאן באיעד און םיגדיד אוגדםעט. די איע אגעקדאטן זעגען;עװען באראקטעדיסטישע, אױםנעדעהט פאדש— דענע יגװואבקייטן פון אט די;דו־םע מעגטשן. איגטערעשאגמ א־ז, װאם דעם הויםטאדט אין די איע דעדציילוגנען האט פא־גוכדעז בראג-פן. — א־ך אריין בין אױך א גדויםעד שיבו׳ד — האט װערע־ סט־אנד זיך נוידה נעװען — פדעגט ב״ װעטען א־ד װ־יט, און איע װעין א״ך דאם באיצטעטיקן. אבע־ גאך טיט כיער חשק װי איקאהאי ט־יגק איך יעבע־ט־א;. אין ע־ האט כיי־ דערצ״יט, װ• אין די געכט, װען ע־ ש־״בט — און זייגע ביבעד •עד״בט ע־ גאד ב־יגאבט, װ״י בייטאנ א־בעט ע־ אין .־עדאקציע — טדינקט ער אויס נאגצע ריטערם יעבעדט־א;. אט דע־ ־יח דערטאגט אים ז״גע ױגנע יאדן אױף צפון־ים־״עיפן, װערבע זענען דו־בנעזאפט טיט אט דעם נע־וך, און דאס ,־וסט אין אים א־וים זב־וגות פון ויין דייבן און בוגמן עב־. :ד• צו •עאפן, ט־ז ער זיך אריבעדט־אנן אין דע־ םב־בה פון ז״ן ױ;גט. — איצט בין איך צו באיעבאט־ש;עװא־ן — האט ער כו־ט א יעט״בי נעזאנט. ווערע־סםדאגד האט םיר;ענעבן צום אגדענק ז״גע ביבער: א םע־יע כועשױת פון יעבן או־פן הויבן צםון, אין דער א״ביקעד גאבט, אוגטע־ דעם םראכיפ״ערדיקן היכיר, א־ן די טיפעגישן פון דע־ שפ־צבעדגעגע־ עדד, צװ־יטן ד־ ביוט־פאי־נרױוערגד־קע קערט;, און אויך פוגם יעבן אין דע־ גאדװענייפער תויפטשטאט, אין דע־ ־אפיני־ט־קו-יטו־ערעד םב־בה פון די באהעםע־קאפעם אויױ קא־ר־ יאהאן־כאט, א■; ד• פא־״״םיטע װעגמ פון דע־.־עדאקצ־ע, ײו עם װעדן אויםגעזו־גט ױגנע טארעגטן — אי־ז אויטאביאנ-־אפישע ־א־ םאגען, ביכע־ ם־ט א פעדזעגרעכעד גאטקע, אין ײעיבע ד־ פא־בג־ —בםטע באוניען פון וױידעד פאנטאזיע, און;־א-ע פא־ױערקטע ביעטעד םון איטענאעכעד רעאר־טעט זענען או־ם;עהעפמ או־ף דער קאגװע פון אן אװאגסודיסטישן װונדעדיעכן רעבן. ד־ ראזיקע ביפער — ״דעד םײװן־ױגנ״, ״דער יענער אויף םאױשעם״, ,פאאאד־כ*עגטשן", ״ד־ װ״םע םדיגה״ און ״פאיארא״ — שטייען אין כיין אאמע־ זיימ ב״ זייט ם־ט די װעי־ק םון ביע־םאן. ודערע־ססדאגד איז א תיםיד און א ־ורש םון אט דעם נרױםן גא— ײענישן דיבסע,־, עד ציט װ״טעד ד•;־אדעגע שנור פון דידגדיקער פיצסות, פון צא-דסעד גשםהד־ק״ט, און פון א״דעיע־ אי־ביק־ םעגטשאעכע־ איכט, םיט װאם עם צייבענען זיך אויס ד• װעדק פון דעם אאטן;און םון דע>־ גאדװענישער איטע־אטו־. צו אלע ביבליאטעקן אויח דער פראװיביז דע סעג םון פסח דארפן דודך די נעזעאשאםסרעבע ביבא־א־ טעקן ײי געהער־ק אויםנענוצט ,ווערן. פאר־עטא־קט א״עד ביבאיא־ טעק, באדייבעדט זי מיט ײדישע ביכעד. פאדעדט ביי איגז דעפ •*־שמ־ערשינעגעם קאטאאאנ. אין קאטאאאנ נייען #־יין בםעט אאיע ״דישע ביכער. די באהאנדאוגנ איז א ראיעאע. יעדע יידישע ביבא־אטעה םוז זיך מיס אונז פארבינדן. צעוםראלער, ןאאףעראזזױוטר ביכער־לאווזזד ״ן ו ל ז ־ ב ו ג״. א זון םון יענעם האיאב־װיאדן, פון אזיען אפשטאמעגדיקן םאאק, װאם אעבט אין סיגטארקען, דעם תויכן צםון פון גארװענן. א זון פון פאאק, װעמעגם אעבן און מגהנים עם זעגען אדומנעהיאט אין;■,:פאדיקע סודותן םון פאאק, װאם אין זיין באוט אעבט גאך דעד :ישוף און די נרויזאמק״ט פון אזיאט־שע מחגזת. םון ז״ן מוטערס צד א־ז עיד - א גאדװענעד, א ק־אעד, אן או־םנעי־עכגטער, א פדאק־ טישער דענקער. און אט דער צונויםמיש פון ד־ װירד־סדעםדע באוטז אין אים סרייבט זיין פאגטאזיע און זיין אעבן אויף משייגהד־קע און ׳װגדעראעבע װענן. גישט נעקוקט אויף זייגע פאדהערטגישמעםיק ייוגנע יארן — עד א־ז א־צט אין מיטן םון די םעי־ציקעד — האט עד שו־ן דורב־ ■עמאבט א צעשויבעדטע אויפנעברויזטע רעבגסנעש־כסע. יאדגאאגנ;עװען מאטדאם, א ־ענעד או־ף װארפ־ש און ים־ה־גט א־ן ד־ אייז־ •מ־םן א קו־אגנידעבער או־ף שסיצבעדגעןןאיינזאם אדומנעװאגאט א־בעד די אומעגדרעכע, אוגסערן אייב־קן שג״ און אייז־סאדדעקסע, שטחים פון הו־כן צפון; ג־שט איין מאר איז א־ם או־סנעקומען מיט ז״ן;רויםעד פיזישער;בורה און מ־ט א מעםע־ א־ן האגט פא־־ ם־ידיקן ז־ין יאעבן קענן נעםעדאעבע מעגטשן און ח־ות; ע־ האט זיך באטייא־קט א־ן ב־דג׳ער־קד־נ א־ן פיגאאנד; בעת דער דעװא-ציע א־ז ע־ נעש־קט נעװען פון א גאדװענישעד צייטוגנ ק״ן דוסאאגד, און -א האט ער;עהאט ד־ מערקװ־דדיקטטיע א־בע־רעבענ־שן. אט דאם איז ע־, דאס א־ז ז״ן אעבן — ד־ פי־יע־דיקע ־אדן זייגע: איצט ־אט ע־ שו־ן א װי־ב ם־ט ק־גרעד, א-־בעט אים םעק־עטא־ א־ן א;־־־םעד בעי־נענע־ צ״מוגנ, האט אגנעגומען רעם אעבנסשט־יגעד ב-־ן א מ־ושבד־קן ב־רנער. אביעד אאע זיינע װע׳־ק שעפט עד פי־ן קװ*א פון זייגע א־ינעגע א־ביע־יעבעג־ש;. * א־ן א־־געם א חארבסט־טאנ א־ז מ־ד או־םנעקומען צו ז־צן מ־ט •■*יע־סס־אגד א־ן זאא פון דעם בע־נעגער א־־סטאקדאט־שן ״קאוב ב־ן;וטן או־םבא־ק״. עס א־ז שוין נעװען שפעטער ביךחשמשות, א־בעדן צ־מער האבן ז־ך ניעקגו־אט שאסגס, אבע־ װעאע־סטדאנד ־אט ג־שמ :עאאזט או־פדרייען ד־ עאעקטר־ע. — א־ך בין שוין אזיוי זאט — האט ער נעזאנט — םיט די ז־נ־קע נעכט או־פן צפון, מ־ט דער צםון־שײן, מ־ט דעד נאנצעד :עשסענםט־קעד שװערקייט פון דעם אייביקן טאנ. איך קאן איצט :א־ג־שמ :עגונ שמ־רן מיין בענסשאפט נאך אװנט־םיגסטערנ־ש. ה־גטעד ד־ הויכע פעגצטעד סון קאב־געט האט די ם־אכטםואע יכטאט בע-־נען מיט ט־יזגטע־ פ״ערן;עפראװעט א־־ אײגטיקן ױם־ ט־ב. עם האט נערענגט, און אן א צאי" א־כטיקע שפ־זעאעך האבן ז־ך;ענראכן א־ן דעם באםן אספאאט םון דעןי־ נאס און זיך נעצו־נז א־ן ארע ריכטויגנען, װ־ םערא־שניר. — איך ײיים נישט, װוהין פ—ער זיך צו װאדפן — האט עד ז־ך באקאאנס — צ־ ז־ך אומקעדן מ־מן דוקן צו ד־ פייעדן און א״גזאפן א־ן ז־ך דעם חושך, װאס שפדייס ז-ך א־כיערז צ־מעיד, צ־ ק־קן אויף די פייעראעך סון נאם, אויף די פייערי׳עך, װאם םאד־ בא־נן אין זיך אזוי ם־א סודיות... — אאץ, װאם שמעקמ מיס סודות, צ־ט מ־ר משונהד־ק צו ד־ — האט ע־ פארנעועצט — דאס א־י ביי מ־ד א ־דושה םון מ־יגע אב־ת, פ־ן ד־ ־אפיעגדעד. ז־י זעגען דאך אםאא נעװען אזו־ מ־כטער־ע־ — זיי האבן א־״גנענאםן א־ן מ־ין באוט דעס םמ, און אט דע־ םם האט מיך אין מ־ין ױנגט אן אויםהער ארומנעטי־אנן א־בע־ װ״טנ ־מ־ם, א־בע׳־ סכגות. ע־ האט;עגומען דע־צייאן ד־ נעש־בסע פי־ן ד־ אאפי״עגדעד, װעגן ז־־עי־ -:ענגװארט און אעבנםשטיינער, װענן דעס, װ• זיי װאבן איצס או־ף, פאדמאנן שו־ן א־ינעגע שדייבער, אן איינעגע צייטוג;, א״ ײ־, א־בעדגעמעגד־ק די או־סעראעכע פארמען םון דע־ א״רא־ פע־שע־ קו־׳טוי־, בא׳האאטן זיי דאך זײעד גאציאנאאע איינגאדט. ׳״ען א־ך האב א־ם אויםמערקזאם נעמאכמ, אז דעדםימ זענען ־אב־עגדער עגאעך צו אונז, יידן, און אז זײער קואטודעאשאצ־א־ '-א־ע־ או־פװאבן דערמאנט מ־ר אן די עי־שסע טרימ םון אונזער נ־א־ע־געד קואסור, — האט ער ז־ך שטארק םארא־נטערעס־רמ מ־ט "'-■ און מיי נעגיוםען אויםנרעםן װענן דער יידישעד איסע־אטור, ־ועגז ד־ קואטועראע דערנר״כוננען ביי יידן, וועגן ״׳ד־שע שדי־בעד. ע־ ־אט;עהערט, װאם א־ך האב אים דעדצייאט, האט םיר כםחד איגג־;עשאאנן מ־ט או־סדוםן: ״עם א־ז סמש װונדע־אעך!״ ״זעס, א'־ װאאס דאס גאד קיעמאא נישט גענאויבס!" ״האואי אויף אונ־ יעי־ע ־אפאזמדער נעזאסט געװארן!". ער האט םיר נעדאנקט, װאם